OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E İZMİT’TE SPOR FAALİYETLERİ VE AKYEŞİL SPOR KULÜBÜ (1912-1941)

Öz

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçte İzmit’te spor teşkilatlanmasının gelişimini Akyeşil Spor Kulübü örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. 22 Mart 1912 tarihinde İzmit’te kurulan Akyeşil Spor Kulübü, futbol başta olmak üzere atletizm, bisiklet, yüzme, güreş, kürek ve voleybol gibi çeşitli spor dallarında yürüttüğü faaliyetlerle bölge spor hayatında önemli bir rol oynamıştır. Araştırmada tarihsel araştırma yöntemi kullanılmış; dönemin yerel ve ulusal gazeteleri, arşiv belgeleri, kulüp kayıtları ve spor tarihi üzerine yapılmış akademik çalışmalar temel veri kaynakları olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler kronolojik bir çerçeve içerisinde analiz edilerek kulübün kuruluş süreci, teşkilat yapısı, sportif faaliyetleri ve elde ettiği başarılar ortaya konulmuştur. Bulgular, Akyeşil Spor Kulübü’nün yalnızca İzmit’teki spor faaliyetlerinin gelişimine katkı sağlayan bir kulüp olmadığını, aynı zamanda erken Cumhuriyet döneminde Anadolu şehirlerinde modern spor kültürünün yaygınlaşmasında önemli bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Özellikle bisiklet ve atletizm branşlarında elde edilen ulusal başarılar ile 1937 Türkiye Futbol Birinciliği’ndeki performans, kulübün ulusal spor sahnesindeki görünürlüğünü artırmıştır. Ayrıca kulübün 1941 yılında İzmit Gençlik Kulübü’ne katılması ve ilerleyen yıllarda Bacspor ile birleşerek 1966’da Kocaelispor’un kuruluşuna uzanan tarihsel süreç, İzmit’te spor kulüplerinin kurumsal gelişimini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Bu çalışma, yerel spor kulüplerinin Türkiye’de sporun kurumsallaşma sürecindeki rolünü ortaya koyarak spor tarihi literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Akyeşil Spor Kulübü
• İzmit
• Kocaelispor
• Kocaeli spor tarihi.

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kamu kurumu, özel kuruluş veya fon sağlayıcı tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma, araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Teşekkür

Teşekkür Beyanı Bulunmamaktadır.

SPORTS ACTİVİTİES İN İZMİT FROM THE OTTOMAN EMPİRE TO THE EARLY REPUBLİC AND AKYEŞİL SPORTS CLUB (1912–1941)

Öz

This study aims to examine the development of sports organization in İzmit from the late Ottoman period to the early years of the Republic through the case of Akyeşil Sports Club. Founded on March 22, 1912 in İzmit, Akyeşil Sports Club played a significant role in the regional sports life through its activities in various branches such as football, athletics, cycling, swimming, wrestling, rowing, and volleyball. The study employs the historical research method and is based on primary and secondary sources including archival documents, club records, contemporary newspapers, and academic studies on the history of sports. The collected data were analyzed chronologically in order to reveal the foundation process of the club, its organizational structure, sporting activities, and achievements. The findings demonstrate that Akyeşil Sports Club was not only an important institution contributing to the development of sports activities in İzmit but also played a significant role in the spread of modern sports culture in provincial cities during the early Republican period. The club’s national achievements, particularly in cycling and athletics, as well as its performance in the 1937 Turkish Football Championship, increased its visibility in the national sports arena. Furthermore, the club’s participation in İzmit Youth Club in 1941 and the historical process that eventually led to the establishment of Kocaelispor in 1966 through its connection with Bacspor reveal the institutional development of sports clubs in İzmit. This study aims to contribute to the literature by highlighting the role of local sports clubs in the institutionalization of sports in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Akyeşil Spor Kulübü
• İzmit
• Kocaelispor
• Kocaeli sports history

Destekleyen Kurum

This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the principles of research and publication ethics.

Teşekkür

The author has no acknowledgements to declare.

