FAİLLİK HİSSİ ÖLÇEĞİ’NİN TÜRKÇE FORMUNUN (SoAS-TR) PSİKOMETRİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 148 - 161, 30.12.2025

Yasemin Yeşilyaprak , Esra Demirkan

https://doi.org/10.70819/kares.1795340

Öz

Mevcut çalışmanın amacı, Faillik Hissi Ölçeği’nin (The Sense of Agency Scale; SoAS) Türkçe formunun (SoAS-TR) psikometrik özelliklerini sınamaktır. Araştırmanın örneklemi Marmara, Ege ve Karadeniz bölgesinde yer alan üç devlet üniversitesinde öğrenim gören lisans öğrencilerinden kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında, yaşları 17-60 aralığında değişen 652 katılımcı (503 Kadın), iki ay aralıkla yürütülen test-tekrar test aşamasında ise yaşları 18-52 aralığında değişen 271 katılımcı (210 Kadın) yer almıştır. Katılımcılardan çevrimiçi ortamda kendilerine sunulan Demografik Bilgi Formu, Faillik Hissi Ölçeği, Özgür İrade ve Belirlenimcilik Ölçeği, Öz Etkinlik Ölçeği, Kontrol Odağı Ölçeği ve Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği’ni doldurmaları istenmiştir. Verilerin analizleri IBM SPSS 26 paket programıyla yürütülmüştür. Madde analizleri, 6. maddenin madde-toplam korelasyon katsayısının çok düşük olduğunu göstermiştir (r=.006). Bu nedenle, 6. madde ölçekten çıkarılmış, DFA nihai olarak 12 madde üzerinden yürütülmüştür. DFA sonuçları (χ²/df = 3.83; p < .001; RMSEA = .07; %90 GA [.06, .08]; SRMR = .04; GFI=.99; AGFI=.98) ölçeğin orijinal yapısı ile tutarlı olarak iki faktörlü bir yapı (Pozitif ve Negatif Faillik Hissi) göstermiştir. CFI (.93) ve TLI (.91) değerleri yapısal modelin kabul edilebilir düzeyde geçerliğe sahip olduğunu desteklemiştir. Cronbach alfa katsayısı ölçeğin tümü için .82; alt faktörler için .79 (Pozitif Faillik Hissi) ve .74 (Negatif Faillik Hissi) olarak bulunmuştur. İki ay aralıkla yapılan test–tekrar test uygulamalarında, SoAS-TR puanları için zamanlar arası Pearson korelasyonları ölçeğin bütünü için r = .68, SoPA için r = .57 ve SoNA için r = .64 bulunmuş; karşılık gelen ICC(2,1) değerleri ise N = 271 alt örneklemde sırasıyla .68 (95% GA [.61, .74]), .57 (95% GA [.48, .64]) ve .64 (95% GA [.56, .71]) olarak hesaplanmıştır. Bulgular, SoAS-TR ile elde edilen ölçümlerin güvenilir olduğunu, ölçeğin iki faktörlü yapısının Türkiye örnekleminde de korunduğunu göstermektedir. Bulgular ilgili alanyazın ışığında tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Faillik hissi , Negatif faillik hissi , Pozitif faillik hissi , Geçerlik , Güvenirlik

Etik Beyan

Araştırmanın etik onayı Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu’ndan alınmıştır (Evrak Tarih ve Sayısı: 08.10.2023/358723- Protokol No: 253).Tüm yazarlar çalışmaya eşit düzeyde katkı sağlamıştır. Yazarlar, bu çalışma ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

Destekleyen Kurum

Herhangi bir finansal destek alınmamıştır. Destekleyen kurum/kuruluş yoktur.

