Fefo Yaklaşımıyla Stok Yönetimi ve Kar Maksimizasyonu: Eczane Uygulaması

Öz

Bozulabilir ürünlerin etkin biçimde yönetilmesi, tedarik zinciri süreçlerinde operasyonel verimlilik ve finansal sürdürülebilirlik açısından kritik bir öneme sahiptir. Raf ömrü kısıtlı ürünlerde zaman içerisinde meydana gelen değer kaybı, uygun stok seviyelerinin belirlenmesini, ürün yaşlanmasının izlenmesini ve son kullanma tarihinin etkin şekilde takip edilmesini zorunlu kılmaktadır. Özellikle eczanelerde, son kullanma tarihi yaklaşan ürünlerin zamanında tüketilmesi hem ekonomik kayıpların önlenmesi hem de hasta güvenliğinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, FEFO (First Expired, First Out) yaklaşımını temel alan ve raf ömrü ile stok yaşlanmasını dikkate alan bir dinamik programlama modeli geliştirilmiştir. Önerilen model, ürünlerin yaş dağılımını dikkate alarak satış, stok ve tedarik kararlarını bütüncül bir çerçevede optimize etmekte ve toplam kârın maksimize edilmesini amaçlamaktadır. Elde edilen sonuçlar, yaşlı stokların öncelikli olarak tüketildiğini ve raf ömrü sona yaklaşan ürünlerin kayıp ve imha riskinin önemli ölçüde azaltıldığını göstermektedir. Ayrıca model, düşük talep dönemlerinde yeni ürün tedarikini sınırlandırarak mevcut stokların daha etkin kullanılmasına olanak tanımaktadır. Sonuçlar, FEFO yaklaşımının eczanelerde bozulabilir ürünlerin stok yönetiminde ekonomik performansı artıran, uygulanabilir ve pratik bir çözüm sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bozulabilir ürün
• FEFO
• Stok yönetimi
• Dinamik programlama
• Eczane

Inventory Management and Profit Maximization with the FEFO Approach: A Pharmacy Application

Öz

The effective management of perishable goods is critical for operational efficiency and financial sustainability in supply chain processes. The loss of value over time in products with limited shelf life necessitates the determination of appropriate stock levels, monitoring of product aging, and effective tracking of expiration dates. In pharmacies in particular, the timely consumption of products nearing their expiration date is crucial for both preventing economic losses and ensuring patient safety. This study develops a dynamic programming model based on the FEFO (First Expired, First Out) approach, considering shelf life and stock aging. The proposed model optimizes sales, stock, and supply decisions within a holistic framework, taking into account the age distribution of products, and aims to maximize total profit. The results show that older stocks are consumed first, significantly reducing the risk of loss and destruction of products nearing the end of their shelf life. Furthermore, the model allows for more efficient use of existing stocks by limiting the supply of new products during periods of low demand. The results show that the FEFO approach offers a viable and practical solution that improves economic performance in perishable product inventory management in pharmacies.

Anahtar Kelimeler

• Perishable product
• FEFO
• Inventory management
• Dynamic programming
• Pharmacy

Kaynakça

1. [1] E. Bilgin, N. Özçakar, (2021). Bozulabilir ürünler için birleşik üretim ve dağıtım planlama, Öneri Dergisi, 16(55), 159–184. https://doi.org/10.14783/maruoneri.757298
2. [2] S. Nahmias, T. Olsen, (2015). Production and Operations Analysis, 7th ed., Waveland Press.
3. [3] V. Sirelson, E. Brodheim, (1991). A computer planning model for blood platelet production and distribution, Computer Methods and Programs in Biomedicine, 35(4), 279–291. https://doi.org/10.1016/0169-2607(91)90006-F
4. [4] M. Zhang, X. Yang, T.E. Cheng, C. Chang, (2022). Inventory management of perishable products with overconfident retailers, Mathematics, 10(10), 1716. https://doi.org/10.3390/math10101716
5. [5] İ. Töz, (2007). Hastane işletmelerinde stok yönetimi ve bir uygulama örneği (Yüksek Lisans Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
6. [6] K. Çelik, (2022). Kimya sektöründe fiyat belirsizliği altında bir stok modeli önerisi (Yüksek Lisans Tezi), Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kocaeli, Türkiye.
7. [7] Z. Keskin, (2007). Hastane işletmelerinde stok maliyeti ve optimum stok bulundurma açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
8. [8] K. Purwantini, V. Kumalasari, (2021). Sistem informasi persediaan obat menggunakan metode FEFO berbasis multi user di Apotik Assyfa Farma, Teknik: Jurnal Ilmu Teknik dan Informatika, 1(1). https://doi.org/10.51903/teknik.v1i1.25

