Bölgesel Güvenlik Kompleksi Teorisi Perspektifinden İran’ın Yemen Politikası; Enerji Güvenliği ve Deniz Yolları Boyutu

Öz

Bu çalışma, İran'ın Yemen politikasını Bölgesel Güvenlik Kompleksi Teorisi (BGKT) perspektifinden analiz ederek söz konusu stratejinin enerji güvenliği ve deniz ticaret yolları üzerinden bölgesel rekabeti nasıl mekânsal olarak genişlettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemi ve vaka analizi tekniğine dayanmakta; 2017-2024 yılları arasında gerçekleşen dört operasyonel safha ampirik veri olarak incelenmektedir. Elde edilen bulgular, Yemen'in Bab el-Mandeb üzerindeki jeostratejik konumunun İran'a Hürmüz Boğazı'nı tamamlayan bir mekânsal dengeleme zemini sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede İran'ın Yemen üzerinden inşa ettiği asimetrik kapasite, rekabeti geleneksel çatışma alanlarının ötesine taşıyarak enerji altyapıları ve lojistik hatlar üzerinde küresel ölçekte sonuçlar üretmektedir. Öte yandan çalışma, BGKT'nin enerji ve deniz yolları bağımlılığı bağlamında analitik kapsamının genişletilebileceğini de savunmaktadır. Bu doğrultuda enerji ve deniz yolları güvenliğinin bölgesel güvenlik analizlerinde yalnızca ekonomik değişkenler olarak değil, tehdit yayılımının gerçekleştiği yapısal dinamikler olarak ele alınması gerektiği ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İran
• Yemen
• Bölgesel güvenlik kompleksi teorisi,
• Enerji güvenliği
• Deniz yolları güvenliği

Iran’s Yemen Policy from the Perspective of Regional Security Complex Theory: The Dimension of Energy Security and Maritime Routes

Öz

This study aims to analyze Iran's Yemen policy through the lens of Regional Security Complex Theory (RSCT) and to examine how this strategy spatially extends regional competition via energy security and maritime trade routes. The study employs a qualitative research method and case study technique, analyzing four operational phases that occurred between 2017 and 2024 as empirical data. The findings reveal that Yemen's geostrategic position on the Bab el-Mandeb Strait provides Iran with a spatial balancing ground that complements the Strait of Hormuz. Within this framework, the asymmetric capacity that Iran has built through Yemen extends competition beyond traditional conflict zones, producing global consequences for energy infrastructure and logistical routes. Furthermore, the study argues that RSCT's analytical scope can be extended in the context of energy and maritime dependency. Accordingly, it is contended that energy and maritime security should be addressed not merely as economic variables but as structural dynamics through which threat diffusion and mutual dependency operate in regional security analyses.

Anahtar Kelimeler

• Iran
• Yemen
• Regional security complex theory
• Energy security
• Maritime security

Kaynakça

1. Ahmadian, H. (2023). The Iranian Regional Deterrence Strategy in the New Middle East. The Institute for Peace & Diplomacy: https://peacediplomacy.org/2022/11/11/the-iranian-regional-deterrence-strategy-in-the-new-middle-east/?utm_source
2. Ajili, H., & Rouhi, M. (2019). Iran’s Military Strategy. Survival, 61(6), s. 139-152.
3. Ametbek, D. (2017). İran Dış Politikasının Jeopolitik Kodları. Ankara: ANKASAM.
4. Arı, T. (2015). Yemen'de Arap Baharından Husi darbesine: Bir demokrasi darbesinden başarısız devlete mi? SDE Bakış, 8.
5. Arslan, İ. (2015). Yemen: İstikrarsızlaştırılan Bir Ülkede Bölgesel Küresel Güç Mücadelesi. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(1), s. 17-48.
6. Bayer, D. (2026). Hürmüz Boğazı'ndaki Risklerin Deniz Taşımacılığına Etkisi. İMEAK Deniz Ticaret Odası - Pîrî Reis Üniversitesi Sürdürülebilirlik Bülteni.
7. Bayram, B. (2026). Hürmüz Boğazı Krizi ve Küresel Enerji Güvenliği: Risk Algısından Ticari Krize. Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM).
8. Baysal, B., & Lüleci, Ç. (2015). Kopenhag Okulu ve Güvenlikleştirme Teorisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 11(22), s. 61-96.

