A TRANSFORMATION IN COMMUNICATION IN THE OTTOMAN PROVINCE: THE ARRIVAL OF THE TELEGRAPH IN THE SANCAK OF SİNOP

Öz

The telegraph, a significant means of communication during 19th-century modernization, began to be used in the Ottoman Empire in the second half of the century, with the establishment of the Telegraph Directorate in 1855. In addition to strengthening the state's centralized administration in the provinces, the establishment of a rapid communication system became inevitable to keep pace with the transformation of communication networks. Initially, telegraph lines were laid to connect Rumelia with Istanbul, and from the second half of the 19th century onward, these lines expanded to various provinces and sanjaks across Anatolia. By the 1860s, the extension of telegraph lines to Sinop became a matter of consideration. The Sinop-Samsun connection was established in 1868, followed by the Sinop-Boyabat-Kastamonu telegraph line in 1869. How-ever, due to challenging geographical conditions and bureaucratic delays, a telegraph office could only be established in the Ayancık district in 1906. This study examines the bureaucratic processes that preceded the extension of telegraph lines to the Sinop district centre and its subdistricts, the construction of telegraph lines and offices, construction costs, staff recruitment, encountered difficulties, and the local population's reactions to the implementation of the telegraph system. In light of the findings, the study investigates how the introduction of the telegraph system alongside postal steamships and mail coaches, which were previously the primary means of communication—transformed communication practices in Sinop during the 19th century. Based on information drawn from Ottoman archival documents, the research also makes use of the Kastamonu Provincial Yearbooks (Salnames), relevant issues of the Kastamonu Provincial Newspaper, and various scholarly works to analyse the transformation of communication networks in the Ottoman provinces, using Sinop as a representative case study.

Anahtar Kelimeler

• Telegram
• Sinop
• Black Sea
• Boyabat
• Ayancık.

OSMANLI TAŞRASINDA İLETİŞİMDE BİR DÖNÜŞÜM: SİNOP SANCAĞINA TELGRAFIN GELİŞİ (1868-1923)

Öz

XIX. yüzyıl modernleşmesinin önemli bir iletişim aracı olan telgraf, aynı yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti’nde de kullanılmaya başlandı ve 1855’te Telgraf Müdürlüğü ihdas edildi. Devletin merkeziyetçi anlayışının taşrada güçlenebilmesinin yanı sıra iletişim ağlarındaki dönüşüme ayak uydurmak için hızlı bir haberleşme sisteminin tesis edilmesi kaçınılmazdı. İlk olarak Rumeli ile İstanbul arasındaki bağlantıyı sağlayan telgraf hatları, XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Anadolu’nun çeşitli vilayet ve sancaklarına ulaştı. 1860’lardan itibarense Sinop’a telgraf hatlarının çekilmesi gündeme geldi. Önce 1868’de Sinop-Samsun bağlantısı sağlanırken 1869’da Sinop-Boyabat-Kastamonu telgraf hattı faaliyete geçti. Coğrafi şartların zorluğu ve bürokratik aksaklıklar nedeniyle Ayancık kazasında bir telgrafhanenin tesisi ise ancak 1906 yılında gerçekleşti. Çalışma kapsamında, Sinop sancak merkezine ve sancağa bağlı kazalara telgraf hatlarının çekilmesinden önce yaşanan bürokratik süreç, telgraf hatlarının ve telgrafhanelerin inşa edilmesi, inşa maliyetleri, personel istihdamı, yaşanan sıkıntılar ve telgraf hatlarının yapımı karşısında ahalinin tutumu ele alındı. Elde edilen bulgular ışığında Sinop’un XIX. yüzyılda dış dünya ile iletişim kaynaklarında öncelikli yer teşkil eden posta vapurları ve posta arabalarının yanı sıra telgraf sisteminin haberleşmede ne gibi dönüşümlerin yaşanmasına vesile olduğu irdelendi. Öte yandan Osmanlı arşiv vesikalarındaki bilgiler üzerine temellendirilen bu çalışmada, Kastamonu Vilayet Salnameleri, Kastamonu Vilayet Gazetesi’nin ilgili nüshaları ile çeşitli araştırma ve inceleme eserlerinden istifade edilerek Osmanlı taşrasında iletişim ağlarındaki dönüşüm Sinop örnekleminden hareketle incelendi.

Anahtar Kelimeler

• Telgraf
• Sinop
• Karadeniz
• Boyabat
• Ayancık.