PSYCHOMETRIC INVESTIGATION OF THE TURKISH VERSION OF THE SENSE OF AGENCY SCALE (SoAS-TR)

Öz

This study aims to examine the psychometric properties of the Turkish version of the Sense of Agency Scale (SoAS), originally developed by Tapal et al. (2017). The study sample consisted of undergraduate students from three public universities in the Marmara, Aegean, and Black Sea regions recruited via convenience sampling. In the first phase of the study, 652 participants (503 female), aged between 17-60, took part, while in the test-retest phase conducted two months later, 271 participants (210 female), aged between 18-52 participated. Participants completed the Demographic Information Form, the SoAS, the Free Will and Determinism Scale, the Self-Efficacy Scale, the Locus of Control Scale, and the Depression Anxiety Stress Scale online. Analyses were conducted using IBM SPSS 26. Item analysis showed that Item 6 had a very low item-total correlation (r = .006); thus, it was removed. CFA on the remaining 12 items supported a two-factor structure (Positive and Negative SoA) consistent with the original scale (χ²/df = 3.83; p < .001; RMSEA = .07; 90% CI [.06, .08]; SRMR = .04; GFI = .99; AGFI = .98; CFI = .93; TLI = .91). Cronbach’s alpha was .82 for the overall scale, .79 for Positive SoA, and .74 for Negative SoA. Over a two-month interval, test–retest analyses supported temporal stability: Pearson correlations between Time 1 and Time 2 were r = .68 for the total score, r = .57 for SoPA, and r = .64 for SoNA; the corresponding ICC(2,1) estimates in the N = 271 subsample were .68 (95% CI [.61, .74]), .57 (95% CI [.48, .64]), and .64 (95% CI [.56, .71]), respectively. Findings indicate that the SoAS-TR yields reliable measurements and that its two-factor structure was confirmed in the Turkish sample. Findings are discussed in relevant literature.

Anahtar Kelimeler

Sense of agency , Negative sense of agency , Positive sense of agency , Validity , Reliability

Etik Beyan

Ethical approval for the study was obtained from the Zonguldak Bülent Ecevit University Human Research Ethics Committee (Document Date and Number: 08.10.2023/358723 – Protocol No: 253).All authors contributed equally to the study.The authors declare no conflict of interest.

Destekleyen Kurum

No financial support was received for this study. There are no sponsoring institutions or organizations.

