BOLU/CLAUDİOPOLİS STADİON KAZISI VE KÖŞK (KONAK) HAMAMI

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 23, 13 - 29, 30.06.2025

Davut Yiğitpaşa , Turgay Yazar

https://izlik.org/JA68YH27PF

Öz

Bu çalışmada; Bolu Akpınar Mahallesi’nde Roma Dönemi’ne ait bir stadyumun 2008 yılında açığa çıkarılması sırasında karşılaşılan ve 2022 yılında Bolu Müze Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan Köşk (Konak) Hamamı tanıtılmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde kazı süreci ve yapı tanıtımı yapılmıştır. Çalışmanın ikinci kısmında Anadolu’da tespit edilen ve literatüre Köşk (Konak) Hamamı olarak geçen bu yapıların plan özellikleri değerlendirilmiştir. Türk mimarlığında su yapılarının önemli bir unsuru olan hamamlar işlevleri ve kullanılış biçimlerine göre genel ve özel hamamlar olarak sınıflanmaktadır. Özel hamamlar ise içerisinde yer aldıkları mülkün statü ve kullanımına bağlı olarak saray, tekke, kışla ya da yalı, köşk veya konak hamamları olarak adlandırılır. Anadolu’nun birçok şehrinde, kentin ileri gelenleri tarafından konak veya köşklerinin bahçelerinde veya bünyelerinde hamam inşa ettirilmesi yaygın bir gelenektir. Stadionun oturma sıralarına paralel uzanan dikdörtgen planlı Bolu Akpınar Hamamı; kuzeydeki soyunmalık, soyunmalığın güneybatısındaki sıcaklık ve güneydoğusundaki su deposu ile ocak bölümlerinden oluşmaktadır. Kazıda ele geçirilen buluntular, şehri oluşturan mahallerle ilgili kayıtlar ile başta plan ve mimari özelliklerinden hareketle hamamın 17-19. yüzyıl arasına ait Geç Osmanlı Dönemi yapısı olabileceği değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bolu , Stadyum Kazısı , Hamam , Köşk (Konak) Hamamı , Osmanlı

Kaynakça

• Aslan, Celil (2012), “Kayseri Konak Hamamları”, Zeitschrift für die Welt der Türken, 4/1, 53-81.
• Bilir, Güzin -Tuna, Aysun (2023), “Klaudiopolis Antik Kenti Stadyumu”, Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22/3, 1226-1236.
• Çöpoğlu, Binnaz (2008), Bolu Şer’iye Sicili 1687-1688Tarihli 836 No’lu Defterin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi, Bolu: Bolu Halk Kültürü Araştırma Merkezi Yayınları.
• Eyice, Semavi (1997), “Hamam”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 15, İstanbul, 402-434.
• Güneş, Mustafa (2010), “Bolu İli, Merkez İlçe, Stadion Kurtarma Kazısı 2008”, 18. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Sivas, 159-174,
• ________ (2011), “Bolu İli, Merkez İlçe, Stadion Kurtarma Kazısı, 2008”, Uluslararası Köroğlu, Bolu Tarihi ve Kültürü Sempozyumu Bildirileri, 17-18 Ekim 2009, (Ed. A. Yaman-A. Aktaş-Yasa-E. Öztürk- B. Kaya-Yiğit), Bolu Halk Kültürünü Araştırma Merkezi Yayınları, 294-308;
• İnanan, Filiz- Şahin, Derya (2017), “Arkeopark-Osmanlı Lüleleri Osmanlı’da Tütün Keyfi”, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18/32, 33-54.
• Karademir, Murat (2020), “Keşan’da Bir Kültür Mirası: Eski Hamam”, Selçuk Ün. Sos. Bil. Ens. Dergisi, 43, 310-326.
• Kaya, Didem Sevtap (2021), “Tanzimattan Cumhuriyetin İlk Yıllarına Bolu Şehri Mahallelerinin Nüfusu”, Doğu Coğrafya Dergisi, 26/46, 177-192.
• Kaya‐D. Sevtap-Mehmet Bayartan (2019), “XVI. Yüzyıldan Günümüze Bolu Şehri Mahallelerinin Tarihi Gelişimi”, Tarihin Peşinde‐Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21, 161‐177.
• Kutlu, Mehmet (2022), “Yozgat Hamamları”, Yozgat Tarihi ve Kültürü, C.1, Ed. Ebubekir Güngör, Akçağ Yayınları, Ankara, 339-359.
• Önge, Yılmaz (1995), Anadolu’da XII-XIII. Yüzyıl Türk Hamamları, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara, 9-18.
• Öztürk, Hüseyin (1988), “Bolu’da Bir Hamam”, Türk Etnografya Dergisi, 68, 138-143.
• Ülgen, Ali Saim (1997), “Hamam”, İslam Ansiklopedisi, 2, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Eskişehir, 174-178.
• Uysal, Ali Osman (2014) “Çanakkale’de Bazı Geç Osmanlı Dönemi Hamamları” Turkish Studies, 9/10, 1075-1106.
• Yiğitpaşa, Davut (2023), “Re-Assessment of The Claudiopolis Stadion Rescue Excavation in 2008”, Journal of Ancient History and Archaeology, 10/4, 64-85.
• ________ (2024), “New Archaeological Data From Claudiopolis in the Light of Stadion Excavations”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14/4, 1321-1339.
• Yiğitpaşa, Davut-Kaya, Atılgan-Öntaş, Boran (2024), “Bolu/Claudiopolis Stadion 2022 Yılı Kazısı”, 43. Kazı Sonuçları Toplantısı, 5, 9-24.