Araştırma Makalesi
PDF Zotero Mendeley EndNote BibTex Kaynak Göster

MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ

Yıl 2020, Cilt 6, Sayı 10, 245 - 257, 27.12.2020
https://doi.org/10.31765/karen.849342

Öz

Osmanlı Devleti girdiği son savaş olan Birinci Dünya Savaşı’nı dramatik bir şekilde kaybetmiştir. Bundan sonraki süreçte Osmanlı topraklarının geleceğinin nasıl şekilleneceği tartışmaları başlamıştır. Mondros Mütarekesi bu konuda birtakım ipuçları vermiştir. Bu mütareke birtakım muğlak hükümleri itibariyle Anadolu’yu gelecekteki işgallere karşı savunmasız bırakacak bir zemin hazırlamaktaydı. Mütareke sonrası yaşanan otorite boşluğu Anadolu’nun birçok bölgesinde olduğu gibi Doğu Karadeniz Bölgesi’nde de kargaşa ortamına neden olmuştur. Ermeniler ve Rumlar aldıkları dış desteğin de etkisiyle bulundukları bölgelerde ayrılıkçı faaliyetlere girişmişlerdir. Buna karşın bu bölgelerde yaşayan Müslüman ahali hem bu ayrılıkçılara hem de olası işgal girişimlerine karşı mücadele etme yolunu seçmişlerdir. Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde Pontus ve büyük Ermenistan devletlerinin kurulacağı yönündeki çabaların artması üzerine bu bölgelerin en önemli direniş örgütleri olan Vilâyât-ı Şarkıyye Müdâfaa-i Hukûk-ı Milliyye Cemiyeti’nin Erzurum şubesiyle Trabzon Muhâfazai Hukuk Cemiyeti 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum’da ortak bir kongre düzenlemişlerdir. Erzurum Kongresi’nde ele alınan konular arasında Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki gelişmeler önemli yer tutmuştur. Bu durum kongre beyannamesine de yansımıştır. “Trabzon Vilayeti ve Canik Sancağı’nın doğu vilâyetlerinin hiçbir sebep ve bahane ile birbirlerinden ve Osmanlı camiasından ayrılmasının mümkün olmadığı; bölgedeki Müslümanların öz kardeş sayıldığı; her türlü işgal ve müdahalenin Pontus ve Ermeni devleti kurulması amacına yönelik sayılacağından birlikte savunma ve direnme esasının benimsendiği” gibi beyannamede yer alan maddeler bu açıdan önemlidir. Erzurum Kongresi’yle teşkilatlanarak ivme kazanan Millî Mücadele hareketi Anadolu’daki işgal girişimlerine ve bölgesel isyan hareketlerine karşı kısa süre sonra başarılı neticeler almaya başlamıştır. Bu bağlamda Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki Pontusçu çetelerle de mücadele edilmiş ve 1921 senesi sonu itibariyle de bu mesele kapanmıştır. Bu makalede Erzurum Kongresi merkeze alınarak Mondros Mütarekesi sonrası Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki durum genel hatlarıyla değerlendirilmiştir.

