LIMESTONE QUARRY OF SINOPE IN THE LIGHT OF ARCHAEOMETRIC ANALYSES

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 23, 1 - 12, 30.06.2025

Nazli Yıldırım , Ramazan Burak Ateş

Öz

Sinope, an important trade city in the Black Sea region, owed its prosperity to its strategic geopolitical location in Ancient Periods. Many monumental structures with different functions were built in the city. Spolia and various ancient architectural fragments discovered through scientific excavations and surveys suggest the presence of significant quarries in the region. Macro-analyses of these fragments indicate that a limestone type with a granular-texture was predominantly used. However, until now, no detailed analysis or archaeometric studies have been conducted to examine the chemical properties of this limestone. This study aimed to determine the chemical properties of this limestone and where it may have been obtained through archaeometric methods. Samples were collected from architectural fragments, such as column shafts and geison blocks, exhibited in the garden of the Sinop Archaeology Museum, as well as from the natural rock formation known as ‘Sayarkası’, located 65 km west of Sinop, which was likely used as a quarry in antiquity. ED-XRF and PSA analysis were conducted to determine the chemical compositions of these samples. The results revealed that the chemical compositions of the column shaft and geison block samples closely matched those of the Sayarkası samples. These findings suggest that the stone used in Sinope’s construction activities was sourced from the Sayarkası Quarry (Stephane), highlighting the strong trade relations between Sinope and Stephane.

Anahtar Kelimeler

Black Sea , Sinope , Stephane , limestone , quarry , XRF , PSA

ARKEOMETRİK ANALİZLER IŞIĞINDA SİNOPE’NİN KİREÇTAŞI OCAĞI

Öz

Antik Dönem’de Sinope stratejik ve jeopolitik konumu sayesinde Karadeniz’de önemli bir ticaret kentidir. Kentte Antik Dönem boyunca farklı işlevlere sahip birçok anıtsal yapı inşa edilmiştir. Bilimsel kazılar ve yüzey araştırmalarıyla keşfedilen devşirme malzeme ve çeşitli antik mimari parçalar, bölgede önemli taş ocaklarının varlığına işaret etmektedir. Bu parçaların makro analizleri, ağırlıklı olarak taneli dokuya sahip bir kireçtaşı türünün kullanıldığını göstermektedir. Ancak şimdiye kadar bu kireçtaşının kimyasal özelliklerini incelemek için detaylı analizler veya arkeometrik çalışmalar yapılmamıştır. Bu çalışma, bu kireçtaşının kimyasal özelliklerini ve nereden elde edilmiş olabileceğini arkeometrik yöntemlerle belirlemeyi amaçlamaktadır. Örnekler, Sinop Arkeoloji Müzesi bahçesinde sergilenen sütun gövdesi ve geison bloğu gibi mimari parçaların yanı sıra Sinop’un 65 km batısında yer alan, olasılıkla Antik Dönem’de
taş ocağı olarak kullanılan ve ‘Sayarkası’ olarak bilinen doğal kaya oluşumundan toplanmıştır. Bu örneklerin kimyasal bileşimlerini belirlemek amacıyla ED-XRF ve PSA analizleri gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, sütun gövdesi ve geison bloğu örneklerinin kimyasal bileşimlerinin Sayarkası örnekleriyle yakından ilişkilidir. Bu bulgular, Sinope’nin inşaat faaliyetlerinde kullanılan taşın Sayarkası Taş Ocağı’ndan (Stephane) temin edildiğini göstermekte ve Sinope ile Stephane arasındaki güçlü ticari ilişkileri vurgulamaktadır.

Kaynakça

• Albustanlıoğlu, Tulga (2006), Dokimeion Işığı Altında Roma İmparatorluk Döneminde Mermer Kullanımı. İmparatorluk Yönetimindeki Anadolu Mermer Ocaklarının İşletme Stratejisi ve Organizasyonu, Ph.D. Thesis, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Asgari, Nuşin (1978), “Roman and Early Byzantine Marble Quarries of Proconnesus”, Proceedings of the Xth International Congress of Classical Archaeology, 23-30/IX/1973, (Ed. E. Akurgal), Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 467- 480.
• Beykan, Müren (2004), Prokonnesos’ta Bulunan Ion Sütun Başlıkları. Yerel Mermer Ocaklarında Biçimlendirilmesi ve İhracatı, Ph.D. Thesis, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çelik, Seda (2013), “Usta Burnu (Ayancık) Civarının Jeolojisi ve Karadeniz Bindirme Kuşağı ile İlişkisi”, MSc Thesis, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
• French, David (1986), “Stephane”, Anadolu Araştırmaları, 10, 483-498.
• Gür, Durmuş and Köroğlu, Gülgün (2023), “Sinop’un Ayancık İlçesi Çaylıoğlu Köyü (Stefan/İstefan) Tarihi Yerleşim Alanı ve Taş Atölyesi”, Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 6/1, 35-50.
• Gür, Durmuş (2023), “Sinop, Ayancık, Çaylıoğlu Köyü’ndeki Tarihi Stephane/İstefan Yerleşimi”, Sinop Tarihinden Kesitler, (Eds. C., Demir, N., Kavak, S., Yazıcı), İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık, 45-67.
• Greaves, Alan M. (2002), Miletos: A History. London-New York: Routledge.
• Janbu, E. Nils - Nemec, Wojciech - Kirman, Ediz - Özaksoy, V0lkan (2007), “Facies anatomy of a sand-rich channelized turbiditic system: the Eocene Kusuri Formation in the Sinop Basin, north-central Turkey”, Processes, Environments and Basins: A Tribute to Peter Friend. Special Publication 38 of the International Association of Sedimentologists, (Eds. G. Nichols, C. Paola, E. A. Williams), Wiley-Blackwell Publishing, 457-517.
• Journal des Voyages (1826). Decouvertes et Navigations Modernes ou Archives Géographiques du XIX Siècle 89, Paris, 257-263.
• Strabo, The Geography (Published in Vol. V of the Loeb Classical Library edition, 1928).
• LacusCurtius • Strabo’s Geography — Book XII Chapter 3
• Timor, Ayşe (1999), “Ayancık’ta Şehirleşmenin Yarattığı Mekansal Değişimler”, Coğrafya Dergisi, 7, 125-150.
• Yıldırım, Nazlı (2020a), “Sinope’de Bulunan Dorik Mimari Bloklar Üzerine Gözlemler”, Cedrus, 8, 177-199.
• ________ (2020b), “Sinope Kentinden Boğa Başlı Girland Bezemeli Mimari Bloklar”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 28, 547-568.
• ________ (2020c), “Sinope Mimari Bezemeleri: Kymation, Anthemion, Yaprak ve İnci-Boncuklar”, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 47, 108-138.