İNARASI KUTSAL ALANI’NIN ESKİÇAĞ’DAKİ TARİHSEL GELİŞİMİ VE RİTÜEL PRATİKLERİ: KEMİK BULUNTULARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

İnarası Kutsal Alanı, Burdur İli’nin Bucak İlçesi’ne bağlı Taşyayla Köyü’nde, dağlık bir alanda yer almaktadır. Kutsal alanda bulunan mağaranın sol tarafındaki ana kayaya açılmış nişlerin altındaki yazıtlardan alanın tanrıça Artemis’e adandığı anlaşılmaktadır. 2016-2017 yıllarında mağara ve kutsal alanda gerçekleştirilen kurtama kazılarında, Geç Neolitik Dönem’den Osmanlı Dönemi’ne kadarki tarihsel sürece ait cam, metal, seramik, mermer, kemik gibi küçük buluntular ele geçmiştir. Bu çalışmanın konusu, İnarası Kutsal Alanı’nda yapılan kurtarma kazısı sırasında temenos ve mağara bölümlerinde ele geçen kemik öreke ve saç iğnesidir. Kemik objelerin form ve işlevleri ayrıntılı olarak incelenmiş, başlıca kullanım amaçlarının öreke ve saç iğnesi işlevleriyle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın amacı, söz konusu objelerin tanımlarını sunmak, form, kullanım biçimleri ve dönemini belirleyerek, Eskiçağ’da kemiğin dinsel ve toplumsal yaşam içindeki yerini ortaya koymaktır. Kontekst eserlerin tipolojik özellikleri, örekenin bereket ve üretimle; saç iğnesinin ise kişisel kimlik, süslenme ve statüyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Söz konusu kemik objeler, dinsel anlamda adak eşyası veya gündelik hayatta kullanılan bir obje olarak kullanıldığı üzerine durulmuştur. Bu bağlamda, stratigrafik kontekst ve tipolojik karşılaştırmalar temelinde, İnarası’nda tespit edilen kemik objelerin MS 1.–4. yüzyıllara tarihlenmesi mümkündür.

Anahtar Kelimeler

• Pisidia
• İnarası
• Kemik obje
• Roma

The Historical Development and Ritual Practices of the Inarası Sanctuary in Antiquity: An Evaluation of the Bone Findings

Öz

The İnarası Sacred Area is located in a mountainous region in Taşyayla Village of the Bucak District in Burdur Province. Inscriptions found beneath the niches carved into the bedrock on the left side of the cave within the sacred area indicate that the site was dedicated to the goddess Artemis. Rescue excavations carried out in the cave and the sacred area in 2016 - 2017 yielded small finds made of glass, metal, ceramic, marble, and bone, dating from the Late Neolithic Period to the Ottoman Period. The subject of this study is a bone distaff and hair pin uncovered in the temenos and cave sections during the rescue excavations at the İn Arası Sacred Area. The forms and functions of the bone objects were examined in detail, and it was determined that their primary purposes were related to the functions of distaff and hair pins. The aim of the study is to present descriptions of these objects, to determine their forms, methods of use, and dating, and thereby to reveal the place of bone materials in religious and social life in Antiquity. The typological features of the contextual artifacts indicate that the distaff is associated with fertility and production, while the hair pin is connected to personal identity, adornment, and status. It has been emphasized that these bone objects may have been used either as religious votive offerings or as objects of daily life. In this context, based on stratigraphic context and typological comparisons, the bone objects identified at Inarası can be dated to the 1st–4th centuries AD

Anahtar Kelimeler

• Pisidia
• İnarası
• Bone object
• Roman

Kaynakça

1. Abay, N. (2016). Konya Koyunoğlu müzesinde Roma dönemine ait iki stel. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 35, 329-342.
2. Abbasoğlu, H., ve İplikçioğlu, B. (1991). Antik Termessos kenti ve çevresinde epigrafya araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı VII, 209-214.
3. Akar-Tanrıver, D. ve Foça, S. (2022). Eski Smyrna’da ele geçen kemik ve fildişi objeler. TÜBA-KED 36, 135-156.
4. Akkaş, İ. (2016). Parion Tiyatrosu kemik objeleri. C. Başaran, & H. E. Ergürer (Eds.) Parion Roma Tiyatrosu 2006 - 2015 Yılı Çalışmaları, Mimarisi ve Buluntuları, içinde (ss. 245-254). Ankara.
5. Akurgal, E. (1987). Anadolu uygarlıkları. Net Turistik Yayınları.
6. Ayalon, E. (2005). The assemblage of bone and ivory artifacts from Caesarea Maritima, Israel 1th-13st Centuries CE. Oxford.
7. Aydın-Tavukçu, Z. (2006). Parion nekropolü 2005 yılı buluntuları. [Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
8. Bartus, D. (2008). Roman bone hairpins with golden head. Anodos, Studies of the Ancient World, 8, 35-43.

