Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi

Duygu Dokumacı; Ferda Özbaşaran

Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi

Öz

Giriş: Sirkadyen ritim; zaman diliminde, bir güne tekabül eden biyolojik bir ritmidir. Ritmik döngüler hayatın en temel kavramlarından biridir. Menstrual siklus da doğurganlık çağındaki kadınlarda görülen, biyolojik bir ritimde gerçekleşen, hormonel ve fizyolojik bir durumdur. Amaç: Bu araştırmada farklı periyot süreleri olan biyolojik ritimlerin birbirleri ile etkileşimi düşünülerek, 18-49 yaş arasındaki doğurganlık çağındaki kadınların kronotip dağılımları belirlenmiş ve kronotipe göre, tanıtıcı özellikleri, menstrual siklus özellikleri ve Premenstrual Sendrom görülmesinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı, ilişki arayıcı ve kesitsel tipteki araştırmanın verileri Şubat- Haziran 2021 tarihleri arasında toplanmıştır. Örneklemi 18-49 yaş arasındaki çalışmaya katılmayı kabul eden İstanbul ilinde ikamet eden 518 kadın oluşturmaktadır. Veriler internet tabanlı veri toplama tekniği (Google Forms) kullanılarak “Tanıtıcı Bilgi Formu” , “Sabahçıl – Akşamcıl Anketi” ve “Premenstrual Sendrom Ölçeği” ile toplanmıştır. İstatistiksel incelemeler için NCSS programı (Number Cruncher Statistical System) sürüm 2007 kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan kadınların %15,8’i (n=82) akşamcıl, %71,8’i (n=372) ara ve %12,4’ü (n=64) sabahçıl kronotipe sahiptir. Bazı tanıtıcı özellikler, bazı menstrual özellikler ve bazı obstetrik özellikler ile premenstrual sendrom ve kronotipler arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. (p<0,05). Kronotipe göre toplam PMSÖ değeri anlamlı farklılık göstermektedir. Sabahçıl kronotipe sahip grubun, depresif duygulanım, ağrı, sinirlilik, anksiyete, yorgunluk, iştah PMSÖ alt boyut puanlarının akşamcıl ve ara tipe göre yüksek olması istatistiksel açıdan anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç: Kronotip ile menstrual siklus özellikleri karşılaştırılmış olup, ortalama menstrual siklus süresi, adet düzeni ve adet kanamasının günün hangi zaman diliminde başlaması arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Kronotipe göre toplam PMSÖ değeri anlamlı farklılık gösterdiği, sabahçıl olan grubun, akşamcıl ve ara tip gruplarına göre yüksek olması, istatistiksel açıdan anlamlı olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırmanın uygulanabilmesi için, veri toplamaya başlamadan önce İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Etik Kurulu’ ndan 11.02.2021 tarihli ve E.2036 sayılı etik kurul onayı alınmıştır. Çalışma Helsinki Deklarasyonu Prensipleri’ne uygun şekilde gerçekleştirilmiş olup (tüm detayların gizli kalacağı ve istedikleri zaman çalışmadan ayrılabilecekleri belirtilerek), katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Katılımcıların isimleri formda belirtilmemiş ve vermiş oldukları bilgiler araştırma dışında kullanılmamıştır. Ayrıca çalışmada kullanılan veri toplama araçları ile ilgili izinler alınmıştır. Tüm katılımcılara anket formu uygulamasında bilgilendirilmiş gönüllü onam sunularak, araştırmaya katılma gönüllülük esasına dayalı olarak gerçekleşmesi sağlanmıştır.