Kaynakça

1. AKANDERE, O. (2023). “Nazmi Oğuz (1906-2007)”, Kocaeli Ansiklopedisi, Cilt: 3, Kocaeli: Ko-caeli Büyükşehir Belediyesi Yayınları: 1502.
2. AKIN, Y. (2019). “Gürbüz ve Yavuz Evlatlar” Erken Cumhuriyet'te Beden Terbiyesi ve Spor, İs-tanbul: İletişim Yayınları.
3. ARSLANMİRZA, B. (2023). “İttihatspor”. Kocaeli Ansiklopedisi, Cilt: 2, Kocaeli: Kocaeli Büyük-şehir Belediyesi Yayınları: 912-912.
4. ATABEYOĞLU, C. (1991). 1453-1991 Türk Spor Tarihi Ansiklopedisi, İstanbul: Fotospor Yayın-ları.
5. ATALI, L. (2007). Kocaeli’nin Spor Tarihi Röportajlarla Bir Dönem, Kocaeli: Kocaeli Büyükşe-hir Belediyesi Kültür Yayınları.
6. ATALI, L. (2023). “Ak Yeşil Spor Kulübü (1934-1938)”. Kocaeli Ansiklopedisi, Cilt: 1, Kocaeli: Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Yayınları: 97.
7. BOLAT, M. (2025). “Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı’nın Sekizinci ve Son Genel Kongresi ve Teşkilatın Türk Spor Kurumuna Dönüştürülmesi”, Cumhuriyet’in Kuruluşundan Türki-ye Yüzyılına Türk Spor Kongresi (25-27 Nisan 2024) Bildiriler Kitabı, Türk Tarih Kuru-mu Yayınları: 787-814.
8. BÜLBÜL, N. (2013). Osmanlı’dan Bugüne Türk Bisiklet Tarihi, İstanbul: Bisiklet Federasyonu Yayınları.

9. ÇEÇEN, A. (1990). Atatürk’ün Kültür Kurumu Halkevleri, Ankara: Gündoğan Yayınları.
10. DEMİRAĞ, S. (2026), “Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları ve İzmit Örneği: Milli Bilincin Taşrada İnşası”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 11/1: 184-220.
11. EKENCİ, G. - M. Z. SERARSLAN (1997). “Gelişim Aşamaları Bakımcıdan Türk Spor Teşkilatı ve Değerlendirmesi”. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, II/3: 72-81.
12. ERDEN, K. N. - T. BİLGİN (2026). “Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı Raporlarında Kocaeli Mıntıkası (1924-1933)”. Karadeniz Araştırmaları. XXIII/90: 847-878.
13. EROL, Ö. S. (2021). “Tek Partili Dönemin Örgün Eğitim Kurumları: Kent ve Köy Uygulamalarıy-la Kocaeli Örneği”. Atatürk Yolu Dergisi. 69: 242-284.
14. GÜLLÜ, R. E. (2025). “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Ermeni Spor Kulüpleri ve Faali-yetleri”. Cumhuriyet’in Kuruluşundan Türkiye Yüzyılına Türk Spor Kongresi (25-27 Ni-san 2024) Bildiriler Kitabı, Türk Tarih Kurumu Yayınları: 43-62.
15. GÜNAY, M. (2016). “Türkiye’de Spor Cemiyetlerinin Kuruluşu ve Bu Cemiyetlerin Etnik Amaç-larla Kullanılması”. International Journal of Sport Culture and Science, IV/1: 383-393.
16. GÜRDAMAR, E. (2025). “Erken Cumhuriyet Döneminde Sporun Türk İnkılâbı Açısından Yeri ve Önemi”. Cumhuriyet'in Kuruluşundan Türkiye Yüzyılına Türk Sporu Kongresi (25-27 Nisan 2024) Bildiriler Kitabı, Türk Tarih Kurumu Yayınları: 645-666.
17. GÜVEN, Ö. (1999). Türklerde Spor Kültürü, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
18. HİÇYILMAZ, E. (1995). Türkiye’de Spor, İstanbul: Yeni Yüzyıl Yayınları.
19. KAHRAMAN, A. (1995). Osmanlı Devleti’nde Spor, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
20. KARAKAYA, Y. E. – S. DEVECİOĞLU (2020). “Erken Dönem Türk Tarihinden II. Meşrutiyet’e Kadar Spor Kulüplerinin Modernleşme Süreci”. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilim-leri Dergisi, XVIII/ (Spor Tarihi Özel Sayı): 106-121.
21. NARİN, R. (2025). Sakarya’nın Spor Tarihi, Sakarya: İhlas Gazetecilik Yayınları.
22. SALTIK, E. (2026). “Bir Erken Cumhuriyet Dönemi Polimatı: Sporcu, Sanatçı, Bürokrat ve Siya-setçi Olarak Yunus Nüzhet Unat”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/1: 614-648.
23. ULUGÜN, F. Y. (2021). Kent ve Bisiklet, Kocaeli: İzmit Rotary Kulübü Kültür Yayınları.
24. ULUGÜN, F. Y. (2024). Kocaeli Spor Tarihi’nden Damlalar, İzmit: İzmit Rotary Kulübü Kültür Yayınları.