The Red Flag Allegation at Kars Castle: The Rise of Propaganda on the Path to the September 12, 1980 Military Coup

Öz

This study examines the social and political developments leading up to the September 12, 1980 military coup in Turkey, with a particular focus on the widely circulated claim that a "red (communist) flag was raised over Kars Castle." It analyzes how this claim emerged, under what conditions it spread, and how it was utilized by political actors. The research argues that such narratives were instrumentalized in the power struggle between the government and the opposition, and that information manipulation deepened political polarization. Using document analysis, parliamentary records, periodicals, eyewitness accounts, and secondary sources were meticulously reviewed. The study aims to contribute to the literature on government-opposition relations by highlighting the role of political polarization and manipulation in the lead-up to the coup.

Anahtar Kelimeler

• Kars Castle
• September 12, 1980 Coup
• Süleyman Demirel
• Bülent Ecevit
• Red (communist) Flag

KARS KALESİ’NDEKİ KIZIL BAYRAK İDDİASI: 12 EYLÜL 1980 DARBESİ’NE GİDEN YOLDA BİR PROPAGANDANIN YÜKSELİŞİ

Öz

Bu araştırma, 12 Eylül 1980 Darbesi öncesinde yaşanan toplumsal-siyasal gelişmelerle birlikte kamuoyunda geniş yankı uyandıran “Kars Kalesi’ne kızıl bayrak çekildiği” iddiasını incelemektedir. İddianın nasıl ortaya atıldığı, hangi koşullarda yayıldığı ve siyasal aktörlerce nasıl kullanıldığı analiz edilmiştir. Araştırma, bu tür söylemlerin iktidar-muhalefet çekişmesinde araçsallaştırıldığını ve bilgi manipülasyonunun kutuplaşmayı derinleştirdiğini savunur. Bu çerçevede belge tarama yöntemiyle TBMM tutanakları, döneme ait süreli yayınlar, tanıklıklar ve ikincil kaynaklar titizlikle analiz edilmiştir. Araştırma, 12 Eylül 1980 Darbesi’nin oluşum sürecinde siyasal kutuplaşmanın ve bilgi manipülasyonunun rolünü ortaya koymayı, dolayısıyla iktidar-muhalefet ilişkileri literatürüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kars Kalesi
• Kızıl Bayrak
• 12 Eylül 1980 Darbesi
• Süleyman Demirel
• Bülent Ecevit

Kaynakça

1. Akyıldız. E. (1978). Kars, Ardahan ve Iğdır’da neler oluyor. Milliyet Gazetesi. 28 Mayıs.
2. Aydınlık. (1979). AP Kars senatör adayının öldürülmesiyle ilgili olarak 14 kişi gözaltına alındı. 4 Ekim.
3. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1980). 14 Ekim 1979 Cumhuriyet Senatosu üyeleri üçte bir yenileme ve milletvekilli ara seçimi sonuçları. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.
4. Bizim Anadolu. (1978). Solcular, Erzurum’dan Kars’a giden askeri arabalara saldırdılar. 17 Kasım.
5. Büyük Gazete. (1978). Kars elden gidiyor kalkın ey ehl-i vatan!. 30 Ağustos.
6. Cumhuriyet Senatosu (Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi). (1978a). Cilt 37, toplantı 17, 59 ncu Birleşim. 23 Mayıs.
7. Cumhuriyet Senatosu. (1978b). Cilt 37. toplantı 17. 62 ncu Birleşim. 1 Haziran.
8. Cumhuriyet Senatosu. (1978c). Cilt 37. toplantı 17. 63 ncü Birleşim, 6 Haziran.