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA).
2. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA),.
3. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi (ATASE).
4. Kastamonu Vilayet Salnamesi (KVS), Kastamonu Vilayet Matbaası, Kastamonu.
5. Aktan, Coşun Can-Dileyici, Dilek-Özgür Saraç (2003), “Osmanlı Tarihinde Vergi İsyanları-II-”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8/1, 1-25.
6. Bazna, Alperen Yalçın (2023), “Osmanlı Devleti’nde Elektrikli Telgraf Haberleşmesi ve Sağladığı Avantajlar Çerçevesinde Kastamonu Eyaleti’nde İlk Telgraf Hatları Kurulum Faaliyetleri”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5/10, 675-692.
7. Çelebi, Bahadır (2020), Osmanlı Devleti’nin Merkezileşmesinde Telgrafın Rolü: 1855-1909, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Çetin, Cemal (2013), “Osmanlılarda Mesafe Ölçümü ve Tarihi Süreci”, Tarihçiliğe Adanmış Bir Ömür: Prof. Dr. Nejat Göyünç’e Armağan, Edt. Hasan Bahar vd., Konya: Selçuk Üniversitesi Türkiyet Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, 443-466.

9. Demir, Tanju (2025), Türkiye’de Posta, Telgraf ve Telefon Teşkilatının Tarihsel Gelişimi (1840-1920), Ankara: PTT Genel Müdürlüğü Yayınları. Demir, Tanju (2015), “Osmanlı İmparatorluğunda Deniz Posta Taşımacılığı ve Vapur Kumpanyaları”, OTAM, 17, 1-17. Hamilton, William John (1842), Asia Minor, Pontus and Armenia; with some Account of Their Antiquities and Geology, 1, London: John Murray.
10. Hanilçe, Murat (2017), “Osmanlı Taşrasına Telgraf Hattı Çekilmesinde Yaşanan Zorluklar Niksar-Erbaa-Tokat Telgraf Hattı Örneği”, History Studies, 9/4, 63-99.
11. Hüseyin Hilmi (1339-1341), Sinop Kitabeleri, Sinop: Sinop Matbaası.
12. İnce, Zeynep (2022), Sinop Sancağı Mutasarrıfları (1839-1924), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sinop: Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Kaçar, Mustafa (1995), “Osmanlı Telgraf İşletmesi”, Çağını Yakalayan Osmanlı: Osmanlı Devleti’nde Modern Haberleşme ve Ulaştırma Teknikleri, (Yay. Haz. Ekmeleddin İhsanoğlu, Mustafa Kaçar), İstanbul: İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) Yayınları, 45-120.
14. Kanbur, Ercan (2012), Sinop’tan Haberler, Sinop: Şimal Matbaacılık.
15. Küskü, Fırat (2024), Sultan II. Abdülhamid Döneminde Kastamonu Vilayeti, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
16. Megrelishvili, Merab-Megrelishvili, Nikoloz (2024), “Black Sea Saint Nicholas Customs (1856-1910)”, Black Sea Region at the Crossroads of Civilizations, 2/2, 152-164.
17. Özcanoğlu, Zeynel Zeki (2021), Geçmişin Fotoğraflarıyla Sinop Tarihi 1900-1960 Yılları Arası, Sinop: Si-nop Belediyesi Kültür Yayınları.
18. Serbestoğlu, İbrahim (2019), Tanzimat, Teftiş ve Canik Sancağında Modernleşme, Ankara: Gece Yayınları.
19. “Sinop”, (1982-1983), Yurt Ansiklopedisi, C. 9, İstanbul: Anadolu Yayıncılık, 6746-6834.
20. Tan, Hakan (2021), “XIX. Yüzyılda Sinop’ta Rus Varlığı”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 31, 189-218.
21. Tekir, Süleyman (2021), “Erken Cumhuriyet Yıllarında Türkiye’de İletişim Araçları: Posta, Tele-fon, Telgraf ve Telsiz (1925-1930)”, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 6, 270-285.
22. Turan, Erkan (2009), “Osmanlı Posta Bürokrasisi 1908-1914”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 28/46, 205-230.
23. Üstün Demirkaya, Fulya vd. (2025), Sinop Kent İçi Kültür Varlıkları Envanteri: Anıtsal Yapılar-Konutlar, Sinop: T.C. Sinop İl Özel İdare Yayınları.
24. Yaşayanlar, İsmail (2021), “Bir Liman Kentinde Karantina ve Usul-i Tahaffuz’un İzini Aramak: Kolerayla Mücadelede Sinop Karantinahanesi ve Tahuffuzhanesi”, Journal of Turkish Studies, 56, 401-425.
25. Yurtoğlu, Nadir (2016), “Haberleşme Sektörünün Önemli Bir Teşekkülü: Millî Mücadele Döneminden 1960 yılına Türkiye’de Posta, Telgraf ve Telefon (PTT) Teşkilatı (1920-1960)”, Atatürk Araştırma Merkezi Der-gisi, 32/93, 47-104.