LOCAL CLIMATE GOVERNANCE AND CLIMATE CHANGE POLICIES: THE CASE OF RIZE

Öz

Climate change is a multidimensional policy challenge that must be addressed at both global and local levels because of its environmental, economic, social, and administrative consequences. As the impacts of climate change vary across local contexts, policy processes require the involvement of municipalities, public institutions, universities, the private sector, and civil society organisations alongside central government. This study evaluates the local implications of Türkiye’s climate change policies through the framework of local climate governance and examines the existing policies and practices concerning climate change adaptation and mitigation in Rize Province. Designed as a qualitative case study, the research employs document analysis. It examines national climate policy and planning documents, strategic and action documents concerning local governments, and institutional reports and publicly available data on environmental management, waste management, energy efficiency, and disaster risk reduction activities undertaken by Rize Municipality and relevant public institutions operating at the provincial level. Rize’s current position is compared with the experiences of selected Turkish cities that have publicly available local climate plans and documented practices. The comparison is based on local climate planning, institutional capacity, financing, stakeholder participation, monitoring, and reporting.The findings demonstrate that, although Türkiye’s climate policies have developed at the institutional and strategic levels, significant problems persist in translating national objectives into local action. While various initiatives have been undertaken in Rize in the fields of waste management, energy efficiency, green space development, and disaster risk reduction, these activities have not been integrated into a comprehensive local climate action plan. The principal factors limiting the development of local climate governance include insufficient institutional and technical capacity, a lack of sustainable financing, fragmented implementation, limited stakeholder participation, and the absence of regular monitoring and reporting mechanisms. By examining the localisation of climate policies in a nonmetropolitan province that is highly exposed to climate-related risks, the study contributes to the literature and offers policy recommendations for strengthening local climate governance.

Anahtar Kelimeler

• Climate Change
• Local Climate Governance
• Local Governments
• Climate Policies
• Rize

YEREL İKLİM YÖNETİŞİMİ VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ POLİTİKALARI: RİZE İLİ ÖRNEĞİ

Öz

İklim değişikliği, çevresel etkilerinin yanı sıra ekonomik, toplumsal ve yönetsel sonuçları nedeniyle küresel ve yerel düzeylerde ele alınması gereken çok boyutlu bir politika sorunudur. İklim değişikliğinin etkilerinin yerel ölçekte farklılaşması, merkezi yönetimin yanı sıra belediyelerin, kamu kurumlarının, üniversitelerin, özel sektörün ve sivil toplum kuruluşlarının politika süreçlerine katılımını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’deki iklim değişikliği politikalarının yerel düzeydeki yansımalarını yerel iklim yönetişimi çerçevesinde değerlendirmeyi ve Rize ilinde iklim değişikliğine uyum ve azaltım kapsamında yürütülen mevcut politika ve uygulamaları incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel durum çalışması olarak tasarlanan araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda ulusal iklim politikası ve planlama belgeleri, yerel yönetimlere ilişkin strateji ve eylem belgeleri ile Rize Belediyesi ve il düzeyinde faaliyet gösteren ilgili kamu kurumlarının çevre yönetimi, atık yönetimi, enerji verimliliği ve afet riskinin azaltılmasına yönelik çalışmalarını içeren kurumsal raporlar ve kamuya açık veriler incelenmiştir. Rize’nin mevcut durumu; yerel iklim planlaması, kurumsal kapasite, finansman, paydaş katılımı, izleme ve raporlama ölçütleri üzerinden, kamuya açık yerel iklim planları ve uygulamaları bulunan seçilmiş kentlerin deneyimleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, Türkiye’de iklim politikalarının kurumsal ve stratejik düzeyde gelişmesine rağmen ulusal hedeflerin yerel uygulamalara aktarılmasında önemli sorunların devam ettiğini göstermektedir. Rize’de atık yönetimi, enerji verimliliği, yeşil alanların geliştirilmesi ve afet risklerinin azaltılması alanlarında çeşitli faaliyetler yürütülmekle birlikte, bu çalışmaların bütüncül bir yerel iklim eylem planı kapsamında birleştirilmediği belirlenmiştir. Yerel iklim yönetişiminin gelişimini sınırlayan başlıca etkenler; kurumsal ve teknik kapasite yetersizliği, sürdürülebilir finansman eksikliği, parçalı uygulamalar, sınırlı paydaş katılımı ve düzenli izleme ve raporlama mekanizmalarının bulunmamasıdır. Çalışma, büyükşehir statüsünde olmayan ve iklim kaynaklı risklere yüksek düzeyde maruz kalan bir ilde iklim politikalarının yerelleşme sürecini Rize örneği üzerinden inceleyerek literatüre katkı sunmakta ve yerel iklim yönetişiminin güçlendirilmesine yönelik politika önerileri geliştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İklim Değişikliği
• Rize
• Yerel İklim Yönetişimi
• Yerel Yönetimler
• İklim Politikaları