9. [9] I. Ramadhan, A. Usman, Sarudin, (2023). Implementing combined FEFO and FIFO methods in inventory system (Case study: UD Ilham Pilly Beef Merchant), Journal of Informatics and Data Science (J-IDS), 3(2), 45–56.
10. [10] P. Amorim, H.-O. Günther, B. Almada-Lobo, (2012). Multi-objective integrated production and distribution planning of perishable products, International Journal of Production Economics, 138(1), 89–101.
11. [11] H. Türk, S. Güner, (2021). Türkiye’deki ilaç tedarik zinciri yapısı ve uygulamalarına ilişkin bir saha çalışması, Journal of Transportation and Logistics, 6(2), 179–200. https://doi.org/10.26650/JTL.2021.954832
12. [12] A. Özdemir, (2004). Application of the dynamic programming model in determining production–inventory level, Dokuz Eylül University Journal of Graduate School of Social Sciences, 6(3), 3–13.
13. [13] C. Sevinç, (2008). Lojistik planlama: Çok ürünlü çok kademeli ikmal zincirindeki depolarda bulundurulması gerekli minimum malzeme miktarının dinamik programlama yöntemiyle optimizasyonu (Yüksek Lisans Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
14. [14] S. Patır, (2009). Dinamik programlama ve bir ecza deposunun şehir içi ilaç dağıtımına alternatifli bir çözüm önerisi, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İari Bilimler Dergisi, 23(2), 63–70.
15. [15] A. Mendes, T.M. Lima, J. Cruz, T. Saraiva, P.D. Gaspar, (2020). Logistics strategy (FIFO, FEFO or LSFO) decision support system for perishable food products, 2020 International Conference on Decision Aid Sciences and Applications (DASA), pp. 1–6. https://doi.org/10.1109/DASA51403.2020.9317068
16. [16] D. Üşümüş Eren, (2012). Sağlık sektöründe liderlik ve örgütsel sessizlik (Yüksek Lisans Tezi), Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
17. [17] A.Z. Acar, T. Bozaykut, (2017). Türk sağlık sektöründe tedarik zinciri yönetimine genel bir bakış, International Journal of Research in Business and Social Science, 6(5), 1–14. https://doi.org/10.20525/ijrbs.v6i5.744
18. [18] V. Yüksel, A. Duman, (t.y.). Eczanelerde stok yönetimi, İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi.
19. [19] M. Emek, (2012). Yaşayan örneklerle eczanede güncel finans ve stok yönetimi eğitimi, Sakarya SMMMO.
20. [20] A.C. Sembiring et al., (2019). Improvement of inventory system using First In First Out (FIFO) method, Journal of Physics: Conference Series, 1361, 012070. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1361/1/012070
21. [21] World Health Organization, (2010). Practical pharmacy for developing countries, Hai Africa. http://origin.who.int/management/resources/drugs/practicalpharmacy21b.pdf
22. [22] S.A. Nugraha, D.L. Fithri, Y. Irawan, (2025). Optimasi stok obat di Apotik Adin Farma dengan metode FEFO: Solusi efisien menghindari kadaluarsa, Jurnal Ekonomi & Industri (JEKIN), 5(1). https://doi.org/10.58794/jekin.v5i1.1309
23. [23] N.P. Evykasari, E. Darmanto, S. Muzid, (2025). Sistem informasi manajemen persediaan obat di Apotek Jekulo menggunakan metode FEFO dan ROP, Jurnal Ekonomi & Industri (JEKIN), 5(2). https://doi.org/10.58794/jekin.v5i2.1632
24. [24] M. Çalıkuşu, G. Güneş, G. Özçelikay, (2021). COVID-19 pandemisinin toplum eczacılığı hizmetlerine etkileri, Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University, 45(2), 194–211. https://doi.org/10.33483/jfpau.831105
25. [25] J. Noble, K. John, B. Paul, (2023). Inventory management of perishable products with fixed shelf life for a single echelon system, Materials Today: Proceedings, 72(P6), 2863–2868. https://doi.org/10.1016/j.matpr.2022.07.299
26. [26] E. Ahmadi, H. Mosadegh, R. Maihami, I. Ghalehkhondabi, M. Sun, G.A. Süer, (2022). Intelligent inventory management approaches for perishable pharmaceutical products in a healthcare supply chain, Computers & Operations Research, 147, 105968. https://doi.org/10.1016/j.cor.2022.105968
27. [27] N.H. Ahmad Halil, S.S. Sarnin, N.F. Naim, A. Idris, W.N.W. Muhamad, D.M. Ali, M.N. Md Tan, M.R. Dohad, R.S.S. Abdul Kadir, N.S. Saipul, Z.B. Zamani, (2025). Desktop-based expiry date application for retailers inventory management, Proceedings of the 2025 International Conference on Artificial Life and Robotics (ICAROB2025).