Analyzing Assessment and Evaluation Tools for Le-arner Autonomy in Turkish Textbooks

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 183 - 202, 28.12.2025

Aliye İlkay Yemenici , Anıl Güç , Ayşenur Aslan , Selim Şişman , Zeliha Korkmaz

https://doi.org/10.61694/kbbd.1833224

Öz

The constructivist approach aims to involve students in an active role at every stage of the education and training process. One of these stages is assessment and evalua-tion. With the constructivist educational approach, as-sessment and evaluation have become a phenomenon that extends not only to the end of the education and training process, but also throughout the term, encom-passing the entire process. In this context, the tools used for process-wide assessment and evaluation have also begun to diversify. These diverse tools, referred to as alternative or complementary assessment and evaluation tools, can also be learner-centered. This study examines the reflection of learner autonomy-based assessment and evaluation tools in Turkish textbooks within the fra-mework of a process-oriented assessment and evaluation approach. The research was conducted using a qualitati-ve research model and a document analysis approach. The study material consists of six different Turkish textbooks used by the Ministry of National Education in the 2023-2024 academic year. Descriptive analysis, a qualitative data analysis technique, was used in the analysis of the data obtained in the study. The obtained data are presented under three headings: 'Self-Assessment,' 'Peer Assessment,' and 'Group Assessment.' The findings highlight the need for developing assess-ment and evaluation tools based on learner autonomy in secondary school Turkish textbooks, which can motivate educators and researchers to improve assessment practi-ces.

Anahtar Kelimeler

Assessment and evaluation based on learner autonomy , Turkish textbooks , Self-assessment , Peer assessment , Group assessment

Türkçe Ders Kitaplarındaki Öğrenen Özerkliğine Dayalı Ölçme ve Değerlendirme Araçlarının İncelenmesi

Öz

Yapılandırmacı yaklaşım eğitim öğretim sürecinin her aşamasında öğrencinin aktif rol almasını hedeflemektedir. Bu aşamalardan biri de ölçme ve değerlendirmedir. Yapılandırmacı eğitim anlayışıyla birlikte ölçme ve değerlendirme, eğitim öğretim sürecinin yalnızca sonunda uygulanan değil tüm süreci kapsayacak biçimde dönem içine de yayılan bir durum halini almıştır. Bu bağlamda sürece yayılan ölçme ve değerlendirme için kullanılan araçlar da çeşitlilik göstermeye başlamıştır. Alternatif ya da tamamlayıcı ölçme ve değerlendirme araçları olarak adladırılan bu çok çeşitli araçlar, öğrenen merkezli de olabilmektedir. Bu araştırmada süreç odaklı ölçme ve değerlendirme anlayışı çerçevesinde öğrenen özerkliğine dayalı ölçme ve değerlendirme araçlarının Türkçe ders kitaplarına yansıması incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma modelinde doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma materyalini Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2023-2024 eğitim öğretim yılında kullanılan 6 farklı Türkçe ders kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada elde edilen verilerin analizinde nitel veri analiz tekniklerinden betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Elde edilen veriler, “öz değerlendirme”, “akran değerlendirme” ve “grup değerlendirme” olarak üç başlık altında sunulmuştur. Araştırma sonucunda öğrenen özerkliğine dayalı ölçme ve değerlendirme araçları açısından ortaokul Türkçe ders kitaplarının geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

öğrenen özerkliğine dayalı ölçme ve değerlendirme , Türkçe ders kitapları , öz değerlendirme , akran değerlendirme , grup değerlendirme

