ORTAK İDEOLOJİDEN POETİK DÖNÜŞÜME: BLAGA DİMİTROVA’NIN DÜŞÜNCE VE SANAT DÜNYASINDA NÂZIM HİKMET ETKİLERİ

Öz

Blaga Dimitrova ve Nâzım Hikmet’in yolları, 20. yüzyılın ortasında sosyalist dünyanın kültürel, ideolojik ve siyasî dinamikleri içinde şekillenerek kesişmiştir. Bu makalenin amacı, Blaga Dimitrova ve Nâzım Hikmet’in ilişkisini biyografik bir karşılaşma olarak ve aynı zamanda arka planda tarihsel bir zeminde komünizmin yansımalarını incelemektir. Bu perspektiften bakıldığında, Blaga Dimitrova’nın şiirindeki biçimsel dönüşümün, Nâzım Hikmet ile tanışmasının ötesinde, Bulgaristan’daki sosyalist gerçekçi edebi alanın normları ile doğrudan bağlantılı olduğu görülmektedir. Bilindiği üzere, 1950’li yılların başında Bulgaristan, Sovyet ideolojisinin güçlü etkisi altındaki kültürel merkezlerden biridir. Sanatın parti ideolojisine uygunluğu, edebî üretimin temel belirleyeni hâline gelmiştir. İşte bu atmosferde, 1951 yılında Nâzım Hikmet’in Komünist Parti tarafından Bulgaristan’a davet edilmesi, bir kültür etkinliğinin dışında sosyalist rejimin kültürel stratejisinin önemli bir parçasıdır. Şaire bu yolculuk boyunca eşlik eden Blaga Dimitrova, bu deneyimlerini daha sonra “Nâzım Hikmet Bulgaristan’da” (Nazım Hikmet v Bılgariya) başlıklı eserinde belgelemiştir. Bu karşılaşma, Bulgaristan’da klasik ölçülü şiirin hâkim olduğu bir dönemde, Dimitrova’nın serbest nazım şekline yönelişinde önemli bir kırılma yaratmış, Nâzım’ın halkçı, devrimci ve diyaloğa dayalı şiir söylemi Blaga’nın şiir estetiğinde hem tematik hem biçimsel izler bırakmıştır. Bu etkileşim edebî, aynı zamanda politik ve toplumsal bir dönüşümün parçasıdır. Nâzım’ın Bulgaristan Türkleriyle görüşmeleri, göçü engellemeye yönelik parti politikaları ve halk mitinglerinde “kardeş sosyalist halkların temsilcisi” olarak konumlandırılması, Blaga Dimitrova’nın tanıklığında ideolojik bir anlatıya dönüşür. Dolayısıyla bu makale, Blaga Dimitrova ve Nâzım Hikmet’in ilişkisini kişisel temasın ötesine geçerek, şiirin politik işlevinin, edebî dönüşümlerin ve ideolojik “yoldaşlığın” arka planındaki toplumsal yapıları görünür kılmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Blaga Dimitrova
• Nâzım Hikmet
• komünizm
• Bulgar edebiyatı

ORTAK İDEOLOJİDEN POETİK DÖNÜŞÜME: BLAGA DİMİTROVA’NIN DÜŞÜNCE VE SANAT DÜNYASINDA NÂZIM HİKMET ETKİLERİ

Öz

ABSTRACT The paths of Blaga Dimitrova and Nâzım Hikmet intersected in the mid-twentieth century within the cultural, ideological, and political dynamics of the socialist world. The aim of this article is to examine the relationship between Blaga Dimitrova and Nâzım Hikmet not only as a biographical encounter, but also through the historical background shaped by the reflections of communism. From this perspective, it becomes evident that the formal transformation in Blaga Dimitrova’s poetry was connected not merely to her acquaintance with Nâzım Hikmet, but directly to the norms of the socialist realist literary sphere in Bulgaria. As is well known, in the early 1950s Bulgaria was one of the cultural centers under the strong influence of Soviet ideology. The conformity of art to party ideology had become the principal determinant of literary production. Within this atmosphere, the invitation extended to Nâzım Hikmet by the Communist Party to visit Bulgaria in 1951 represented not simply a cultural event, but also an important component of the socialist regime’s cultural strategy. Accompanying the poet throughout this journey, Blaga Dimitrova later documented these experiences in her work Nazım Hikmet in Bulgaria (Nazım Hikmet v Bılgariya). This encounter created a significant turning point in Dimitrova’s turn toward free verse at a time when classical metrical poetry dominated Bulgarian literature. Nâzım’s popular, revolutionary, and dialogic poetic discourse left both thematic and formal traces on Blaga’s poetic aesthetics. This interaction was not only literary, but also part of a broader political and social transformation. Nâzım’s meetings with the Turks of Bulgaria, the party policies aimed at preventing migration, and his presentation at public rallies as a “representative of the brotherly socialist peoples” were transformed, in Blaga Dimitrova’s testimony, into an ideological narrative. Therefore, this article aims to move beyond the personal dimension of the relationship between Blaga Dimitrova and Nâzım Hikmet and to reveal the social structures underlying the political function of poetry, literary transformations, and ideological “comradeship.”