9. BBC. (2017). Yemen rebel ballistic missile 'intercepted over Riyadh. https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42412729
10. BBC. (2018). Yemen war: Saudi-backed forces begin assault on Hudaydah port. BBC News: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44463749
11. BBC. (2023). Kızıldeniz'de Husi saldırıları: Sevkiyatların aksaması küresel ticareti ve petrol fiyatlarını nasıl etkiler? BBC News Türkçe: https://www.bbc.com/turkce/articles/cqv1gd845g2o
12. Brandt, M. (2017). Tribes and Politics in Yemen: A History of the Houthi Movement. Oxford University Press.
13. Bryjka, F. (2020). Operational control over non-state proxies. Security and Defence Quarterly, 31(4), s. 1-20.
14. Bueger, C. (2015). What is Maritime Security? Marine Policy, 53, s. 159–164. doi:https://doi.org/10.1016/j.marpol.2014.12.005
15. Buzan, B. (1983). People, States and Fear: The National Security Problem in International Relations. Wheatsheaf Books.
16. Buzan, B., & Wæver, O. (2003). Regions and Powers: The Structure of International Security. Cambridge Studies in International Relations.
17. Buzan, B., Wæver, O., & Wilde, J. (1998). Security: A New Framework for Analysis. Lynne Rienner Publishers.
18. Cengiz, Ö. (2026). Hürmüz Boğazı Krizinin Türkiye Petrol Tedarik Zinciri Üzerine Etkileri. Uluslararası Akademik BirikimDergisi, 9, s. 401-410.
19. CIA. (2018). Yemen Siyasi Haritası. Central Intellience Agency: https://www.cia.gov/resources/map/yemen/
20. Cingöz, M. (2026). Hamas’ın 7 Ekim 2023 İsrail Saldırısı Sonrası “Direniş Ekseni”nin Krizi . Akdeniz İİBF Dergisi, 26(1), s. 103-112.
21. Cordesman, A. H. (2019). The Strategic Implications of the Strikes on Saudi Arabia. CSIS: https://www.csis.org/analysis/strategic-implications-strikes-saudi-arabia
22. Çıtak, E., & Kılınç Pala, P. (2016). Yenilenebilir Enerjinin Enerji Güvenliğine Etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(25), s. 79–102.
23. Demirtaş, T. (2024). Kızıldeniz Güvenliği, Husi Saldırıları ve Artan Jeopolitik Riskler. İstanbul: SETA Analiz.
24. EIA. (2020). World Oil Transit Chokepoints. U.S. Energy Information Administration: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints
25. EIA. (2024). Fewer tankers transit the Red Sea in 2024. U.S. Energy Information Administration: https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=63446
26. EIA. (2025). Amid regional conflict, the Strait of Hormuz remains critical oil chokepoint. U.S. Energy Information Administration: https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=65504
27. EIA. (2026). world oil transit Chokepoints. https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/world_oil_transit_Chokepoints
28. Elçi, İ. H. (2019). İran Jeopolitğinin Enerji Politikasına Etkisi. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 5(3), s. 153-173.
29. Euronews. (2024). Egypt's Suez Canal revenue fell sharply in 2024 on regional tensions. Euronews: https://www.euronews.com/business/2025/04/17/egypts-suez-canal-revenue-fell-sharply-in-2024-on-regional-tensions
30. Gause, F. G. (2014). Beyond Sectarianism: The New Middle East Cold War. Doha: Brookings Doha Center.
31. Grumet, T. R. (2015). New Middle East Cold War: Saudi Arabia and Irann’s Rivalry. University of Denver Digital Commons.
32. Guardian, T. (2019). Everything you need to know about the Saudi Arabia oil attacks. The Guardian: https://www.theguardian.com/world/2019/sep/16/saudi-arabia-oil-attacks-everything-you-need-to-know
33. Halhalli, B. (2014). Humeyni Dönemi İran dış politikası (1979-1989). Birey ve Toplum,, 4(8), s. 75-96.