Kaynakça

Aba, Y. A., Ataman, H., Dişsiz, M., & Sevimli, S. (2018). Genç kadınlarda premenstrual sendrom, fiziksel aktivite ve yaşam kalitesi. Journal of Academic Research in Nursing, 4(2): 75-82.
Abay, H., & Kaplan, S. (2019). Premenstrüel Sendromun Yönetiminde Güncel Yaklaşımlar. Bezmiâlem Bilimi, 7 (2): 150-156.
ACOG. (2021, 11 14). https://www.acog.org/womens-health/faqs/premenstrual-syndrome.
Ataman, H., & Tan, K. (2021). Premenstrual Sendrom ile Sağlık Algısı Arasındaki İlişki. İzmır Democracy Ünıversıty Health Scıences Journal, 4(3): 302-315.
Au, J., & Reece, J. (2017). The relationship between chronotype and depressive symptoms: A metaanalysis. Journal of Affective Disorders: 93-104.
Bülez, A., & Yalvaç, S. (2021). Üreme Çağındaki Kadınlarda Premenstrual Sendromun Ruh Sağlığına Yansımaları. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi: 48-53.
Delikanlı Abay, G. (2020). Sirkadiyen Ritim ve Obezite. Cumhuriyet Üniv. Sağ. Bil. Enst. Derg., (5)2: 83-90.
Demir, B., Yıldız Algül, L., & Güvendağ Güven, E. (2006). Sağlık Çalışanlarında Premenstrüel Sendrom İnsidansı ve Etkileyen Faktörlerin Araştırılması. Uzmanlık Sonrası Eğitim ve Güncel Gelişmeler Dergisi: 262-270.

Direkvand-Moghaddam, A., Sayehmiri, K., Delpisheh, A., & Kaikhavandi, S. (2014). Epidemiology of Premenstrual Syndrome (PMS)-A Systematic Review and Meta-Analysis Study. JCDR, 8(2): 106-109. Dursun, O., Ogutlu, H., & Esin, İ. (2015). Turkish Validation and Adaptation of children's Chronotype Questionnaire. The Eurasian Journal Of Medicine, 47(1): 56-61.
Erbaş, N., & Altunbaş, N. (2021). Bazı Değişkenlere Göre Bir Lisedeki Kız Öğrencilerde Premenstrual Sendrom Şiddetinin Ve Algılanan Stres Düzeyinin Belirlenmesi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2): 479-486.
Gençdoğan, B. (2006). Premenstruel sendromu için yeni bir ölçek. Türkiye'de Psikiyatri Dergisi, 8(2): 81-87. Koyucu, R., & Yalazı, R. (2021). COVID19 Sürecinde Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Premenstrual Sendrom Düzeylerinin Belirlenmesi. Acıbadem Univ. Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2): 496-501.
Lee, K., Lee, H. K., Jhung, K., & Park, J. (2017). Relationship between chronotype and temperament/character among university students. Psychıatry Research, 63-68.
Molu, B., Yıldırım keskin, A., & Taşdelen Baş, M. (2021). Hemşirelik Öğrencilerinin Kronotipine Göre Uyku Hijyeninin Belirlenmesi. Journal of Turkish Sleep Medicine, 2:105-111.
Moukonen, M., Kanerva, N., Partonen, T., Kronholm, E., Konttinen, H., & Wennman, H. (2016). The associations between chronotype, a healthy diet and obesity. Chronobiology international, 33(8): 972–981.
Patterson , F., Malone, S., Lozano, A., Grandner, M., & Hanlon, A. (2016). Smoking, Screen-Based Sedentary Behavior, and Diet Associated with Habitual Sleep Duration and Chronotype: Data from the UK Biobank. Ann Behav Med, 50(5):715-726.
Pündük, Z., Deniz, Y., & Akçakoyun, F. (2019). Beden Eğitimi ve Spor Öğrencilerinde Sirkadiyen Değişkenliğin İncelenmesi: Balıkesir Üniversitesi Örneği. Çomü Spor Bilimleri Dergisi, 2(1): 35-43.
Pündük, Z., Gür, H., & Ercan, İ. (2005). Sabahçıl-Akşamcıl Anketi Türkçe Uyarlamasında Güvenirlilik Çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 40-45.
Reilly, T. (2013). The Menstrual Cycle and Human Performance:. Biological Rhythm Research, 29-40. Ritonja , J., Tramer, J., & Aronson, K. (2019). Kadın hastane çalışanlarında gece çalışması, kronotip ve kardiyometabolik risk faktörleri arasındaki ilişki. The Journal of Biological and Medical Rhythm Research, 616-628.
Saka, S., & Okuyucu, T. (2020). Genç Kadınlarda Premenstrual Sendromun Yorgunluk Ve Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi. Haliç Üniv Sağ Bil Dergisi, 3(1): 33-39.
Selvi, Y., Beşiroğlu, L., & Aydın, A. (2011). Kronobiyoloji ve Duygudurum Bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3: 368-386.
Selvi, Y., Kandeğer, A., Boysan, M., Akbaba, N., & Sayin, A. (2017). The effects of individual biological rhythm differences on sleep quality, daytime sleepiness, and dissociative experiences. Psychiatry Research, 243-248.
Suh, S., Yang, H.-C., Kim, N., Yu, J. H., Choi, S., Yun, C.-H., & Shin, C. (2017). Chronotype Differences in Health Behaviors and Health-Related Quality of Life: A Population-Based Study Among Aged and Older Adults. Behavioral Sleep Medicine, 15(5): 361-376.
Şirin, A., & Kavlak, O. (2015). Kadın Sağlığı, Nobel Kitabevleri, İstanbul s.105-108.
Taşkın, L. (2020). Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği, Akademisyen Kitabevi, Ankara.
Toktaş, N., & Eskiocak, H. (2018). Egzersiz yapan ve yapmayan kadınlarda kronotipe göre depresyon düzeyinin belirlenmesi. Spor Eğitim Dergisi, 2(3): 11-25.
Toktaş, N., Alparslan, E., & Yetik, O. (2018). Erkek Üniversite Öğrencilerinin Kronotipe Göre Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ve Fiziksel Aktivite Düzeyleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 507-520.
TUİK. (2020, Nisan 17). TUİK: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2019-33733 adresinden alındı
Valladeres, M., Campos, B., Zapata, C., Samuel, D. A., & Obregon, M. (2016). Association between chronotype and obesity in young people. Nutrıcıon Hospıtalarıa, 1336-1339.
Yazıcı, S. (2014). Perimenstrual Şikayetler ve Hemşirelik Yaklaşımı. HSP, 1(1):58-67.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Duygu Dokumacı ^*
0000-0002-8526-021X
Türkiye

