Azerbaycan'daki Ömer Seyfettin Çalışmaları ve Aydın Abıyev'in “Ömer Seyfeddin'in Heyatı ve Yaradıcılığı” Adlı Eseri Üzerine
Öz
Genç yaşta vefat etmesine rağmen Türk edebiyatının en üretken yazarlarından biri olan Ömer Seyfettin (1884-1920), özellikle hikâye türünde yazdığı eserleriyle Türk edebiyatı tarihinde müstesna bir yere sahip olmuştur. Hikâyelerinde tercih ettiği sade dil anlayışı da Türkçenin tarihî sürecini doğrudan etkilemiştir. Ömer Seyfettin, yaşadığı dönemde edebî kişiliğinin yanı sıra fikir adamlığıyla da ön plana çıkmıştır. Bir fikir adamı olarak Türk dünyasıyla ilgili meseleleri sıklıkla dile getirmiştir. Türk dünyasıyla ilgili yazılarında en çok yer verdiği Türk topluluklarından biri ise Azerbaycan Türkleridir. Azerbaycan Türklerinin dili, edebiyatı, kültürü ve siyasi hareketleri, Ömer Seyfettin'in her zaman yakından takip ettiği hususlar olmuştur. Bu ilgi, zaman içinde karşılıklı hâle gelmiştir. Millî Edebiyat akımının Azerbaycan'da yakından takip edilmesi, bu akımın en önemli temsilcilerinden olan Ömer Seyfettin'in de Azerbaycan muhitinde tanınmasını sağlamıştır. Buna bağlı olarak Azerbaycan'da Ömer Seyfettin ve eserlerini konu edinen birçok araştırma yayımlanmıştır. Bu çalışmada, öncelikle Türk dünyasının ve bu çerçevede Azerbaycan'ın Ömer Seyfettin'in yazılarında ne şekilde yer aldığı değerlendirilmiştir. Ardından Azerbaycan'da Ömer Seyfettin'le ilgili yapılan çalışmalar "Sovyetler Birliği dönemi" ve "Sovyetler Birliği sonrası" olmak üzere iki grupta ele alınmıştır. Daha sonra bu çalışmalardan biri olan ve Türkiye'deki Ömer Seyfettin araştırmalarında yeterince istifade edilmediğini düşündüğümüz Aydın Abıyev'in "Ömer Seyfeddin'in Heyatı ve Yaradıcılığı" (Ömer Seyfettin'in Hayatı ve Edebî Kişiliği) adlı eseri geniş bir şekilde tahlil edilmiştir. Azerbaycan'ın Sovyetler Birliği'ne bağlı olduğu dönemde hazırlanan bu eserde, Sovyetler Birliği'nin yazarlara ve araştırmacılara zorunlu kıldığı "Sosyalist realizm" anlayışının hâkim olduğu görülmüştür. Buna rağmen Aydın Abıyev'in, kimi zaman Sosyalist realizmin sınırlarını esneterek Ömer Seyfettin'in eserleri ve sanatkârlığı hakkında önemli tespitlerde bulunduğunu söylemek mümkündür. Yazarın konuyla ilgili Türkiye Türkçesi ve Rusçayla yazılmış birçok kaynaktan istifade etmesi, fikirlerini sık sık metinlerden örneklerle somutlaştırması, başarılı sayılabilecek tasnifler yapması ve mümkün olduğunca objektif değerlendirmelerde bulunması, bu eserin Türkiye'deki araştırmalarda daha çok göz önünde tutulmasını gerektirmektedir. Bu düşünce doğrultusunda Aydın Abıyev'in eseri bölüm bölüm özetlenmiş ve her bölümle ilgili değerlendirmeler yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
On the Studies About Ömer Seyfettin in Azerbaijan and the Work of Aydın Abıyev's "Ömer Seyfettin's Life and His Literary Personality"
Öz
Although he died at a young age, Ömer Seyfettin (1884-1920), one of the most productive authors of Turkish literature, had an exceptional place in the history of Turkish literature, especially with his works in the genre of the story. The plain language understanding he preferred in his stories also directly affected the historical process of Turkish language. During his lifetime, Ömer Seyfettin came to the forefront with his thinking as well as his literary identity. As a thinker, he frequently expressed the issues related to the Turkish world. One of the Turkish communities that he gives the wide coverage in his writings about the Turkish world is the Azerbaijanis. The language, literature, culture and political movements of the Azerbaijanis have always been the issues that Ömer Seyfettin followed closely. This interest has become mutual over time. The fact that National Literature movement following up closely in Azerbaijan enabled Ömer Seyfettin, one of the most important representatives of this movement, to be recognized in the Azerbaijan region. Accordingly, many studies on Ömer Seyfettin and his works have been published in Azerbaijan. In this study, first of all, how the Turkish world and in this context Azerbaijan took place in Ömer Seyfettin's writings was evaluated. Afterwards, studies on Ömer Seyfettin in Azerbaijan were discussed in two groups as "Soviet period" and "Post-Soviet period". Then, Aydın Abıyev's "Ömer Seyfettin's Life and His Literary Personality", which is one of these studies and which we think is not sufficiently utilized in Ömer Seyfettin studies in Turkey, has been extensively analyzed. In this work, it was seen that the understanding of "Socialist realism", which the Soviet Union made mandatory for authors and researchers, dominates, when prepared during the period when Azerbaijan was affiliated to the Soviet Union. Despite this, we can say that Aydın Abıyev sometimes stretched the limits of Socialist realism and made important determinations about Ömer Seyfettin's works and artistry. The author's use of many sources on the subject written in Turkish and Russian, supporting his ideas frequently with examples from the texts, making classifications that can be considered successful, and making objective evaluations as much as possible, require this work to be considered more in research in Turkey. In line with this thought, Aydın Abıyev's work was summarized section by section and evaluations were made about each section.
Anahtar Kelimeler