9. Bartus, D. (2012). Roman hairpins representing human hands typology and symbolism. In B. Szilvia, & V. Péter (Eds.) FİRKák II. Fiatal Római Koros Kutatók II. Konferenciakötete Szerkesztö (ss. 205-233). Györ.
10. Bercero, J. B. D. H. (2001). From Barcino to Barcinona (1st to 7 th Centuries) the archaeoloogical remains of plaça del rei in Barcelona. Barselona: Imprenta Municipal.
11. Bíró, M. T. (1994). The unknown goddess or Late-Roman popular religious belief. Acta Arch Hung, S. 46, 196-229.
12. Blanck, H. (1999). Eski Yunan ve Roma’da yaşam. (İ. Tanrıkut, Çev.). İstanbul: Arion Yayınevi.
13. Braidwood, R. J. (1995). Tarih öncesi insan. (B. Altınok, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat yayınları.
14. Choyke, A. M. (1997). The bone tool manufacturing continuum. In A. M. Choyke & L. Bartosiewicz (Eds.), Crafting Bone: Skeletal Technologies through Time and Space (pp. 7-18). Oxford: BAR International Series.
15. Clair, A. (2003). Bone working in the ancient world. Oxford: Archaeopress.
16. Clair, A. (2003). Carving as craft, Palatine East and Greco-Roman bone and ıvory carving tradition. Baltimore-London: The Johns Hopkins University Press.
17. Cousin, G. (1899). Termessos de Pisidie. BCH 23, 280-303.
18. Çakal Çetin, G. (2019). Efes Müzesi’nde bulunan bir grup kemik ve fildişi eser. [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
19. Çetin, Y., ve Polat, C. (2020). Geleneksel Anadolu dokuma araçlarından öreke üzerine bir değerlendirme. Art-E Sanat Dergisi, 13(26), 729-750.
20. Çilingir Cesur, S. (2019). Eşyanın cinsiyeti: Hitit ritüellerinde kadın. TÜBA-AR, 24, 73-89.
21. Çokay-Kepçe, S. (2008). Saç iğnesi? Maryonet? Öreke? Perge’de bulunmuş Aphrodite betimli bir eser üzerine tanımlama denemesi. İ. Delemen, S. Çokay-Kepçe, A. Özdizbay, & Ö. Turak (Eds.) Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı, EUERGETES Festschrift für Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu zum 65. Geburtstag, içinde (ss. 347- 350). Antalya.
22. Danković, I. (2019). Burial of a woman with an amber distaff at Viminacium. Journal of Serbian Archaeological Society, 36, 79-98.
23. Danković, I. (2020). Roman bone distaffs and spindles: Could they have been used for spinning?. СТАPИНАP LXIX, 215-229.
24. Davidson, G. R. (1952). Corinth XII, the minor objects. Princeton: The American School of Classical Studies at Athens, Meriden-Stinehour Press.
25. De Cupere, B., Neer, V. ve Lentacker, A. (1993). Some aspects of the bone-working ındustry in Roman Sagalassos. In M. Waelkens, & J. Poblome (Eds.), Sagalassos II: Report on the third Excavation Campaign of 1992, (pp. 269-278). Acta Archaeologica Lovaniensia Monographiae 6, Leuven University Press, Leuven.
26. Dickinson, O. (1994). The Aegean Bronze Age. Cambridge University Press.
27. Doğer, L. (2011). Kadın figürlü Bizans seramikleri. Sanat Tarihi Dergisi, C. XX, (2), 45-60.
28. Duru, R. (1996). Kuruçay Höyük II. TTKY.
29. Ekinci, H. A. ve Zenger, Y. (2017). İnarası mağarası kutsal alanı kurtarma kazısı 2016. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu 26, 131-142.
30. Ergün, G. (2013). Beycesultan höyük Tunç çağı ağırşakları ve dokuma ağırlıkları. [Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
31. Erkanal, H. ve Günel, S. (1995). 1993 yılı Liman Tepe kazıları. 16. Kazı Sonuçları Toplantısı I, 263-279.
32. Ersoy, A. (2017). Antik dönem’den Osmanlı dönemi’ne Smyrna / İzmir kemik objeleri. Ege Yayınları.
33. Ersoy, A. (2024). Hellenistik dönem’den Cumhuriyete Smyrna (İzmir) kemik ve taş objeler. Sakin Kitap Yayınevi.
34. Forbes, R. J. (1956). Studies in Ancient technology. Vol. IV, Leiden.
35. Garan, H. (2015). Antik Çağ’da kemik endüstrisi ve Perge’de bulunmuş kemik eserler. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
36. Gleba, M. (2008). Textile production in Pre-Roman Italy. Oxbow Books.
37. Göker, Ü. (1972). Anadolu kemik alet tipolojik sınıflaması ve Tepecik höyüğü kemik alet kataloğu. [Arkeoloji Bölümü Bitirme Tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
