İŞÇİNİN YAŞLILIK VEYA MALULLÜK AYLIĞI YA DA TOPTAN ÖDEME ALARAK İŞTEN AYRILMASININ SENDİKA HUKUKUNA YANSIMALARI

İşçilerin sendika kurma, sendikaya üye olma veya sendikal faaliyetlerde bulunma hakları, toplu iş hukukunun temel konuları arasında yer almaktadır. Ancak işçinin yaşlılık veya malullük aylığı alması ya da toptan ödeme yoluyla işten ayrılması, sendikal haklar bakımından tartışmalı hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Örneğin, emeklilik nedeniyle işten ayrılan işçilerin bir “emekli sendikası” kurup kuramayacağı meselesi, temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası andlaşmaların normlar hiyerarşisindeki yerini belirleyen 1982 Anayasası md. 90/son hükmü karşısında yargı kararlarında ve doktrinde tartışılmaktadır. Keza, emeklilik nedeniyle işçinin aktif sendika üyeliğinin akıbeti, sendikanın yönetim veya denetim kurullarındaki görevlerinin devam edip etmeyeceği ve emeklilik sonrasında yeniden işe başlanması hâlinde sendikal hakların ne şekilde etkileneceği de ayrıca incelenmesi gereken sorunlardır. Bu çalışmada; uluslararası belgeler, mevzuat ve yargı kararları ışığında emeklilerin sendika kurup kuramayacağı, emeklilik nedeniyle işten ayrılan işçilerin sendika üyeliğinin hukuki akıbeti, emeklilik sonrasında sosyal güvenlik destek primi ödenerek yeniden çalışmaya başlanması durumunda sendikal hakların durumu ve emeklilerin hangi sendikal faaliyetleri gerçekleştirebileceği değerlendirilecektir.

The rights of employees to form trade unions, to join a trade union, or to engage in trade union activities constitute one of the fundamental concepts of collective labour law. However, an employee’s receipt of an old-age or disability pension, or their separation from employment through a lump-sum payment, gives rise to legally contentious consequences with respect to trade union rights. For instance, the question of whether employees who have left employment due to retirement may form a “retirees’ trade union” is a matter debated both in judicial decisions and in legal doctrine, particularly considering Article 90, final paragraph, of the 1982 Constitution, which determines the position of international treaties concerning fundamental rights and freedoms within the hierarchy of norms. Likewise, the fate of an employee’s active trade union membership upon retirement, whether their duties on the union’s executive or supervisory boards continue, and how trade union rights are affected in the event of re-employment following retirement are further issues that warrant separate examination. In this study, in light of international instruments, domestic legislation, and judicial decisions, the following matters will be addressed within the framework of both national law and international treaties: whether retirees may form a trade union; the legal fate of trade union membership for employees who leave employment due to retirement; the status of trade union rights where a retiree resumes employment by paying social security support premiums; and the trade union activities in which retirees may engage.