ANTİK ÇAĞ’DA PONTOS VE KOLKHİS HALKLARININ SAVUNMA STRATEJİLERİ: COĞRAFYA, DİPLOMASİ VE ASKERÎ TAKTİKLER

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 24, 387 - 402, 31.12.2025

Kadri Celil Korkmaz , Osman Emir

https://doi.org/10.31765/karen.1653546

Öz

Bu çalışma, Antik Çağ’da Karadeniz’in güneydoğusunda yer alan Pontos ve Kolkhis bölgelerinde yaşayan halkların savunma stratejilerini ve bu stratejiler doğrultusunda uyguladıkları taktikleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bölgenin stratejik önemi, kara ve deniz yollarının kavşak noktasında yer alması ve doğal kaynaklar bakımından zenginliği nedeniyle, bölgedeki yerel halklar sürekli olarak dış tehditlere karşı savunma mekanizmaları geliştirmişlerdir. Bölge halklarının geliştikleri savunma mekanizmaları bu çalışmada, “çatışma dışı” ve “çatışmaya dayalı” savunma yöntemleri olarak iki ana kategoride ele alınmıştır. Bunun için öncelikle Pontos ve Kolkhis coğrafyaları ve bu coğrafyalarda yaşayan halklara ilişkin antik kaynaklardaki bilgiler titizlikle incelenmiş; bölgedeki askerî ve siyasi gelişmeler karşısında yerel halkların izlediği savunma yöntemleri belirlenmiştir. Ardından, tespit edilen bu stratejilerin etkin bir şekilde uygulanmasında rol oynayan faktörler detaylandırılmıştır. Bu kapsamda çalışmada, Pontos ve Kolkhis bölgesi halklarının bölgenin coğrafi özelliklerini avantaja nasıl çevirdikleri ve bunu stratejik zekâları ile nasıl kullandıkları, askerî ve diplomatik manevralar aracılığıyla dış tehditlere karşı nasıl bir direnç gösterdikleri ayrıntılarıyla ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Pontos , Kolkhis , Strateji , Taktik , Savunma

Destekleyen Kurum

Karadeniz Teknik Üniversitesi

Proje Numarası

10573

THE DEFENCE STRATEGIES OF THE PEOPLES OF PONTUS AND COLCHIS IN ANTIQUITY: GEOGRAPHY, DIPLOMACY, AND MILITARY TACTICS

Öz

This study attempts to investigate the defensive methods and tactics used by the peoples who inhabited the Pontus and Colchis regions in the southeastern Black Sea during antiquity. The strategic importance of the area rich in natural resources and at the intersection of land and sea routes led the locals to constantly create defenses against outside threats. The two primary categories of defense mechanisms created by the local communities in this study are "non-conflict" and "conflict-based" defense techniques. For this purpose, ancient sources on the geography of Pontus and Colchis and the peoples inhabiting these regions have been meticulously analyzed. Furthermore, the defense strategies adopted by the local populations in response to military and political developments in the region have been identified. Subsequently, the factors contributing to the effective implementation of these strategies have been carefully examined. In this regard, the study investigates how the inhabitants of the Pontus and Colchis regions strategically utilized the region’s geographical features, leveraged them to their advantage, and employed military and diplomatic strategies to demonstrate resilience against external threats.