34. Harunoğulları, M. (2017). Orta Doğu Jeopolitiği ve Küresel Güçlerin Enerji Mücadelesi. Humanitas, 5(9), s. 121-1137.
35. IEA. (2022). Energy Security in Energy Transitions. World Energy Outlook 2022: https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2022/energy-security-in-energy-transitions
36. Juneau, T. (2021). How War in Yemen Transformed the Iran-Houthi Partnership. Studies in Conflict & Terrorism, 47(3), s. 278-300.
37. Kalkan, D. (2025). Enerji Jeopolitiği Kapsamında Bir Değerlendirme: Türk Boğazları1. Uluslararası Sosyal Siyasal ve Mali Araştırmalar Dergisi, 5(2), s. 380-395.
38. Konukçu, Y. (2018). İran’ın Bölgesel Güvenlik Stratejisi: Bir Güç Döngüsünün Değerlendirilmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Akademik İzdüşüm Dergisi , 3(3), s. 74-91.
39. Krane, J., & Finley, M. (2019). The US Response to Attacks on Persian Gulf Oil Infrastructure and Strategic Implications for Petro-States. Rice University's Baker Institute for Public Policy: https://www.bakerinstitute.org/research/us-response-attacks-persian-gulf-oil-infrastructure
40. Kurt, V. (2019). Arap İsyanları Sonrasında Ortadoğu’da Vekalet Savaşları: Yemen Örneği. International Journal of Political Science and Urban Studies, 7(1), s. 307-326.
41. Mumford, A. (2013). Proxy Warfare and the Future of Conflict. Polity Press.
42. Okumuş, A. (2017). Ortadoğu’nun Petrol Transit Noktaları. ORDAF.
43. Özey, R. (2021). Ortadoğu’nun Jeopolitiği. Ankara: Pegem Akademi.
44. Palonkorpi, M. (2010). The Energy Security and The Regional Security Complex Theory. Aleksanteri Institute.
45. Paul, T. (2004). Introduction: The Enduring Axioms of Balance of Power Theory and Their Contemporary Relevance. J. Wirtz, M. Fortman, & T. Paul içinde, Balance of Power: Theory and Practice in the 21st Century (s. 1-29). Stanford, California: Stanford University Press.
46. Peele, R. (1997). Maritime chokepoints: Key sea lines of communication (SLOCs) and strategy. National Defense University.
47. Sakhuja, V. (2001). Indian Ocean and the Safety of Sea Lines of Communication. Strategic Analysis: A Monthly Journal of the IDSA: https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/sa/sa_aug01sav01.html
48. Salisbury, P. (2018). Yemen: After Hodeidah. Arab Gulf State Instute: https://agsi.org/analysis/yemen-after-hodeidah/
49. Sanyürek, M. B. (2018). Devrim Sonrası İran Dış Politikası. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi(86), s. 198–218.
50. Sarı, İ. (2015). 1979 Devrimi Sonrası İran’ın Rejim Paradigması ve Dış Politika Yönelimleri. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 2(5), s. 95-135.
51. Semin, A. (2017). Yemen Krizinde Suudi Arabistan ve İran’ın Bölgesel Güç Mücadelesi . Bilge Strateji, 9(17), s. 85-104.
52. Sevinç, M. Y., & Cihangir, M. (2026). Dünya enerji güvenliği bağlamında Hürmüz Boğazı'nın stratejik rolü. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 12(65), s. 65-81.
53. Şeker, Ş. (2021). Yemen’in Başarısız Devlete Dönüş Süreci. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(3), s. 455-473.
54. Tur, B. (2021). Carter Doktrini ve ABD Dış Politika Algısına Etkileri. International Social Sciences Studies Journal, 7(84), s. 2652-2662.
55. Verrastro, F., & Stanley, A. (2019). Attack on Saudi Oil Infrastructure: We May Have Dodged a Bullet, at Least for Now . CSIS: https://www.csis.org/analysis/attack-saudi-oil-infrastructure-we-may-have-dodged-bullet-least-now
56. Yılmaz Şahin, T., & Kocatepe, D. (2022). İran’ın Güvenlik Politikasında Yemen’in Rolü: Tarihsel ve Mezhepsel Bir Değerlendirme. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(42), s. 45-61.