38. Heinz-Mohr, G. (1974). Lexikon der symbole, bilder und zeichen der Christlichen kunst. Eugen Diederichs Verlag, Duesseldorf-Berlin.
39. Hogarth, D. G. (1908). Excavations at Ephesus: The archaic Artemisia. Oxford University Press Warehouse.
40. Horsley, G. H. R. (1992). The mysteries of Artemis Ephesia in Pisidia: A New Inscribed Relief. AnaSt XLII, 119-150.
41. Horsley, G. H. R. (2007). The Greek and Latin ınscriptions in the Burdur Archaeological Museum. Ankara: British Institute at Ankara.
42. Houston, G. W. (2010). Writing in Roman society. Journal of Roman Studies 100, 1-20.
43. Hrnčiarik, E. (2017). Bone and antler artefacts from the Roman fort at Iža. Nitra, Trnava, Komárom: Institute of Archaeology of the Slovak Academy of Sciences.
44. Hürmüzlü, B. (2020). Preliminary report on a bone workshop in Seleukeia Sidera. H. Gönül Yalçın, & O. Stegemeier (Eds.) Metallurgica Anatolica. Ünsal Yalçın 65. Yaşgünü Armağan Kitabı, içinde (ss. 271-274). İstanbul.
45. Işık, F. (2012). Uygarlık Anadolu’da doğdu. Ege Yayınları.
46. İlaslı, A. (1996). Seyitömer höyüğü 1993 yılı kurtarma kazısı. VI. Müze Kurtarma Kazıları Semineri, 1-20.
47. İplikçioğlu, B. (1994). Antik Termessos kenti ve çevresinde epigrafya araştırmaları. Türk Tarih Kongresi XI-I, 397- 404.
48. Jackson, R. (1999). Roma İmparatorluğu’nda doktorlar ve hastalıklar. Homer Kitapevi.
49. Jacobsthal, P. (1956). Greek pins and their connexions with Europe and Asia. Oxford.
50. Karaca, E. (2009). Allianoi kemik eserleri. [Yüksek Lisans tezi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi]. YÖK Tez Merkezi.
51. Karageçi, M. (2016). Borluk vadisi erken Demir çağı mezarı. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Ek S. 1, 253-265.
52. Kaya, M. (2002). Aşıklı höyük 4G-H derin sondaj açması kemik buluntuları. [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
53. Kovancaliev, Z. (2019). Roman and late Roman bone spinning tools from Stobi, Macedonia, CPAG 29, 119-131.
54. Koyun Esen, G. (2019). Small finds at Komana made of bone. clay and stone. Komana Small Finds içinde (ss. 155-212). İstanbul.
55. Krinzinger, F. (2010). Hanghaus 2. Wohneinheiten 1 und 2. Baubefund, Ausstattung, Funde, Forschungen in Ephesos VIII / 8, Wien.
56. Kutluer, E. C. (2021). 2006-2018 yılları arasında Kibyra kazılarında ele geçen kemik eserler. [Yüksek Lisans Tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
57. Lanckoronski, K. G. (1892). Städte Pamphyliens und Pisidiens, II Pisidien. Wien.
58. Larsson Lovén, L. (2013). Textile production, female work and social values in Athenian vase painting. In A. L. Schallin (Ed.) Perspectives on Ancient Greece. Papers in Celebration of the 60th Anniversary of the Swedish Institute at Athens (ss. 135-151). Athens.
59. Lauxeriois, A. (1980). Artisanat à Vienne à l’époque gallo-romaine. Paris: Catalogue Coolectif d´Exposition, 6.
60. MacGregor, A. (1976). Finds from a Roman sewer system and an adjacent building in Church street. In P. V. Addyman (Ed.) The Archaeology of York: Small Finds 17/1 (ss. 1-33). First published by Council for British Archaeology.
61. MacGregor, A. (1985). Bone, antler, ıvory and horn: The Technology of Skeletal Materials since the Roman Period. Routledge.
62. Machatschek, A., ve Scwartz, M. (1981). Bauforschungen in Selge. Wien.
63. Marangou, L. (1976). Benaki, Museum Athens bone carvings from Egypt, 1. Graeco-Roman period. Tübingen.
64. Milne, S. (1907). Surgical ınstruments in Greek and Roman times. Ares Publications.
65. Ova, E. (2021). Stratonikeia ve Lagina kemik yapımı küçük buluntular (2008-2019). [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
66. Oyarçin, K., Kızılyalçın, F. ve Özkan, H. (2018). Antik çağ kemik işlik verileri hakkında değerlendirne. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 159, 69 - 80.
67. Oyman Büken, N. R. (2005). El dokumacılığının ve el dokuma tezgahının tarihçesi el dokuma tezgahı çeşitleri. Sanat Dergisi, 8, 63-84.
