GEREDE YUKARI TEKKE

“Tekkeler” şeyh ve dervişlerinin bir araya geldiği, zikir ve ibadetlerini yaptıkları tarikat mekânlarıdır. Aynı zamanda tekke; eğitim ve öğretim, sağlık, edebiyat, sanat, meslek ve üretime yönelik çalışmaları ile de ön plana çıkmaktadır. Tekke ve zaviyeler, Anadolu’nun Türkleşmesinden itibaren yapılanmaya başlamıştır. Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı döneminde varlığını sürdürmüştür. Özellikle Anadolu’nun fethi itibariyle yerleşim alanlarının oluşmasında ve geliştirilmesinde tekke ve zaviye yapılanmasının önemli katkısı olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada Bolu ili Gerede ilçe merkezinde bulunan ve Kabiller Mahallesi Mescidinin genişletilmesi ile tekkeye dönüştürülen “Yukarı Tekke” adlı yapı ele alınmıştır. Yapı ile ilgili şimdiye kadar yapılan araştırmaların yüzeysel olması sebebiyle tekkenin Türk-İslam mimarisi bağlamında etraflıca tanıtılması ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik literetür ve yerinde inceleme çalışmaları yapılarak yapının tarihçesi, mimari-süsleme özellikleri, geçirdiği onarımlar ve kullanım durumları incelenmiştir. Yukarı Tekke; tevhidhane, türbe ve yaşam mekânları şeklinde tekke şemasına uygun olarak kurgulanmıştır. 30 Kasım 1925 tarihinde çıkarılan Tekke ve Zaviyelerin kapatılması kanunu doğrultusunda bu tür yapıların işlevini kaybetmesi ile Yukarı Tekke esas işlevini kaybederek yalnızca ibadethane olarak kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde yörede Yukarı Tekke Cami ve Türbesi olarak bilinmekte, tevhidhane ve yaşam mekânları cami yapılanması içerisinde kullanılmaktadır. Tevhidhane harim, yaşam mekânları ise mahfil vazifesi görmektedir. Türbe ise cami olarak kullanılan kısma bitişik vaziyette ziyaretgâh olarak işlevini sürdürmektedir. Cami iki katlı kurgulanmış olup kerpiçten, türbe ise moloz taş ile inşa edilmiştir. Süsleme bakımından cami olarak kullanılan kısım oldukça sade bir vaziyette iken türbe kısmının özellikle iç yapılanmasında bitkisel, geometrik ve nesneli kalem işi süslemeler yoğunluktadır. Yapılan çalışmalar sonucunda Yukarı Tekke’nin, kurgu şeması, fonksiyonları ve mimari biçimlenmesi açısından değerlendirildiğinde Türk – İslam mimarisi tekke yapılanması özelliklerini taşıdığı ve özgün durumunu koruduğu görülmüştür.