AMERİKAN FEDERAL YÜKSEK MAHKEMESİNİN ÜNİVERSİTELERE KABULDE POZİTİF AYRIMCILIĞA YÖNELİK YAKLAŞIMININ “STUDENTS FOR FAIR ADMISSIONS, INC. v. PRESIDENT AND FELLOWS OF HARVARD COLLEGE” KARARIYLA DEĞİŞİMİ

Öz

Pozitif ayrımcılık kavramı, “affirmative action” terimiyle ilk kez 1960lı yılların başında Amerika Birleşik Devletleri’nde kullanılmaya başlamıştır. Bu kavram, siyahların uzun yıllar boyunca maruz kaldıkları ayrımcılık ile ayrımcılığın etkilerine son vermek ve siyahların istihdam, eğitim gibi alanlara katılımlarını artırarak sosyoekonomik hayatta çeşitliliği sağlamayı amaçlayan araçları ifade etmek için kullanılmıştır. Kavramın anavatanı Amerika Birleşik Devletleri olsa da pozitif ayrımcılığın meşruiyeti Amerika Birleşik Devletleri’nde halen oldukça tartışmalıdır. Ülkenin en yüksek yargı organı olan Federal Yüksek Mahkeme de verdiği kararlarla tartışmaları alevlendirmektedir. Nitekim Mahkeme, pozitif ayrımcılığı ilk kez 1978 yılında üniversitelere kabul sürecinde pozitif ayrımcılığa ilişkin verdiği “Regents of University of California v. Bakke” kararında incelemiş ve belirli şartları sağladığı takdirde pozitif ayrımcılığın hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. Lakin 2023 yılında verilen ve yine üniversitelere kabul sürecinde pozitif ayrımcılık uygulamalarına ilişkin olan “Students for Fair Admissions v. President and Fellows of Harvard College” kararıyla önceki içtihatlarından farklı bir yaklaşım belirleyerek pozitif ayrımcılığın karşısında bir tavır almıştır. Bu çalışma kapsamında da bahsi geçen karar ve bu kararın Mahkemenin önceki içtihadından farklılığı incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• pozitif ayrımcılık
• eşitlik
• Federal Yüksek Mahkeme
• Students for Fair Admissions v. President and Fellows of Harvard College
• Regents of University of California v. Bakke

The Alteration in the U.S. Supreme Court’s Approach to Affirmative Action in University Admissions in the Case of “Students for Fair Admissions, Inc. v. President and Fellows of Harvard College”

Öz

The concept of positive discrimination, or “affirmative action”, was first used in the early 1960s in the United States. This term was used to describe measures aimed at ending the discrimination that blacks or African Americans had faced for many years and its effects, and to increase their participation in areas such as employment and education, thereby promoting diversity in socio-economic life. Although the concept originated in the United States, the legitimacy of affirmative action remains highly controversial in the United States. U.S. Supreme Court, the United States’s highest judicial body, has fuelled the debate with its rulings. Indeed, the Court first examined affirmative action in 1978 in its decision on affirmative action in university admissions, “Regents of University of California v. Bakke”, and stated that affirmative action is lawful if certain conditions are met. However, in its 2023 decision in “Students for Fair Admissions v. President and Fellows of Harvard College”, which also concerned affirmative action in university admissions, the Court adopted a different approach from its previous precedents and took a stance against affirmative action. This paper examines the decision of “Students for Fair Admissions v. President and Fellows of Harvard College” and its differences from the Court’s previous precedents.