68. Özdoğan, A. (1999). Çayönü. In M. Özdoğan, & N. Başgelen (Eds.), Neolithic in Turkey: The Cradle of Civilization New Discoveries (ss. 35-63). İstanbul.
69. Özkan, H. (2020). Parion kemik eserler (2005 - 2017). [Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
70. Öztürk, N. (2021). Tralleis I: Kemik buluntular. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
71. Parras, Z. (2000). An experimental approach to understanding the bone working ındustry at Roman Sagalassos. In M. Waelkens - L. Loots (Eds.). Sagalassos V: Report on the Survey and Excavation Campaigns of 1996 and 1997 (ss. 863-874). Acta Archaeologica Lovaniensia Monographiae 11/B, Leuven University Press, Leuven.
72. Pasztókaı-Szeöke, J. (2011). The mother shrinks, the child grows. What is it? The evidence of spinning implements in funerary context from the Roman province of Pannonia. In A. Giner, M. García, & J. García (Eds.), Mujer y Ves¬timenta Asspectos de la Identidad Femenia en la Antigüedad (ss. 125-140). Valencia.
73. Petković, S. (1995). Rimski predmeti od kosti i roga sa teritorije Gornje Mezije. The Roman items of bone and antler from the territory of Upper Moesia. Belgrat: Arheološki Institut.
74. Ramsay, W. M. (1883). The Graeco-Roman civilisation in Pisidia. JHS IV, 23-45.
75. Riha, E. (1990). Der Römische schmuck aus Augst und Kaiseraugst. Römermuseum Augst, German.
76. Robinson, H. S. (1959). Pottery of the Roman period: Chronology, The Athenian Agora. vol. 5. New Jersey.
77. Smith, W. (1870). Dictionary of Greek and Roman antiquities. Oxford.
78. Soslu, A. (2023). On the use of Roman Imperial period glass rods in cosmetics: Alternative approaches to general understanding in the light of archaeological data. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 97-118.
79. Soslu, A. (2024). Cam topuzunda Akheloos portresi olan altın iğne. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 177, 45-54.
80. Soslu, S., Çidem, M., Albayrak, M., & Soslu, A. (2024). The Artemis sanctuary of İnarası cave (Burdur/Bucak). Gephyra, 28, 97-135.
81. Stutzinger, D. (1995). Römische haarnadeln mit frauenbüste. Bonner Jahrbücher 195, 136-150.
82. Süel, A. (1998). Ortaköy - Sapinuwa: Bir Hitit merkezi. TÜBA-AR, 1, 37-61.
83. Swift, E. (2003). Roman dress accessories. Buckinghamshire: Shire Publications.
84. Şimşek, C. (2011). Laodikeia nekropolü (2004-2010 Yılları). Ege Yayınları.
85. Şimşek, M. (2022). Kibyra doğu nekropolisi Claudii be Flavii aileleri mezarlığı. [Doktora Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
86. Talloen, P. (2015). Cult in Pisidia: Religious practice in southwestern Asia Minor from Alexander the Great to the rise of Christianity. Belgium.
87. Taylor, J. H. (2001). Mummy portraits and funerary art in Roman Egypt. British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan 1, 67-72.
88. Trinkl, E. (2004). Anhand ausgewahlter funde aus dem Hangaus 2 in Ephesos. ÖJH, 73, 281-303.
89. Uzel, İ. (2000). Anadolu'da bulunan antik tıp aletleri. TTKY, 1. Basım.
90. Ünal, C., ve Çakmakçı, Z. (2021). Views on the symbolic use of two rare bone finger distaffs with dog representation from Haluk Perk Museum in İstanbul. Journal of Ancient History and Archaeology, No. 8.3, 135- 147.
91. Ünal, C., Toy, M. ve Özcihan, İ. (2021). Tralleis antik kenti kazısı kemik buluntuları. N. Öztürk (Ed.), Tralleis I Kemik Buluntular içinde (ss. 39-205). İstanbul.
92. Waelkens, M. - Poblome, J. - Rynck, P. D. - Torun, E. (2011). Sagalassos city of dreams. Okv Publishing.
93. Wasowicz, A. (1987). Deux aspects de l’art funéraire dans les antiquités du Bosphore cimmérien, La revue du Louvre et des musées de France, No. 4, 268-277.
94. Yıldırım, R. (1989). Urartu İğneleri. TTKY.
95. Zenger, Y., Albayrak, M., ve Ekinci, H. A. (2019). Burdur, Bucak, 2017 yılı İnarası mağarası kurtarma kazısı. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu 27, 295-308.