Kaynakça

1. AFAD (2021), Rize İl Afet Risk Azaltma Planı (IRAP) (s. 199), AFAD. https://rize.afad.gov.tr/kurumlar/rize.afad/E-Kutuphane/Il-Planlari/Irap-.pdf (Erişim Tarihi: 11.04.2025).
2. Antalya Körfez (2023), “ASAT’tan su kaybına karşı AB destekli proje: İlk çalıştay gerçekleşti”. https://www.antalyakorfez.com/asattan-su-kaybina-karsi-ab-destekli-proje-ilk-calistay-gerceklesti (Eri-şim Tarihi: 01.03.2025).
3. Araos, M., Berrang-Ford, L., Ford, J. D., Austin, S. E., Biesbroek, R., and Lesnikowski, A. (2016), “Climate change adaptation planning in large cities: A systematic global assessment”, Environmental Science & Po-licy, 66, 375–382. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2016.06.009.
4. Atar, E. and Durmaz, İ. Y. (2024), “International Climate Change Regimes in the 21st Century: From Stockholm to Paris”, In Handbook of Energy and Environment in the 21st Century,243-258, CRC Press.
5. Atar, E., Güler, F. and Usta, Y. (2025), “Digital transformation in local governance: a study on opportunities and challenges in Türkiye”, Transforming Government: People, Process and Policy, 19(4), 725-747. https://doi.org/10.1108/TG-03-2025-0053.
6. Başar Özer, Y. (2022), İklim Kriziyle Mücadelede Kentsel İklim Yönetişimi: Türkiye’de Büyükşehir Belediyelerinin Rolü ve İklim Eylem Planları, Doktora Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi.
7. Başaran, S. (2018), “Cumhuriyet Dönemi Rize İdare Tarihi”, Türk İdare Dergisi, 486, 49-75.
8. Bekci, B., Üçok, M. ve Yılmaz, H. (2019), “Rize Kentsel Kıyı Şeridinin Kullanıcı Memnuniyetinin Belirlenmesi”, Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(2), 125-136 https://doi.org/10.17100/nevbiltek.469367.