Kaynakça

  • Alptekin, Coşkun, (1978), “Erzurum Kongresi”, Atatürk Dergisi, 1/1, s.35-49.
  • Atatürk’ün Bütün Eserleri (1915-1919), (2003), 2, 3. Baskı, İstanbul: Kaynak Yayınları.
  • Balcıoğlu, Mustafa, (2003), İki İsyan; Koçgiri, Pontus, Bir Paşa; Nurettin Paşa, İstanbul: Babil Yayınları.
  • Baykara, Tuncer, (1985), Millî Mücâdele (1918-1923), İstanbul: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  • Beyoğlu, Süleyman, (1999), “Birinci Dünya Savaşında Trabzon (1914-1919)”, Trabzon Tarihi Sempozyumu, 6-8 Kasım 1998, Trabzon: Trabzon Belediyesi Kültür Yayınları.
  • Çağlar, Günay, (2002), “Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti ile Vilâyâti Şarkıyye Müdafaa-i Hukuk-u Millîye Cemiyeti Erzurum Şubesi’nin İlişkileri”, Trabzon ve Çevresi Uluslararası, Tarih-Dil-Edebiyat Sempozyumu, I, Trabzon: T.C. Trabzon Valiliği İl Kültür Müdürlüğü Yayınları, s. 679-696.
  • Çapa, Mesut, (1993), Pontus Meselesi; Trabzon ve Giresun’da Milli Mücadele, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay., Ankara.
  • ________, (1998), Milli Mücadele Döneminde Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Ankara: Trabzon Belediyesi Kültür Yayınları.
  • ________, (2000), “Karadeniz’de Pontusçuluğun Sonu: Rumların Türkiye Büyük Millet Meclisine Sadakatleri, Hristiyan Türkler ve Türk Ortodoksluğu”, 19 Mayıs ve Millî Mücadele’de Samsun Sempozyumu (20-22 Mayıs 1999); Bildiriler, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Yayınları, s. 53-66.
  • Demirbaş, Bülent, (1985), “Mondros Mütarekesi ve Sonrası”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 4, s. 110-119.
  • Dursunoğlu, Cevat, (2000), Milli Mücadelede Erzurum, Ankara: Kaynak Yayınları.
  • Erdeha, Kâmil, (1975), Millî Mücadelede Vilâyetler ve Valiler, İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Ezherli, İhsan, (1998), Türkiye Büyük Millet Meclisi (1920-1998) ve Osmanlı Meclisi Mebusanı (1877-1920), Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları.
  • Goloğlu, Mahmut, (2008), Erzurum Kongresi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Gökbilgin, M. Tayyip, (2011), Milli Mücadele Başlarken; Mondros Mütarekesi’nden Büyük Millet Meclisi’nin Açılmasına, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Gökçen, Salim, (2006), Türkiye’de Rum- Yunan Tedhiş ve Terör Hareketleri (1919-1923), Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü.
  • Karabekir, Kâzım, (1960), İstiklâl Harbimiz, İstanbul: Türkiye Yayınevi. Küçük, Cevdet, (1995), “Erzurum Kongresi”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 11, s. 335-337.
  • Meram, Ali Kemal, (1969), Türk-Rus İlişkileri Tarihi: Mustafa Kemal’den Sovyetlere, Sovyetlerden Mustafa Kemal’e Mektuplar ve Millî Mücadele, İstanbul: Kitapçılık Ticaret Limited Şirketi.
  • Miralay Mehmed Arif Bey, (1987), Anadolu İnkılabı; Milli Mücadele Anıları (1919-1923), Haz. Bülent Demirbaş, İstanbul: Arba Yayınları. Sarıhan, Zeki, (1986), Kurtuluş Savaşı Günlüğü, III, Ankara: Öğretmen Yayınları.
  • Sarınay, Yusuf, (1999), “Pontus Meselesi ve Yunanistan’ın Pontus Politikası”, içinde, Pontus Meselesi ve Yunanistan’ın Politikası (Makaleler), s.1-77, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
  • Selvi, Haluk, (2000), Millî Mücadelede Erzurum, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
  • Tanör, Bülent, (1985), “Milli Mücadele’de Kongreler”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 4, s. 1137-1150.
  • Tansel, Selahattin, (1991), Mondros’tan Mudanya’ya Kadar, IV, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  • TBMM Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Başkanlığı, (2015), Milli Egemenlik Belgeleri, Ankara: TBMM Basımevi.
  • Türk İstiklâl Harbi I, (1962), Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı, Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Harb Tarihi Dairesi Resmî Yayınları.
  • Yerasimos, Stefanos, (2002), Milliyetler ve Sınırlar; Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu, 5. Baskı, çev. Şirin Tekeli, İstanbul: İletişim Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yüksel KÜÇÜKER (Sorumlu Yazar)
KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ
0000-0002-0243-2961
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 27 Aralık 2020
Yayınlandığı Sayı Yıl 2020, Cilt 6, Sayı 10

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { karen849342, journal = {Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi}, issn = {2458-7680}, eissn = {2458-9705}, address = {Karadeniz Teknik Üniversitesi, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü, 61080, Trabzon / Türkiye}, publisher = {Karadeniz Teknik Üniversitesi}, year = {2020}, volume = {6}, pages = {245 - 257}, doi = {10.31765/karen.849342}, title = {MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ}, key = {cite}, author = {Küçüker, Yüksel} }
APA Küçüker, Y. (2020). MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ . Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi , Millî Mücadele’den Milli Egemenliğe Karadeniz Özel Sayısı , 245-257 . DOI: 10.31765/karen.849342
MLA Küçüker, Y. "MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ" . Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 6 (2020 ): 245-257 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/karen/issue/58972/849342>
Chicago Küçüker, Y. "MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ". Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 6 (2020 ): 245-257
RIS TY - JOUR T1 - MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ AU - Yüksel Küçüker Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.31765/karen.849342 DO - 10.31765/karen.849342 T2 - Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 245 EP - 257 VL - 6 IS - 10 SN - 2458-7680-2458-9705 M3 - doi: 10.31765/karen.849342 UR - https://doi.org/10.31765/karen.849342 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ %A Yüksel Küçüker %T MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ %D 2020 %J Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi %P 2458-7680-2458-9705 %V 6 %N 10 %R doi: 10.31765/karen.849342 %U 10.31765/karen.849342
ISNAD Küçüker, Yüksel . "MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ". Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 6 / 10 (Aralık 2020): 245-257 . https://doi.org/10.31765/karen.849342
AMA Küçüker Y. MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ. KAREN. 2020; 6(10): 245-257.
Vancouver Küçüker Y. MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 2020; 6(10): 245-257.
IEEE Y. Küçüker , "MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DURUM VE ERZURUM KONGRESİ", Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, c. 6, sayı. 10, ss. 245-257, Ara. 2020, doi:10.31765/karen.849342

The Journal of Institute of Black Sea Studies is an Open Access journal and provides immediate open access to its contents. The Journal aims to promote the development of global Open Access to scientific information and research. The Publisher provides copyrights of all online published papers (except where otherwise noted) for free use of readers, scientists, and institutions (such as link to the content or permission for its download, distribution, printing, copying, and reproduction in any medium, except change of contents and for commercial use), under the terms oCreative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0). License, provided the original work is cited. Written permission is required from the publisher for use of its contents for commercial purposes.

 

Creative Commons Lisansı
The Journal of Institute of Black Sea Studies is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0).