SAĞLIK VE SOSYOLOJİ EKSENİNDE YAZILAN LİSANSÜSTÜ TEZLERİN ANALİZİ: GELİŞİM, DÖNÜŞÜM VE DİSİPLİNLER ARASI YANSIMALAR

Öz

Bu çalışma sosyoloji ve sağlıkla ilgili lisansüstü tezleri incelemeyi, bu çalışmalardaki ilgi ve eğilimleri saptamayı ve yıllara göre konularda veya yöntemde bir değişiklik olup olmadığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma içerik analizi tekniğiyle gerçekleştirilmiştir. Ulusal Tez Merkezi’ne kayıtlı 5,567 tez taranmış, eleme süreci sonucunda örnekleme girmeye uygun 758 lisansüstü tez olduğu tespit edilmiştir. Kapsama giren tezlerin en eskisi 1990, en yenisi 2024 yılında yazılmıştır. Daha önceki döneme oranla son on yılda en çok artış gösteren tez konularında ilk üç sırada salgın, yoksulluk ve göç/ göçmen konuları bulunmaktadır. Bulgular, farklı disiplinlerde ve enstitülerde üretilen tezlerde toplumsal cinsiyet, beden, sağlık çalışanları ve engellilik gibi temaların da sık çalışıldığını göstermektedir. Sağlık sosyolojisinin disiplinler arası niteliğinin güçlendiği, sosyolojik perspektifin farklı akademik alanlarda giderek daha fazla benimsendiği gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyoloji
• Sağlık
• İçerik analizi
• Lisansüstü araştırmalar
• Araştırma eğilimleri

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmanın özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranıldığını, bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterildiğini ve bu kaynaklara kaynakçada yer verildiğini, kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapılmadığını, bilimsel araştırma sürecinde geçerli tüm etik görev ve sorumluluklara riayet edildiğini yazarlar adına beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

ANALYSIS OF POSTGRADUATE THESES WRITTEN ON THE AXIS OF HEALTH AND SOCIOLOGY: DEVELOPMENT, TRANSFORMATION, AND INTERDISCIPLINARY REFLECTIONS

Öz

This study aims to analyze graduate theses related to sociology and health, identify their main interests and trends, and determine whether there have been thematic or methodological shifts over time. The research was conducted using content analysis. A total of 5,567 theses from the National Thesis Center were reviewed, and 758 were found eligible for inclusion. The publication years of the theses range from 1990 to 2024. Compared to earlier periods, the last decade saw the highest increase in topics related to pandemics, poverty, and migration. Findings indicate that themes such as gender, the body, healthcare professionals, and disability are frequently studied in theses produced across disciplines and institutions. It has been observed that the interdisciplinary nature of health sociology is strengthening and the sociological perspective is increasingly being adopted in different academic fields.

Anahtar Kelimeler

• Sociology
• Health
• Content analysis
• Postgraduate research
• Research trends

Kaynakça

1. Annandale, E. (1998). A Critical Introduction. The sociology of health and medicine: A critical introduction içinde. Cambridge: Polity.
2. Aydın, O. (2018). Türkiye’nin sıhhî ictimaî coğrafyası’na göre Anadolu’da gelenek, inanç ve kültür üzerine bir değerlendirme. Bilig, 86, 86-114.
3. Baer, H. A., Singer, M., & Susser, I. (2017). Medical anthropology and the world system: Critical perspectives. New York: Routledge.
4. Baudrillard, J. (1998). The Consumer Society: Myths and Structures. Sage.
5. Callahan, D. (1973). The WHO definition of’health’. Hastings Center Studies, 77-87.
6. Crawford, R. (1980). Healthism and the Medicalization of Everyday Life. International Journal of Health Services, 10(3), 365-388.
7. Crawford, R. (2006). Health as a meaningful social practice. Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine, 10(4), 401-420.
8. Çetinsaya, G. (2014). Büyüme, Kalite, Uluslararasılaşma: Türkiye Yükseköğretimi İçin Bir Yol Haritası. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi.

9. Gönç Şavran, T., & Suğur, N. (2014). Sağlığın ve Hastalığın Anlamı: Farklı Sosyo-Ekonomik Statü Gruplarının Algıları. Sosyoloji Dergisi, 30, 65-88.
10. Gönç Şavran, T. (2022). Biyoiktidar, Biyovatandaşlık ve Obezite Salgını. Pasajlar (Sağlık, Hak, Kâr, İktidar), 10, 77-96.
11. Güven, S. (2014). Türkiye’de sağlık sosyolojisi çalışmaları. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(29), 127-164.
12. Heinrich, S. (2020). Medical science faces the post-truth era: A plea for the grassroot values of science. Current Opinion in Anesthesiology, 33(2), 198-202.
13. Miller, G., & Foster, L. T. (2010). A brief summary of holistic wellness literature. Journal of Holistic Healthcare, 7(1), 4.
14. Nettleton, S. (2006). The Sociology of Health and Illness. Polity.
15. Tekir, S. (2019). Sıhhiye ve Muavenet-İ İçtimaiye Vekâleti’nin Kuruluşu ve Erken Cumhuriyet Dönemindeki Faaliyetleri (1920-1930). Belgi Dergisi, 2(18), 1301-1326.
16. Yılmaz, N., Sarı, B., & Erdem, R. (2021). Lisansüstü Tezler Perspektifinden Sağlık Sosyolojisi ile İlgili Disiplinlerin Tespiti. 1(1), 19-33.
17. Yükseköğretim Kurulu, (2025). Üniversite İzleme ve Değerlendirme Genel Raporu. (Erişim Tarihi:10.03.2025).
18. Zielinski, C. (2021). Infodemics and infodemiology: A short history, a long future. Revista panamericana de salud publica, 45, e40.
19. Waldby, C. (1996). AIDS and the Body Politic: Biomedicine and Sexual Difference. Routledge.
20. White, K. (2002). An introduction to the sociology of health and illness. SAGE Publications.