Anahtar Kelimeler

Pontos , Colchis , Strategy , Tactics , Defense

Proje Numarası

10573

Kaynakça

• Antik Kaynaklar Apoll. Rhod. Argon (=Apollonios Rhodos, Argonautica). Kullanılan metin ve çeviri: The Argonautica, with an English translation by R. C Seaton, Harvard University Press, London, Cambridge, Massachusetts 2002.
• Amm. Marc. (=Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum Libri). Kullanılan metin ve çeviri: Ammianus Marcellinus, The Later Roman Empire (AD 354-378), Selected and Translated by W. Hamilton with an Introduction and Notes by A. Wallace-Hadrill, Penguin, Oxford and New York 1986.
• App. (Appianus, Rhomaika). Kullanılan metin ve çeviri: Appian’s Roman History, with an English translation by H. White I-IV, Harvard University Press, London, Cambridge, Massachusetts, 1912-1913. Aristot. pol. (=Aristoteles, Politica). Kullanılan metin ve çeviri: Aristoteles, Politics, With an English translation by H. Rackham, Harvard University Press, London, Cambridge, Massachusetts 1959.
• Arr. periplus. (=Arrianus, periplus). Kullanılan metin ve çeviri: Arrianus Flavius, Arrianus’un Karadeniz Seyahati (Arriani Periplu Ponti Euxini), (Çev. Murat Arslan), Odin Yayınları, İstanbul 2005.
• Cass. Dio (=Cassius Dio, Rhomaika). Kullanılan metin ve çeviri: Cassius Dio, Dio’s Roman His-tory, With an English translation by Earnest Cary, I-IX, Harvard University Press, London, Cambridge, Massachusetts 1969.
• Diod. (=Diodorus Siculus, Bibliotheke Historike). Kullanılan metin ve çeviri: Diodorus of Sicily, with an English translation by C. H. Oldfather, Harvard University Press, Cambridge, Massac-husetts, London 1989.
• Hdt. (=Herodotos, Historiae). Kullanılan metin ve çeviri: Herodotos, Tarih, (Çev. Müntekim Ökmen), 13. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2002.
• Hippokr. Aer. (=Hippokrates, Peri Aeron). Kullanılan metin ve çeviri: Airs, Waters, Places, with an English translation by W. H. Jones) I, Harvard University Press, London, Cambridge, Mas-sachusetts 1957.
• Hom. Il. (=Homeros, Illias). Kullanılan metin ve çeviri: İlyada, (Çev. Azra Erhat ve A. Kadir), 12. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 1998.
• Ksen. Anab. =Ksenophon, Anabasis). Kullanılan metin ve çeviri: Anabasis-On Binler’in Dönüşü-, (Çev. Ari Çokana), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2019.
• Plin. NH. (=Gaius Plinius Secundus, Naturalis Historia). Kullanılan metin ve çeviri: Pliny Na-tural History, with an English translation by H. R. Rackham, W. H. Jones, De E. Eichhoz I-X, Harvard University Press, London, Cambridge, Massachusetts, 1938-1971.
• Skylaks, periplus (=Skylaks, Priplus Scylscis). Kullanılan metin ve çeviri: Pseudo Skylax’s Perip-lous, The Circumnavigation of the Inhabited World, by Graham Shipley Text, Translation and Commentary, Bristol Phoenix Press, Malbourne 2011.
• Strab. (=Strabon, Geographika). Kullanılan metin ve çeviri: The Geography of Strabo, with an English translation by H. L. Jones I-VIII, Harvard University Press, London and New York: 1917-1932
• Tac. Hist. (=Tacitus, Historiae). Kullanılan metin ve çeviri: The Histories, translated by W. H. Fyfe, revised and Edited by D. S. Levene, Oxford University Press, Oxford and New York 2008.
• Veg. mil. (=Vegetius Renatus, Epitoma rei militaris). Kullanılan metin ve çeviri: Vegetius, Epi-tome of Military Science. Translated with notes and introduction by N. P. Milner, Liverpool 1996.
• Arslan, Murat, (2000), “Kolkhis Bölgesi’nin Tarihi Coğrafyasına İlişkin Bazı Notlar”, Arkeoloji ve Sanat, 97, 26-40.
• ______ (2003), “İÖ 188 Yılından İÖ 63 Yılına Kadar Lykia, Pamphylia ve Kilikia Trakheia Sahil-lerindeki Korsanlık Faaliyetleri: Nedenleri ve Sonuçları”, ADALYA, 6, 91-118.
• ______ (2007), Mithradates VI Eupator Roma’nın Büyük Düşmanı, Odin Yayınları, İstanbul.
