Düşünceden Yapıya: Bauman’ın “Akışkan” Kavramıyla Modern ve Post-modern Mimariye Bakış

Öz

Bu çalışma, modern ve postmodern mimari yakla-şımları sosyolojik bir perspektifle ele alarak, her iki dönemin yapısal özelliklerini ve arkasındaki düşün-sel temelleri incelemektedir. Yaklaşık 17. yüzyılda klasik gelenekten radikal bir kopuşla başlayan mo-dern süreç, 1950’li yıllardan itibaren yerini postmo-dern olarak adlandırılan döneme bırakmıştır. Maka-le, bu tarihsel ve kültürel dönüşümü Zygmunt Bauman’ın "katı modernite" ve "akışkan moderni-te" kavramsallaştırmaları üzerinden okumaktadır. Temelde her iki mimari akım da ilkesel düzeyde farklılaşsalar bile, klasik dönemin yerleşik kuralları-nı reddetme noktasında birleşmekte ve geniş an-lamda modern zihniyetin farklı tezahürleri olarak değerlendirilmektedir. İki ana bölümden oluşan çalışmanın ilk kısmında, modern zihniyetin doğuşu ve klasik anlayıştan koparak şekillenen mimari uygulamalar somut örnekler eşliğinde analiz edil-mektedir. İkinci bölümde ise 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren moderniteden saparak gelişen postmodern anlayış ve bu anlayışın mimari alanda-ki yansımaları üzerinde durulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, mimari yapıların sadece fiziksel birer inşa olmadığını, Bauman’ın "akışkanlık" termino-lojisiyle açıklanan toplumsal ve fikri değişimlerin mekan üzerindeki yansımaları olduğunu savun-maktadır.

Anahtar Kelimeler

• Modern ve Postmodern Mimari
• Bauhaus
• Le Corbusier
• Robert Venturi.

From thought to structure: an understanding of modern and post-modern architecture through Bauman's “liquidity” concept

Öz

This study examines modern and postmodern architec-tural approaches from a sociological perspective, explo-ring the structural characteristics of both periods and the underlying intellectual foundations. The modern pro-cess, which began with a radical break from classical tradition in the 17th century, gave way to the period known as postmodernism starting in the 1950s. The article interprets this historical and cultural transforma-tion through Zygmunt Bauman's conceptualizations of “solid modernity” and “liquid modernity.” Although fundamentally different at the level of principles, both architectural movements converge in their rejection of the established rules of the classical period and are bro-adly considered different manifestations of the modern mindset. The first part of the study, which consists of two main sections, analyzes the emergence of the mo-dern mindset and architectural practices shaped by brea-king away from classical understanding, accompanied by concrete examples. The second section focuses on the postmodern understanding that developed by deviating from modernity since the second half of the 20th cen-tury and its reflections in the field of architecture. Ulti-mately, the study argues that architectural structures are not merely physical constructions but rather reflections of social and intellectual changes on space, as explained by Bauman's terminology of “fluidity.”

Anahtar Kelimeler

• Moder and Postmodern Architecture
• Bauhaus
• Le Cor-busier
• Robert Venturi.

Kaynakça

1. Acar, F. (2017). Modern ve Postmodern Düşüncenin Kentsel Mekâna Yansımaları. Yayımlan-mamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
2. Baştürk, E. (2024). Sahnedeki Siyaset: Siyasal Düşüncenin Estetik İmgeleri. Ankara: Fol Kitap.
3. Batı, U. (2007). Kentin postmodernitesi: Postmodern tüketim kültürü ışığında hedonik bir biçim olarak kent tasarımı. İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler ve Sanat Dergisi, 6(1), 1-18.
4. Bauman, Z. (1996). Yasa Koyucular ve Yorumcular: Modernite, Postmodernite ve Entelektüel-ler Üzerine (Çev. K. Atakay). İstanbul: Metis Yayınları.
5. Bauman, Z. (2000). Postmodernlik ve Hoşnutsuzlukları (Çev. İ. Türkmen). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Bauman, Z. (2003a). Yasa Koyucular ve Yorumcular (Çev. K. Atakay). İstanbul: Metis Yayın-ları.
7. Bauman, Z. (2003b). Postmodern Etik (Çev. A. Türker). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
8. Bauman, Z. (2005). Bireyselleşmiş Toplum (Çev. Y. Alogan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