9. Bulkeley, H. and Kern, K. (2006), “Local government and the governing of climate change in Germany and the UK”, Urban Studies, 43(12), 2237–2259. https://doi.org/10.1080/00420980600936491
10. Covenant of Mayors (2020), Implementing SECAPs in Europe: Monitoring and reporting guidelines, Brussels. https://sdgs.un.org/partnerships/covenant-mayor-climate-and-energy (Erişim Tarihi: 12.03.2025).
11. Çay TV Haber, (2025, Ocak 13), “Rize Rekoru Yine Bırakmadı: Türkiye’nin 2024 İklim Verileri Açıklandı”, https://www.caytvhaber.com/rize/rize-rekoru-yine-birakmadi-turkiyenin-2024-iklim-verileri-aciklandi-64084h (Erişim Tarihi: 22.04.2025).
12. Çelikyay, H. H. ve Kaya, E. (2024), “Uluslararası İklim Politika Belgeleri Perspektifinde Büyükşehir Bele-diyelerinin İklim Eylem Planları ve İklim Politikaları Analizi”, Strategic Public Management Journal, 10(17), Article 17. https://doi.org/10.25069/spmj.1434738.
13. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, (2025, Temmuz 9). Türkiye’nin ilk İklim Kanunu TBMM’de kabul edildi. https://csb.gov.tr/turkiyenin-ilk-iklim-kanunu-tbmm-de-kabul-edildi-bakanlik-faaliyetleri-41712 (Erişim Tarihi: 28.05.2025).
14. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü (2024, Ocak 2), “Çevre Geleceğe Mirastır”. https://rize.csb.gov.tr/cevre-gelecege-mirastir-haber-285896 (Erişim Tarihi: 22.04.2025).
15. ÇŞİDB (2022), İklim değişikliğine uyum raporu, Ankara: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/ankara_-cdr2022-20231006154850.pdf (Erişim Tarihi: 11.05.2025).
16. Demirarslan, K. O. ve Başak, S. (2018), “Doğu Karadeniz Bölgesi illeri katı atık yönetimi”, Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(3), 117-132. https://izlik.org/JA23DY54NB.
17. Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (2022), DOKAP Eylem Planı (2024–2028), https://www.dokap.gov.tr/Upload/Genel/03072025/dokap-eylem-plani-(03072025)pdf_871387_rd.pdf. (Erişim Tarihi: 10.04.2025).
18. Ekinci, E. (2025), “İklim Değişikliği ve Yerel Yönetimler: Kentsel Uyum ve Azaltım”, Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 15-36. https://doi.org/10.46849/guiibd.1661524.
19. Erdoğan, S. and Atar, E. (2025), “Diplomacy Meets Paradiplomacy: Unpacking Central Government Respon-ses through Evidence from Turkey’s Paradiplomacy”, Uluslararası İlişkiler Dergisi, (Advanced Online Publi-cation), 23 (89) 51-69. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1825411.
20. European Commission (2019), The Covenant of Mayors for Climate and Energy Reporting Guidelines, Brus-sels. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC103031 (Erişim Tarihi: 27.04.2025).
21. Gergin, E. D. (2024), “İklim değişikliğine dirençli kentler: Dünya’da ve Türkiye’de iyi yerel yönetim uygulama örnekleri”, Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18), 94-111. https://doi.org/10.29157/etusbed.1264447.
22. Güncel Antalya (2023), “Antalya’da iklim değişikliği için su zirvesi”. https://www.guncelantalya.com/antalyada-iklim-degisikligi-icin-su-zirvesi (Erişim Tarihi: 12.03.2025).
23. Güneroğlu, N., Acar, C., Dihkan, M., Karsli, F. and Guneroglu, A. (2013), “Green corridors and fragmenta-tion in South Eastern Black Sea coastal landscape”, Ocean & Coastal Management, 83, 67-74. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2013.02.025.
24. IPCC, I. P. on C. C. (2023), Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Intergo-vernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/ (Erişim Tarihi: 23.04.2025).
25. İğci, T. ve Çobanoğlu, N. (2019), “İklim Değişikliğinin ve İklim Değişikliğiyle İlgili Küresel Anlaşmaların Çevre Etiği Bakımından Değerlendirilmesi”, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 7(2), 130-146. https://izlik.org/JA24GN73XT.
26. İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030) (2024), İklim Değişikliği Başkanlığı, https://iklim.gov.tr/2024-2030-iklim-degisikligi-azaltim-ve-uyum-strateji- ve-eylem-planlari-yayinlandi-haber-4239 (Erişim Tarihi: 14.02.2025).