Anahtar Kelimeler

• Blaga Dimitrova
• Nazım Hikmet
• communism
• Bulgarian literature

Kaynakça

1. AKPINAR, M., & KÖKSAL, S. (2016). Türkiyeli komünistlerin Bulgaristan Türklerinin dil ve eğitimindeki etkisi. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 21, 251–268.
2. ANGELOV, B., BAKIRJIEVA, S., et al. (1976). Reçnik na bılgarskata literatura (Vol. 1). Sofiya: Bılgarskata Akademiya na Naukite.
3. ANTONOVA, İ., et al. (2002). Entsiklopedichen rechnik. Veliko Tırnovo: Gaberoff.
4. ANTONOVA, M. (2016). Blaga Dimitrova: Dnevnik za edno priyatelstvo. Sofiya: Kibea.
5. AYDINOĞLU, N. (2022). Bir bahar günü Sofya’da: Nâzım Hikmet’in Bulgaristan günleri. İstanbul: İnkılâp.
6. BELCHEVA, E. (2020). Petır Dinekov: Zapiski ot “prehoda”. Sofiya: Ogledalo.
7. CHOLAKOV, Z. (2001). Sıdbata na ideite v bılgarskata literatura: Nablyudeniya vırhu literaturen material ot osvobojdenieto do nashi dni. Sofiya: Arkus.
8. CRAMPTON, R. J. (2007). Bulgaristan tarihi (N. Ekinci, Trans.). İstanbul: Jeopolitika.

9. DİMİTROVA, B. (1955). Nâzım Hikmet Bulgaristan’da: Yolculuk notları (H. Karahasan, Trans.). Sofiya: Narodna Prosveta.
10. DİMİTROVA, B. (1998). Şiirler (K. Cesur, Trans.). Düşler Öyküler, 8, 28.
11. DİMİTROVA, B. (2010). Çokboyutluluk (Y. H. Babekoğlu, Trans.). Ankara: Herdilde.
12. DİMİTROVA, B. (16 Avgust 1951).”Razgovor s poeta-Komunist Nazım Hikmet”. Literaturen front. Sofiya.
13. DOYNOV, P. (2019). Kritika i eseistika: Izbrano. Sofiya: Nov bılgarski universitet.
14. ERDİNÇ, F. (1976). Nâzım Hikmet ve Bulgaristan. Sofiya: Sofya Press.
15. GORKİ, M. (1989). Edebiyat Yaşamım. (Ş. Yeğin). İstanbul: Payel.
16. GÖKSU, S., & TİMMS, E. (2011). Romantik Komünist: Nâzım Hikmet’in yaşamı ve eserleri. İstanbul: Yapı Kredi.
17. GÜRSEL, N. (2011). Şeytan, melek ve komünist. İstanbul: Doğan Kitap.
18. HİKMET, N. (2021). Nâzım Hikmet bütün şiirleri. İstanbul: Yapı Kredi.
19. İGOV, S. (1996). Kratka istoriya na bılgarskata literatura. Sofiya: Prosveta.
20. JDANOV, A. A. (1977). Edebiyat, müzik ve felsefe üzerine (F. Berktay, Trans.). İstanbul: Bora.
21. KALİNOVA, E. (2011). Bılgarskata kultura i politicheskiyat imperativ (1944–1989). Sofiya: Paradigma.
22. OKTAY, A. (1986). Toplumcu gerçekçiliğin kaynakları. İstanbul: Bilim, Felsefe, Sanat.
23. ROKANOV, B. (2002). Blaga Dimitrova: Literaturna anketa. Plovdiv: Plovdivsko universitetsko izdatelstvo.
24. TAHİR, N. A. (2015). Bulgar Komünist Partisi ve Türklere yönelik asimilasyon politikası. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 578–587.
25. TATARLI, İ. (1976). Önsöz. İçinde F. Erdinç, Nâzım Hikmet ve Bulgaristan (7-18). Sofiya: Sofya Press.
26. TODOROV, T. (2000). Drugite za Blaga Dimitrova (pp. 203–207). In Vremena. Veliko Tırnovo: Nova Bılgarska biblioteka.
27. VASİLEV, Y. (2007). Blaga Dimitrova: Biografiya v snimki. Sofiya: Tih-İvel.
28. VLADİMİROV, D. (2006). Ti se dokosvash do edna legenda: Blaga – taka ya pomnim. Sofiya: Tih-İvel.
29. ZELİNSKİ, K. (1978). Sovyet edebiyatı (F. Savaş, Trans.). İstanbul: Konuk.
30. İnternet Kaynakları
31. ANDREEV, V. (1951, August 16). Razgovor s poeta-komunist Nazım Hikmet. Literaturen Front.
32. BELCHEVA, E. (2025, April 23). Blaga i Turskiyat Pushkin. Retrieved from https://kultura.bg/web/блага-и- турският-пушкин/
33. CESUR, K. (1998). Blaga Dimitrova: Şiirler. Düşler Öyküler, 8, 27–28.
34. DİMİTROVA, B. (2003). Belezi. Poeziya (1937–1997). Retrieved January 1, 2026, from https://liternet.bg/publish4/bdimitrova/belezi2/content.htm
35. DRAGANA, Y. (2025, June 12). Da si spomnim za Blaga Dimitrova. Retrieved from https://sledvayme.net/да-си- спомним-за-блага-димитрова/
36. MAYAKOVSKİ, V. (2012). Omurganın flütü (S. Maden, Trans.). Retrieved from https://buyukakin.wordpress.com/2012/12/16/omurganin-flutu-_-v-mayakovski/