QARABAĞ ZƏFƏRİNİN SİYASİ FONU VƏ BEYNƏLXALQ HÜQUQİ ƏSASLARI

Öz

Azərbaycan Respublikasının Qarabağ üzərində əldə etdiyi qələbə ölkənin müasir siyasi və hüquqi inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir. Tədqiqat çərçivəsində Qarabağ münaqişəsinin yaranma səbəbləri, xüsusilə sovet dövründə bölgədə formalaşdırılmış etnosiyasi ziddiyyətlər və Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğalçılıq siyasəti kompleks şəkildə təhlil olunur. Araşdırmada 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğvi Azərbaycanın suveren hüquqlarının hüquqi müstəvidə təsbit olunması baxımından əsas mərhələ kimi qiymətləndirilir. Bununla yanaşı, Birinci Qarabağ müharibəsinin nəticələri, ölkənin ərazi bütövlüyünün pozulması və bu prosesin doğurduğu siyasi, sosial və humanitar nəticələr sistemli şəkildə nəzərdən keçirilir. Eyni zamanda Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilmiş dövlətçilik siyasətinin, balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunun və ordu quruculuğunun Azərbaycanın gələcək hərbi-siyasi uğurlarının əsasını təşkil etdiyi vurğulanır. Tədqiqatda 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi nəticəsində də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin bərpa olunması və 2023-cü ildə həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri ilə dövlət suverenliyinin tam təmin olunması Qarabağ zəfərinin əsas nəticələri kimi dəyərləndirilir.

Anahtar Kelimeler

• Karabağ Çatışması
• Azerbaycan
• Egemenlik
• Toprak Bütünlüğü
• Uluslararası Hukuk

THE POLITICAL BACKGROUND AND INTERNATIONAL LEGAL FRAMEWORK OF THE KARABAKH VICTORY

Öz

The victory of the Republic of Azerbaijan over Karabakh is considered a significant milestone in the country’s modern political and legal development. Within the framework of the study, the causes of the Karabakh conflict are comprehensively analyzed, with particular emphasis on the ethno-political tensions formed during the Soviet period and the occupation policy pursued by Armenia against Azerbaijan. The research evaluates the restoration of state independence in 1991 and the abolition of the Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast as a key stage in establishing Azerbaijan’s sovereign rights within a legal framework. In addition, the consequences of the First Karabakh War, including the violation of territorial integrity and the resulting political, social, and humanitarian impacts, are systematically examined. At the same time, it is emphasized that the state-building policy implemented under the leadership of National Leader Heydar Aliyev, along with a balanced foreign policy and military development, laid the foundation for Azerbaijan’s future military and political achievements. The study further assesses the restoration of a significant part of Azerbaijan’s territorial integrity as a result of the 44-day Patriotic War in 2020, as well as the full re-establishment of state sovereignty through the local anti-terror operations conducted in 2023, as the main outcomes of the Karabakh victory.

Anahtar Kelimeler

• Karabakh Conflict
• Azerbaijan Republic
• Sovereignty
• Territorial Integrity
• International Law

Kaynakça

1. Azerbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayetini leğv etmek haqqında Azerbaycan Respublikası qanununun qüvveye minmesi qaydası baresinde Azerbaycan Respublikası Ali Sovetinin qerarı. Azerbaycan Respublikası Ali Sovetinin melumatı (31.12.1991/24 (853). Bakı.
2. Azerbaycan Respublikasının dövlet müsteqilliyi haqqında konstitusiya aktı. Azerbaycan Respublikası Milli Meclisinin Arxivi (ARMMA) (f.2941, siy.1a, iş 264, v. 29- 38/18.10.1991).
3. Azerbaycan Respublikasının Dövlet Müsteqilliyi Üzre Azerbaycan Respublikasının Referendumunun Keçirilmesi Haqqında Azerbaycan Respublikası Ali Sovetinin Qerarı. ARMMA (f.2941, siy.1a, iş 271, v. 106- 108/15.11.1991).
4. Chiragov and Others v. Armenia. (2015). European Court of Human Rights Judgment. Strasbourg.
5. Cornell, S. E. (2001). Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus. London: Routledge.
6. De Waal, T. (2003). Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War. New York: New York University Press.
7. Əzizov , E. (2021). Veten Müharibesi Tarixi. Şexsiyyet Faktoru. Layihenin Rehberi ve Ön Sözün Müellifi. Bakı: Şerq- Qerb.
8. Qarabağda Antiterror Əmeliyyatı. https://azerbaijan.az/related- information/310. (ET: 09.03.2026).

9. Qasımlı M. (2021). Azerbaycan Respublikasının Tarixi (2 Cildde 1991-2003). Bakı: BDU.
10. Qasımlı M. ve Muradova B. (2018). Azerbaycan Parlamentarizmi Tarixi (II Cild). Bakı: Mütercim.
11. Nifteliyev İ. (2021). Ermenistanın Azerbaycana Qarşı Ərazi İddiları ve Tecavüzünün Yeni Merhelesi. Veten Müharibesi Tarixi: Şexsiyyet Faktoru.
12. TBMM. (2021). Karabağ Savaşı ve Sonrası: Bölgesel Güvenlik ve İnsani Durum Raporu. Ankara.
13. Zeynaloğlu, C. (2021). Veten Müharibesi ve Veteni Yaşadanlar... Bakı: Güneş.