27. Kahriman, E. H. (2020), “Küresel İklim Değişikliğinin Olumlu ve Olumsuz Dışsallıkları Üzerine Bir Değer-lendirme”, Sayıştay Dergisi, 33(118), 101-131. https://izlik.org/JA79KK33DD.
28. Karacan G. ve Gökçe, D. (2023), “İklim Değişikliği ile Yerel Mücadele: İklim Eylem Planları ile Mekânsal Planların Bütünleştirilmesi”, Atatürk Üniversitesi Yayınları, 7(2), 181-190. https://doi.org/10.5152/Planarch.2023.22039.
29. Kaya, H. E. (2022), “Kyoto’dan Paris’e Küresel İklim Politikaları”, Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 4(10), 165-191.
30. Kaygusuz, K. (2004), “Energy policies and climate change mitigation in Turkey”, Energy exploration & exp-loitation, 22(2), 145-160. https://doi.org/10.1260/0144598041475233.
31. Koday, Z. ve Erhan, K. (2013), “Rize ilinin idari coğrafya analizi”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (50), 39-54. https://izlik.org/JA85GP93LP.
32. 11. Kalkınma Planı 2019-2023, (2019), Türkiye Cumhuriyeti Strateji ve Bütçe Başkanlığı, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani- 2019-2023.pdf (Erişim Tarihi: 27.03.2025).
33. 12. Kalkınma Planı 2024-2028, (2024), Türkiye Cumhuriyeti Strateji ve Bütçe Başkanlığı, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf (Erişim Tarihi: 14.04.2025).
34. 10. Kalkınma Planı 2014-2018. (2014), Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf (Erişim Tarihi: 26.04.2025).
35. Özerdem, F. (2024), “İklim Krizinin Gölgesi Altında Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türkiye’yi Bekleyen Zorluklar”, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(31), 51-65. https://izlik.org/JA46RG63EH.
36. Özışık, F. U. (2020), “Türkiye’de Bir Kamu Politikası Olarak İklim Değişikliği: Tarihsel Gelişim, Uluslararası Müzakereler, Yapısal ve İdari Sorunlar Çerçevesinde Bir Değerlendirme”, Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 8(1), 66-96 https://doi.org/10.14782/marmarasbd.712908.
37. Polat, P. ve Sunkar, M. (2017), “Rize'nin İklim Özellikleri ve Rize Çevresinde Uzun Dönem Sıcaklık ve Yağış Verilerinin Trend Analizleri”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 1-24. https://doi.org/10.18069/firatsbed.346684.
38. Reis, S., Yalcin, A., Atasoy, M., Nisanci, R., Bayrak, T., Erduran, M., Sancar, C. and Ekercin, S. (2012), “Remote sensing and GIS-based landslide susceptibility mapping using frequency ratio and analytical hierarchy methods in Rize province (NE Turkey)”, Environmental Earth Sciences, 66(7), 2063-2073. https://doi.org/10.1007/s12665-011-1432-y.
39. Rize Barosu, (2024, Ekim 16), “Çevre, Sağlık ve Şehircilik”. https://www.rizebarosu.org.tr/Detay/cevresaglik-ve-sehircilik-25105 (Erişim Tarihi: 01.05.2025).
40. Rize Takip, (2024, Mart 27), “Rize’de Yeşil ve Sosyal Alanlar Artırıldı”. https://www.rizetakip.com/Haber/rize-de-yesil-ve-sosyal-alanlar-artirildi-22983 (Erişim Tarihi: 14.04.2025).
41. Sondakika.com. (2023). Antalya'da iklim değişikliği ile mücadele için su dağıtım sistemleri çalıştayı ger-çekleştirildi. https://www.sondakika.com/ekonomi/haber-antalya-da-iklim-degisikligi-ile-mucadele-icin-su-dagitim-sistemleri-calistayi-gerceklesti-18617677/ (Erişim Tarihi: 14.06.2025).
42. Sümer, G. Ç. (2014), “Rize’de Kentleşme Süreci”, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 163-183.
43. UNDP Türkiye (2021), İklim değişikliğine uyumda yerel yönetimlerin kapasite geliştirilmesi raporu, Ankara. https://www.undp.org/tr/turkiye/news/iklim-degisikligine-uyumda-turkiyenin-kapasitesi-gucleniyor (Erişim Tarihi: 10.04.2025).
44. Üstündağ, Ç. ve Artar, M. (2022), “Kalkınma Planları, Çevre, Peyzaj ve İklim Değişikliği”, Peyzaj, 4(2), 133-138. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1223436.
45. Yıldırım, K. ve Ayna, Y. E. (2016), “Doğu Karadeniz’in Kentleşme Yapısı ve Sorunları”, Karadeniz Araştırmaları, 52, 1-26. https://izlik.org/JA43FY43CB
46. Yıldırım, K. (2019), Urban Climate Change Governance, Ankara: Gazi Kitabevi.
47. Yılmaztürk, A. (2023), İklim Değişikliği ile Mücadele ve Uyumda Yerel Yönetimlerin Rolü: Türkiye’de Seçilmiş Büyükşehir Belediyeleri Örneği, Gaziantep: Özgür Yayınları.