• Berkok, İsmail, (1958), Tarihte Kafkasya, İstanbul Matbaası, İstanbul.
• Bi, Mahmut, (2007), Kafkas Tarihi, I, Selenge Yayınları, İstanbul.
• Bilgin, Mehmet, (2010), Doğu Karadeniz: Tarih-Kültür-İnsan, Ötüken Yayınları, İstanbul.
• Clausewitz, von Carl, (2019), Savaş Üzerine, (Çev. H. Fahri Çeliker), Alfa Yayınları, İstanbul.
• Çiğdem, Süleyman ve Kılıç, Murat, (2021), “Hititler ve Urartularda Psikolojik Savaş Unsuru Olarak Diplomasi”, ETÜT Dergisi, 2/3, 7-24.
• Danoff, Chr. (1962), “Pontos Euxseinos”, RE, Suppl. IX, cols. 865-1175.
• Demir Muzaffer, (2009), “Antik Dönemde bir Doğu Karadeniz Kavmi Khalybler”, (Haz. G. İl-ter), Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu, Giresun Belediyesi Yayınları, Giresun, 67-85.
• Emir, Osman, (2011), Prehistorik Dönemlerden Roma Dönemine Kadar Trabzon ve Çevresi, Se-rander Yayınları, Trabzon.
• ______ (2014), Hellenistik ve Roma Dönemleri’nde Pontos (MÖ IV. yy-MS III. yy), Yayınlanma-mış Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi-Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
• ______ (2022), “Piracy Activities Along the Eastern Black Sea Coasts in Antiquity, and A People Who Made Their Living By Pirating: Heniochoi”, Phaselis, 8, 83-95.
• ______ (2023). “Roma İmparatorluğu’nun Doğu Politikasında Polemon Krallığı’nın Rolü”, Oan-nes, 5/2, 715-735.
• Hewitt, George, (2014), “History in the Context of the Georgian-Abkhazian Conflict”, Iran and the Caucasus, 18/3, 289-314.
• Hind, John (2008), “The Bosporan Kingdom”, Cambridge Ancient History 6: The Fourth Century B.C., (Ed. D. M. Lewis vd.), Cambridge University Press, Cambridge, 476-511.
• Hitzl, Konrad, (2009), “Talent”, Brill’s Encyclopedia of the Ancient World New Pauly 14, (Ed. Hubert Cancik ve Helmuth Schneider), Leiden and Boston: Brill, 121-122.
• Karaağaç, Yunus, (2018), “Sinir Savaşının Aktörleri: Psikolojik Harp, Psikolojik Hareket ve Pro-paganda”, Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6/2, 80-97.
• Kearsley, Rosalinde A. (2005), “Women and Public Life in Imperial Asia Minor: Hellenistic Tradition and Augustus Ideology”, AWE, 4/1, 98-121.
• King, Charles (2015), Karadeniz, (Çev. Zülal Kılıç), 2. Baskı, Kitap Yayınları, İstanbul.
• Korkmaz, Kadri, Celil, (2024), Antik Çağ’da Pontos, Kolkhis ve Sindike Bölgesi Halkları: Mücade-le ve Strateji, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi-Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
• Manoledakis, Manolis, (2022), An Approach to the Historical Geography of the Southern Black Sea Littoral (First Millennium BC), 1st Edition, Peeters Publishers, Leuven, Paris, Bristol.
• Mayor, Adrienne, (2009), Greek Fire, Poison Arrows and Scorpion Bombs, 1st Edition, New York, London: Overlook Duckworth.
• ______ (2013), Mithradates, Zehirlerin Kralı: Roma’nın En Amansız Düşmanının Hayatı ve Efsa-nesi, (Çev. Gürkan Ergin), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Olshausen, Eckart, (2003), “Chalybes”, Brill’s Encylopaedia of the Ancient World New Pauly, 3, (Ed. H. Cancik and H. Schneider), Leiden and Boston: Brill, 184.
• Papanghelis, D. Theodore, (1982), “A Note on Catullus 68, 156-157”, Quaderni Urbinati di Cul-tura Classica, 11, 139-149.
• Scammell, M. John (1937), “The Races of the Eastern Mediterranean and Commerce between the Aegean and the Euxine Seas in the Heroic Age”, The Classical Journal, 32/5, 281-295.
• Vinogradov, Yu Andrey, (2007), “Cimmerian Bosporus: Main Phases of Pre-Roman History”, Greeks and Natives in the Cimmerian Bosporus 7th – 1st Centuries BC, (Ed. S. L. Solovyov), BAR Publishing, Oxford, 145-149.
• Zi, Sun (2021), Savaş Sanatı, (Çev. P. Otkan ve G. Fidan), 20. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
• Woods, David (2006), “Tacitus, Nero and the ‘Pirate’ Anicetus”, Latomus, 65 (3), 641-649.