Anahtar Kelimeler

• affirmative action
• equality
• U.S. Supreme Court
• Students for Fair Admissions v. President and Fellows of Harvard College
• Regents of University of California v. Bakke

Kaynakça

1. “About” (Students for Fair Admissions ), Erişim Tarihi: 20.04.2025.
2. Akbaş K / Şen İG, “Türkiye’de Kadına Yönelik Pozitif Ayrımcılık: Kavram, Uygulama ve Toplumsal Algılar”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2013, 3, 165-189.
3. Bacchi C, “For and Against Quotas” in Drude Dahlerup (ed.) Women, Quotas and Politics, Routledge, Londra, 2005, 32-51.
4. “Civil Rights Act (1964)” (U.S. Senate), Erişim Tarihi: 17.04.2025.
5. Dahlerup D, “Introduction” in Drude Dahlerup (ed.) Women, Quotas and Politics, Routledge, Londra, 2005, 3-30.
6. De Schutter O, “Three Models of Equality and European Anti-Discrimination Law”, Northern Ireland Legal Quarterly, 2006, 57 (1), 1-56.
7. Dupper O “In Defence of Affirmative Action in South Africa”, South African Law Journal, 2004, 121(1), 187-215.
8. “Ending Illegal Discrimination and Restoring Merit - Based Opportunity” (The White House), Erişim Tarihi: 26.04.2025.

9. Fallon Jr. R.H. The Nature of Constitutional Rights: The Invention and Logic of Strict Judicial Scrutiny, Cambridge University Press, Cambridge, 2019.
10. Fredman S, Discrimination Law, 2. Baskı, Oxford University Press, Oxford, 2011.
11. Goldman A.H “Affirmative Action”, Philosophy & Public Affairs, 1976, 5(2), 178-195.
12. Güriz A, “Adalet Kavramının Belirsizliği” Adnan Güriz (ed.) Adalet Kavramı, Türkiye Felsefe Kurumu, Ankara, 2001, 7-37.
13. Nagel T, “A Defense of Affirmative Action”, Philosophy & Public Policy Quarterly, 1981, 4(6), 6-9.
14. Karan U, Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Anayasa Hukuku Işığında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2017.
15. Kellough J. E., Understanding Affirmative Action, Georgetown University Press, Washington, 2006.
16. Nickel J. W. “Strong Affirmative Action”, Journal of Ethic and Migration Studies, 2010, 17(1), 49-57.
17. Oppenheimer D.B., “Understanding Affirmative Action”, Hastings Constitutional Law Quarterly, 1996, 23(4), 921-997.
18. Melvin U, The Affirmative Action Puzzle: A Living History from the Construction to Today, Pantheon Books, New York, 2020.
19. Skarkova T, “Affirmative Action in the United States versus Positive Action in the European Union: Comparative Analysis”, Studia Prawnoustrojowe, 2012, 16, 211-226.
20. The Constitution of United States (U.S. Senate), Erişim Tarihi: 17.04.2025.
21. “Glossary, U.S. v. Alvarez, ‘Plurality Opinion’” (U.S. Courts), Erişim Tarihi: 25.04.2025. European Court of Justice, “Kalanke v. Freie Hansestadt Bremen”, C-450/93, 17.10.1995.
22. U.S. Supreme Court, Plessy v. Ferguson, 163 U.S. 537 (1896), 18.05.1896.
23. U.S. Supreme Court, Brown v. Board of Education of Topeka, 347 U.S. 483 (1954), 17.05.1954.
24. U.S. Supreme Court, Regents of University of California v. Bakke, 438
25. U.S. 265 (1978), 26.06.1978.
26. U.S. Supreme Court, “Fullilove v. Klutznick”, 448 U.S. 448 (1980), 02.07.1980.
27. U.S. Supreme Court, United States v. Paradise, 480 U.S. 149 (1987), 25.02.1987.
28. U.S. Supreme Court, “Johnson v. Transportation Agency”, 480 U.S. 616 (1987), 25.03.1987.
29. U.S. Supreme Court, Gratz v. Bollinger, 539 U.S. 244 (2003), 23.06.2003.
30. U.S. Supreme Court, Grutter v. Bollinger, 539 U.S. 306 (2003), 23.06.2003.
31. U.S. Supreme Court, Students for Fair Admissions, Inc. v. President and Fellows of Harvard College, 600 U. S. ____ (2023), 29.06.2023.