9. Cumhuriyet. (1978a). Kars’ta sağcı bir gazeteci kurşunla öldürüldü. 15 Mayıs.
10. Cumhuriyet. (1978b). Demirel, Başbakan Ecevit’i Korutürk’e şikâyet etti. 25 Mayıs.
11. Cumhuriyet. (1978c). 10 bin Karslının Demirel’i yalanlayan bildirisi meclis başkanlığına verildi. 01 Haziran.
12. Cumhuriyet. (1978d). Erzurum’da Kars plakalı araçlara saldırılar yoğunlaştı. 3 Ekim.
13. Cumhuriyet. (1979). AP Kars senato adayı Göle’de bir saldırı sonucu öldürüldü. 3 Ekim.
14. Danışma Meclisi. (1982). Danışma meclisi tutanak dergisi. Birleşim 17. Oturum 1. 17 Kasım.
15. Denisenko, L. (2011). Böyle bir Kars. İstanbul: Heyamola Yayınları.
16. Devrimci Yol. (Dergisi)(1978a) 1 Mayıs 1978 özel sayısı. 1 Mayıs.
17. Devrimci Yol. (1978b) 13 Mayıs Kars mitingi. 18. 22 Mayıs.
18. Devrimci Yol. (1978c). Kars’ta sarı sendikaların solculuk oyunu. 23, 24 Ekim.
19. Devrimci Yol. (1979). Namluların gölgesindeki seçim aldatmacasına hayır, tek yok- tek alternatif, halkın kendi iktidarıdır. 30, 3 Eylül.
20. DİSK (Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Aylık Yayını). (1978). 1 Mayıs demokrasi mücadelesinde ileri bir adım. 41. 3 Mayıs.
21. Ecevit, B. (1980). Sömürü düzeninde yeni aşama. Ankara: İleri Yayınları.
22. Hergün. (1978).“Devlet Kars’a giremiyor. 26 Ekim.
23. Hürriyet. (1979). Kars’ta 30 kişi gözaltında. 5 Ekim.
24. Karabekir, K. (1988). İstiklal harbimiz. İstanbul: Mert Yayıncılık.
25. Karaosmanoğlu, E. (2024). Kars kalesi ve kızıl bayrak Hasan Alıcı ile 1970’lerde Kars’ta devrimci mücadele. İstanbul: İletişim Yayınları.
26. Koca, B. (2020). Yetmişli yıllarda merkez sağ: Milliyetçilik ve anti-komünizm, M. K. Kaynar (Ed.) Türkiye’nin 1970’li Yılları (ss. 373-394). İstanbul: İletişim Yayınları.
27. Millet Meclisi (Millet Meclisi Tutanak Dergisi). (1978a). Dönem 5. Cilt 6. toplantı 1. 149 uncu Birleşim. 24 Mayıs.
28. Millet Meclisi. (1978b). Dönem 5. Cilt 6. Toplantı 1. 152 nci Birleşim. 31 Mayıs.
29. Millet Meclisi. (1978c). Dönem 5. Cilt 6. Toplantı 1. 159 ncu Birleşim. 15 Haziran.
30. Millet Meclisi. (1979a). Dönem 5. Cilt 8. Toplantı 2. 31 nci Birleşim. 04 Ocak.
31. Millet Meclisi. (1979b). Dönem 5. Cilt 10. Toplantı 2. 49 ncu Birleşim. 11 Şubat.
32. Millet Meclisi. (1979c). Dönem 5. Cilt 13. Toplantı 3. 20 nci Birleşim. 20 Aralık.
33. Millet Meclisi. (1980a). Dönem 5. cilt 13. Toplantı 3. 38 nci Birleşim. 05 Şubat.
34. Millet Meclisi. (1980b). Dönem 5. Cilt 16. Toplantı 3. 61 nci Birleşim. 18 Mart.
35. Millet Meclisi. (1980c). Dönem 5. Cilt 16. Toplantı 3. 64 ncü Birleşim. 25 Mart.
36. Millet Meclisi. (1980d). Dönem 5. Cilt 16. Toplantı 3. 96 ncı Birleşim. 17 Haziran.
37. Milliyet. (1978a). 1 Mayıs Olaysız Geçti. 2 Mayıs.
38. Milliyet. (1978b). AP lideri Taksim’deki mitingin ‘elem ve ıstırap verici olduğunu söyledi. 3 Mayıs.
39. Milliyet. (1978c). Demirel: ‘Ecevit komünizmi himaye ediyor’. 4 Mayıs.
40. Milliyet. (1978d). Demirel: ‘Hükümet bu işi yapamıyor deyip gitmeli’. 15 Mayıs.
41. Milliyet. (1979). Eylemci gruplar Erzurum ve Kars’ı karşıt kaleler yapmak istiyor. 11 Ekim.
42. Mumcu, U. (2019). Gizli yargı. Ankara: Umag Vakfı Yayınları.
43. Neziroğlu, İ. ve Yılmaz, T. (2014). Başbakanlarımız ve genel kurul konuşmaları Cilt 6 (Cumhuriyet Hükümetleri Dönemi) Süleyman Sami Demirel. Ankara: TBMM Basımevi.
44. Patan, M. (1990). Nasıl bir sosyal demokrasi. İstanbul: Akdeniz Kitapçılık.
45. Resmi Gazete. (1978a). Sayı: 16501. 26 Aralık.
46. Resmi Gazete. (1978b). Sayı: 16502. 27 Aralık.
47. Resmi Gazete. (1979a). Sayı: 16561. 25 Şubat.
48. Resmi Gazete. (1979b). Sayı: 16619. 25 Nisan.
49. Resmi Gazete. (1979c). Sayı: 16675. 23 Haziran.
50. Resmi Gazete. (1979d). Sayı: 16736. 23 Ağustos.
51. Resmi Gazete. (1979e). Sayı: 16795. 25 Ekim.
52. Resmi Gazete. (1979f). Sayı: 16845. 20 Aralık.
53. Resmi Gazete. (1980a). Sayı: 16907, 21 Şubat.
54. Resmi Gazete. (1980b). Sayı: 16965, 19 Nisan.
55. Resmi Gazete. (1980c). Sayı: 17022,19 Haziran.
56. Resmi Gazete. (1980d). Sayı: 17080, 19 Ağustos.
57. Sabuncuoğlu, K. (2020). Az gittik uzun gittik, Erzurum: Zafer Medya.
58. Saymaz, İ. (2016). Oğlumu öldürdünüz arz ederim. İstanbul: Kalkedon Yayınları,
59. TBMM (1977). 1977 Seçim sonuçları. 06.03.2025.https://www5.tbmm.gov.tr. adresinden erişildi.
60. Tercüman. (1978a). Kars’ta da sokağa çıkma yasağı ilan edildi. 27 Nisan.
61. Tercüman. (1978b). Kars’ta 4 cami bombalandı. 30 Mayıs.
62. Turan, C. (2016). Adalet Partisi Kars milletvekilleri ve meclis faaliyetleri. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Kafkas Üniversitesi, Kars.
63. Uyuşmazlık Mahkemesi 1984 uyuşmazlık mahkemesi ceza bölümü, sıkıyönetim ilanına ve faaliyetlerine ilişkin olarak işlendiği saptanamayan suça ait davanın yardı yerinde görülmesi Hk.. Esat No: 1984/170. Karar No: 1984/472.