Kaynakça

• Alper, S. ve Sümer, N. (2017). Özgür irade ve belirlenimcilik ölçeği’nin Türkçeye uyarlaması ve psikometrik özellikleri. Türk Psikoloji Yazıları, 20(39), 26-35.
• Atak, H., Kapçı, E. G., & Çok, F. (2013). Çok-Yönlü Eylemli Kisilik Ölçegi›nin Türkçe Formunun Degerlendirilmesi/ Evaluation of the Turkish Version of the Multi-Measure Agentic Personality Scale. Düşünen Adam, 26(1), 36.
• Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.
• Dağ, İ. (2002). Kontrol Odağı Ölçeği (KOÖ): Ölçek geliştirme, güvenirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 17(49), 77–92.
• De Houwer, J. (2003). A structural analysis of indirect measures of attitudes. J. Musch ve K. C. Klauer (Ed.), The Psychology of Evaluation: Affective Processes in Cognition and Emotion içinde (s. 219–244). Lawrence Erlbaum Associates.
• Dewey, J. A., & Knoblich, G. (2014). Do implicit and explicit measures of the sense of agency measure the same thing?. PloS One, 9(10), e110118.
• Gallagher, S. (2000). Philosophical conceptions of the self: Implications for cognitive science. Trends in Cognitive Science, 4(1), 14–21.
• George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 26 step by step: A simple guide and reference (16th ed.). Routledge.
• Großmann, A., Wiebe, A., Edlinger, N., Philipsen, A., Braun, N., & Bey, K. (2025). Assessment of sense of agency in obsessive-compulsive disorder using a virtual reality stove-checking paradigm. Journal of Obsessive- Compulsive and Related Disorders, 45, 100940.
• Haggard, P., Aschersleben, G., Gehrke, J., & Prinz, W. (2002a). Action, binding and awareness. Common mechanisms in perception and action içinde (s. 266-285). Oxford University Press.
• Haggard, P., & Chambon, V. (2012). Sense of agency. Current Biology, 22(10), R390-R392.
• Haggard, P., Clark, S.,& Kalogeras, J. (2002b). Voluntary action and conscious awareness. Nature Neuroscience, 5(4), 382-385.
• Hurault, J. C., Broc, G., Crône, L., Tedesco, A., & Brunel, L. (2020). Measuring the sense of agency: a French adaptation and validation of the sense of agency scale (F-SoAS). Frontiers in Psychology, 11, 584145.
• Kağıtçıbaşı, Ç. (1996). Özerk ilişkisel benlik: Yeni bir sentez. Türk Psikoloji Dergisi, 11(37), 36-43.
• Kumar, D., & Srinivasan, N. (2013). Hierarchical control and sense of agency: Differential effects of control on implicit and explicit measures of agency. Proceedings of the 35th Annual Meeting of the Cognitive Science Society (Vol. 35, No. 35) içinde (s. 2790-2795). Austin, TX: Cognitive Science Society.
• Lachman, M. E.,& Weaver, S. L. (1998). The sense of control as a moderator of social class differences in health and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 74(3), 763-773.
• Marcel, A. (2003). The sense of agency: Awareness and ownership of action. In J. Roessler & N. Eilan (Eds.) Agency and self-awareness. Oxford: Oxford University Press, pp. 48-93.
• Markus, H. R., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224–253.
• Miller, J. G. (1984). Culture and the development of everyday social explanation. Journal of Personality and Social Psychology, 46(5), 961–978.
• Moore, J. W. (2016). What is the sense of agency and why does it matter?. Frontiers in Psychology, 7, 1272.
• Morris, M. W., & Peng, K. (1994). Culture and cause: American and Chinese attributions for social and physical events. Journal of Personality and Social Psychology, 67(6), 949–971).
• Oren, E., Eitam, B., & Dar, R. (2019). Intentional binding and obsessive-compulsive tendencies: A dissociation between indirect and direct measures of the sense of agency. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 20, 59-65.
• Pacherie, E. (2010). Self-agency. S. Gallagher (Ed.), The Oxford Handbook of The Self içinde (s.440-462). Oxford University Press.
• Paulhus, D. L., & Carey, J. M. (2011). The FAD–Plus: Measuring lay beliefs regarding free will and related constructs. Journal of Personality Assessment, 93(1), 96- 104.
• Roth, M. J., Lindner, A., Fallgatter, A. J., Wittorf, A., & Jusyte, A. (2024). Disturbance of the sense of agency in obsessive- compulsive disorder and its modulation by social context. BioRxiv.
• Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, 80(1), 1-28.
• Sherer, M., Maddux, J.E., Mercandante, B., Prentice-Dunn, S., Jacobs, B., & Rogers, R.W. (1982). The Self-Efficacy Scale: Construction and validation. Psychological Reports, 51, 663-671.
• Synofzik, M., Vosgerau, G., & Voss, M. (2013). The experience of agency: an interplay between prediction and postdiction. Frontiers in Psychology, 4, 127.
• Tapal, A., Oren, E., Dar, R., & Eitam, B. (2017). The sense of agency scale: A measure of consciously perceived control over one›s mind, body, and the immediate environment. Frontiers in Psychology, 8, 1552.
• Türetgen, İ. Ö., ve Cesur, S. (2007). Öz Etkinlik Ölçeği’nin psikometrik özellikleri-II. Öneri Dergisi, 7(28), 337-343.
• Wen, W., & Imamizu, H. (2022). The sense of agency in perception, behaviour and human–machine interactions. Nature Reviews Psychology, 1(4), 211-222.
• Yeşilyaprak, Y. (2022). Farklı eylemsel düzeylerde bireysel ve müşterek faillik hissinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Yıldırım, F., & İlhan, İ. Ö. (2010). Genel öz yeterlilik ölçeği Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 301-308.
• Yılmaz, Ö., Boz, H. ve Arslan, A. (2017). Depresyon Anksiyete Stres Ölçeğinin (DASS 21) Türkçe Kısa Formunun geçerlilik-güvenilirlik çalışması. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 78-91.