Ferda Özbaşaran
0000-0001-7125-9704
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2024

Gönderilme Tarihi

31 Aralık 2023

Kabul Tarihi

23 Haziran 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 10 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA73DB85GP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dokumacı, D., & Özbaşaran, F. (2024). Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 10(2), 90-103. https://izlik.org/JA73DB85GP

AMA

1.Dokumacı D, Özbaşaran F. Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi. KASHED. 2024;10(2):90-103. https://izlik.org/JA73DB85GP

Chicago

Dokumacı, Duygu, ve Ferda Özbaşaran. 2024. “Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi”. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi 10 (2): 90-103. https://izlik.org/JA73DB85GP.

EndNote

Dokumacı D, Özbaşaran F (01 Temmuz 2024) Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi 10 2 90–103.

IEEE

[1]D. Dokumacı ve F. Özbaşaran, “Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi”, KASHED, c. 10, sy 2, ss. 90–103, Tem. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73DB85GP

ISNAD

Dokumacı, Duygu - Özbaşaran, Ferda. “Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi”. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi 10/2 (01 Temmuz 2024): 90-103. https://izlik.org/JA73DB85GP.

JAMA

1.Dokumacı D, Özbaşaran F. Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi. KASHED. 2024;10:90–103.

MLA

Dokumacı, Duygu, ve Ferda Özbaşaran. “Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi”. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, c. 10, sy 2, Temmuz 2024, ss. 90-103, https://izlik.org/JA73DB85GP.

Vancouver

1.Duygu Dokumacı, Ferda Özbaşaran. Sirkadyen Ritimde Sabahçıl Akşamcıl ve Ara Tip Kişilerin Menstrual Siklus Özellikleri ile Kronotipler Arasındaki Premenstrual Sendrom Görülmesinin İncelenmesi. KASHED [Internet]. 01 Temmuz 2024;10(2):90-103. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73DB85GP