Kaynakça

• Anagün, Ş., S. (2018). Öğrenci değerlendirmelerinin ölçme değerlendirme sürecine katılma-sı. S. Baştürk (Ed.), Eğitimde ölçme ve değerlendirme (s. 287-304) içinde. Ankara: No-bel Yayınları.
• Atasoy, B. (2004). Fen Öğrenimi ve öğretimi. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
• Aydın, İ., Kanık Uysal, P., ve Uyar, Y. E. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının tamam-layıcı ölçme araçlarının kullanılması bakımından karşılaştırılması. Dil ve Edebiyat Araş-tırmaları (30), 53-68. https://doi.org/10.30767/diledeara.1470091
• Aydoslu, M. ve Durkaya, F. (2021). Ortaokul öğrencilerinin ışık ve yansıma hakkındaki bilişsel yapılarının ve kavram yanılgılarının alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri kullanılarak tespit edilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 6(2), 78-103.
• Bağcı Kılıç, G. (2006). Yeni yaklaşımlar ışığında ilköğretim bilim öğretimi. İstanbul: Morpa Yayınları.
• Bayrakdar, E. ve Maltepe, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde akran değerlen-dirmenin konuşma becerisine etkisi. Aydın Tömer Dil Dergisi, 6(1), 1-23. DOI: 10.17932/IAU.TOMER.2016.019/tomer_v06i1001
• Can, E., ve Ogur, E. (2022). Ölçme ve değerlendirme aracı olarak Türkçe ders kitapla-rı. International Journal of Languages' Education and Teaching, 10 (1), 120-135. https://doi.org/10.29228/ijlet.56784
• Chin, P. (2016). Peer assessment. New Directions in the Teaching of Natural Sciences, (3), 13–18. https://doi.org/10.29311/ndtps.v0i3.410
• Corbin, J. and Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures fordeveloping grounded theory. California, Thousand Oaks: Sage Publications.
• Çepni, S. (2007). Performansların değerlendirilmesi, E. Karip (Ed.) Ölçme ve değerlendirme (193-239) içinde. Ankara: Pegem Yayınları.
• Çoruhlu, T., Ş., Nas, S. E. ve Çepni, S. (2009). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin alternatif ölçme-değerlendirme tekniklerini kullanmada karşılaştıkları problemler: Trabzon örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 122-141.
• Demirel, Ö. (2005). Öğretme sanatı: Öğretimde planlama ve değerlendirme. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Göçer, A. ve Çaylı, C. (2017). Türkçe eğitiminde öğrenen özerkliğine dayalı değerlendirme uygulamalarına genel bir bakış. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 121-138.
• Göçer, Ali (2018). Türkçe eğitiminde ölçme ve değerlendirme. Ankara: Pegem Yayınları.
• Gömleksiz, M. N., Yetkiner, A. ve Yıldırım, F. (2011). Hayat bilgisi dersinde alternatif ölç-me değerlendirme tekniklerinin kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri. Education Scien-ces, 6(1), 823-840.
• Güneş, F. (2021). Türkçe öğretiminde yaklaşımlar ve modeller. Ankara: Pegem Yayınları.
• Güneş, F. (2022). Ders kitaplarının özellikleri ve incelenmesi, Ankara: Sınırsız Eğitim ve Araştırma Derneği Yayınları.
• Kan, A. (2006). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Ankara: Ertem Matbaası.
• Kılıç, M., ve Eyüp, B. (2022). Türkçe öğretmenlerinin öz değerlendirme uygulamaları üzeri-ne bir durum çalışması. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 997-1024. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1103848
• Kilmen, S., ve Beyhan, S. (2011). Türkçe öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme yöntemle-rini uygulama sıklıkları ve tamamlayıcı değerlendirme yaklaşımlarına yönelik görüşleri Düzce ili örneği. Ege Eğitim Dergisi, 12(2), 83-104.
• Kösterelioğlu, İ., ve Çelen, Ü. (2016). Öz değerlendirme yönteminin etkililiğinin değerlendi-rilmesi. İlköğretim Online, 15(2). https://doi.org/10.17051/io.2016.44304
• Kutlu, Ö., Doğan, C. D., ve Karakaya, İ. (2014). Ölçme ve değerlendirme: Performansa ve portfolyoya dayalı durum belirleme. Ankara: Pegem Yayınları.
• MEB. (2006). İlköğretim Türkçe dersi öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
• MEB. (2019). Türkçe dersi öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
• MEB. (2024). “Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği”. Eri-şim: 27 Mart 2024, https://www.resmigazete.gov.tr.
• Miles, M. B. and Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded source-book (2nd ed.). California, Thousand Oaks: Sage Publications.
• Noonan, B. and Randy, D. (2005). Peer and self-assessment in high school. Practical As-sessment Research & Evaluation, 10 (17), 1 -8.
• Öz, F. (2006). Uygulamalı Türkçe öğretimi. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Özenç, M., Doğan, C., ve Çakır, M. (2017). Sınıf öğretmenlerinin alternatif ölçme ve değer-lendirme hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi (30), 588-607. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.1816
• Seguin, R. (1989). The elaboration of school textbooks methodological guide. Paris: UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000086964
• Sirem, Ö., Sarıoğlu, S., ve Adıgüzel, A. (2018). Öğretmenlerin öğrenci başarısını ölçme yöntemlerine ilişkin görüşleri. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 6(2), 82-95.
• Süğümlü, Ü. (2021). Türkçe öğretiminde öz değerlendirme uygulamaları. Türk Eğitim Bilim-leri Dergisi, 19(2), 733-752. https://doi.org/10.37217/tebd.972445
• Tabak, G., ve Göçer, A. (2014). Dinleme Becerisine Yönelik Alternatif Ölçme ve Değerlen-dirme Araçları. Bartın University Journal of Faculty of Education, 3(2), 250-272.
• Tekindal, S. (2019). Okullarda ölçme ve değerlendirme yöntemleri. Ankara: Nobel Yayınları.
• Turgut, M., F. (1977) Eğitimde ölçme ve değerlendirme metotları. Ankara: Saydam Matbaacılık.
• Türkben, T. ve Satılmış, S. (2023). Türkçe eğitiminde tamamlayıcı ölçme ve değerlendirme araçları X: Öğrencilerin değerlendirme sürecine katılması. T. Türkben, E. Aydın (Ed.), Türkçe eğitiminde sınıf içi öğrenmelerin değerlendirilmesi (s.344-374) içinde. Ankara: Pegem Yayınları.
• Ültay, E., Akyurt, H. ve Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi (10), 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
• Yakar, L. (2020). Tamamlayıcı ölçme ve değerlendirme teknikleri III. N. Doğan (Ed.), Eği-timde ölçme ve değerlendirme (s. 245-270) içinde. Ankara: Pegem Yayınları.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
• Yiğit, F. ve Kırımlı, B. (2015). Türkçe öğretmenlerinin alternatif ölçme değerlendirme yön-temlerinin işlevleri ve kullanım sıklığı hakkındaki görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 205, 64-86.