9. Bauman, Z. (2014). Modernlik ve Müphemlik (Çev. İ. Türkmen). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Bauman, Z. ve Tester, K. (2017). Zygmunt Bauman ile Söyleşiler (Çev. M. Hazır). Ankara: Heretik Basın Yayın.
11. Bauman, Z. (2024). Akışkan Modernite (Çev. S. O. Çavuş). İstanbul: Tellekt.
12. Birol, G. (2006). Modern mimarlığın ortaya çıkışı ve gelişimi. Megaron, 1, 3-16.
13. Bozdoğan, S. (2002). Modernizm ve Ulusun İnşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesi’nde Mimarlık Kültürü. İstanbul: Metis Yayınları.
14. Bulat, S., Bulat, M. ve Aydın, B. (2014). Bauhaus tasarım okulu. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(1), 105-120.
15. Corriere della Sera. (2016). Corbusier: Architettura usci-ta. https://www.corriere.it/cultura/16_aprile_20/corbusier-architettura-uscita-collana-corriere-2859f34e-0720-11e6-8870-6aa8c10eafcf.shtml (Erişim Tarihi: 26.09.2025).
16. Geyik, N. ve Bilik, M. (2022). Yerel malzeme ile çağdaş tasarım düşüncesinin oluşturduğu bü-tüncül bir postmodern mimari örneği: Bursa Argul Weave Fabrikası. The Journal of Academic Social Science, 134, 352-369.
17. Gölbaşı, Ş. (2011). Mahpus toplum: Panoptikon’dan biyolojik gözetime. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 66(2), 235-246.
18. Güler, K. (2019). Modern bir anıtın rekonstrüksiyon hikayesi: Bauhaus-Dessau Usta Evleri (Meisterhauser). Mimar.ist, 19(65), 102-111.
19. İşcen, M. D. (2020). Platon’un sanatçıları ve zanaatkârları: Mimesis üzerine bir incele-me. Journal of Arts, 3(2), 117-128.
20. Karaca, A. (2010). Medyanın Mimarlığa Etkisi: Mimar İmgesinin Oluşumunda Medyanın Ro-lü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
21. Karakaş, M. (2003). Modern bütünleşmeden postmodern farklılaşmaya kentte toplumsal etkile-şim. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 12(2), 16-40.
22. Karakurt, Ö. G. E. (2006). Kentsel mekânı düzenleme önerileri: Modern kent planlama anlayışı ve postmodern kent planlama anlayışı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26, 1-25.
23. Kortan, E. (1996). Modern ve postmodern mimarlığa eleştirisel bir bakış. Yapı Dergisi, 2, 36-47.
24. Kuban, D. (2007). Çağdaşlık ve Mimarlık. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
25. Lyotard, J. F. (2013). Postmodern Durum (Çev. A. Çiğdem). Ankara: Vadi Yayınları.
26. Mimarişeyler. (2024). Charles Willard Moo-re. https://www.mimariseyler.com/bilgisel/post/charles-willard-moore-mkc5rqRW29x8TUA (Erişim Tarihi: 26.09.2025).
27. Mouldings One. (t.y.). Postmodern Architecture. https://mouldingsone.com/blog/postmodern-architecture/ (Erişim Tarihi: 23.01.2026).
28. Reclaimed Flooring Co. (2016). Robert Venturi: İmzasız tarzı reddeden mi-mar. https://www.reclaimedflooringco.com/robert-venturi-architect-shunned-signature-style/ (Erişim Tarihi: 26.09.2025).
29. Rethinking The Future. (2019). Piazza d’Italia by Charles Moore: Postmodernist Architectu-re. https://www.re-thinkingthefuture.com/case-studies/a3985-piazza-ditalia-by-charles-moore-postmodernist-architecture/ (Erişim Tarihi: 26.09.2025).
30. Seyfi, S. (2011). Postmodern Mimarlık: Kuram ve Eleştiri. İstanbul: İTÜ Yayınları.
31. Tanyeli, U. (2012). Mimarlığın Aktörleri, Modernite ve Eleştirisi. İstanbul: Garanti Galeri Ya-yınları. Tümurtürkan, M. (2010). Gündelik hayatın gözetimi: Panoptikon toplumu. Ethos: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 2(3), 1-19.
32. Wallpaper. (2025). Le Corbusier: A Guide to the Master of Moder-nism. https://www.wallpaper.com/architecture/le-corbusier-ultimate-guide (Erişim Tarihi: 26.09.2025).
33. Wikimedia Commons. (2025). Panopticon [Fotoğraf]. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Panopticon.jpg (Erişim Tarihi: 23.09.2025).
34. Wikipedia Contributors. (t.y.). Plan Voisin Model [Fotoğraf]. Wikipe-dia. https://en.wikipedia.org/wiki/Plan_Voisin(Erişim Tarihi: 20.10.2025).
35. Yaldız, E. ve Sayar, G. (2016). Modernizmin mimariye yansıması ve 20. yüzyıl Konya modern mimarlığı. Online Journal of Art and Design, 4(4).