Kahramanmaraş İli Modern Mimarlık Dönemi Endüstri Yapılarının Koruma Kapsamında İncelenmesi

Öz

Kahramanmaraş, pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, tarihi, doğal zenginlikleri, kültürel mirası, üretim ve sanayi kimliği ile Anadolu’nun önemli şehirlerindendir. Ancak, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde (1923-1950) ülke genelinde olduğu gibi Kahramanmaraş’ta da dönem içerinde görülen savaşlar ve iç isyanlar sebebi ile yaşanan ekonomik kaynakların yetersizliği ve sanayi altyapısının henüz yeterince gelişmemesi nedeniyle kentsel büyüme ve sanayileşme süreci bir süre duraklama göstermiştir. Buna rağmen, kalkınma çabalarının bir parçası olarak kentte çeşitli sanayi tesisleri kurulmuştur. 1950 sonrası dönemde ise sanayi alanındaki gelişmeler hız kazanmış ve bu süreçte Modern Mimarlık Dönemi üslubunun etkilerini taşıyan, kentin modernleşme sürecine katkıda bulunan birçok endüstri yapısı inşa edilmiştir. Bu araştırma ile, Kahramanmaraş kentinde Modern Mimarlık Dönemine ait endüstri yapılarının mimari özelliklerini ortaya koymak; bu yapıların inşa edildikleri dönemin üslup özellikleri çerçevesinde mimari açıdan değerlendirilmesini sağlamak ve koruma kapsamındaki potansiyel değerlerini analiz ederek kent ve toplum belleği açısından taşıdıkları önemin irdelenmiştir. Çalışma kapsamında, arşiv taraması, belgeleme, yerinde gözlem ve karşılaştırmalı değerlendirme yöntemleri kullanılmıştır. Daha çok sanayi bölgesinde yer alan Modern Mimarlık dönemi endüstri mirası yapılarının koruma durumları tablolar ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda yapıların yalnızca işlevsel özelliklerinin devam ettiği; kültürel miras, toplum ve kent belleği açısından öneminin göz ardı edilerek koruma kapsamına alınmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş
• Modern Mimarlık Dönemi
• Endüstri Mirası
• 6 Şubat Depremi
• Koruma

The Examination of Industrial Buildings from the Modern Architecture Period in Kahramanmaraş within the Scope of Conservation

Öz

Kahramanmaraş is one of the prominent cities of Anatolia with its rich history, natural assets, cultural heritage, and its identity shaped by production and industry, having hosted numerous civilizations throughout history. However, similar to the rest of the country, the urban growth and industrialization process in Kahramanmaraş experienced a period of stagnation during the Early Republican Period (1923–1950), due to economic constraints and the underdeveloped industrial infrastructure, stemming from wars and internal conflicts of the era. Nevertheless, as part of national development efforts, various industrial facilities were established in the city. Following the 1950s, industrial development accelerated, and during this period, many industrial buildings reflecting the stylistic features of the Modern Architectural Period were constructed, contributing significantly to the city's modernization process. This study aims to identify the architectural characteristics of industrial buildings from the Modern Architectural Period in Kahramanmaraş, to evaluate these structures within the stylistic context of their construction period, and to analyze their potential values within the scope of conservation, especially in terms of their significance for urban and collective memory. The methodology of the study includes archival research, documentation, on-site observation, and comparative evaluation. The conservation status of Modern Architectural Period industrial heritage buildings, most of which are located in industrial zones, was assessed through tables and visual documentation. The findings reveal that while the functional aspects of these structures are still in use, their cultural heritage value and their significance in terms of urban and collective memory have been largely overlooked, and they have not been included within the scope of conservation.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş
• Modern Architectural Period
• Industrial Heritage
• February 6 Earthquake
• Conservation

Kaynakça

1. Abacıoğlu Gitmiş, E., & Avcı, T. (2026). Kültür varlıklarının deprem sonrası mekânsal hasar analizi: Kahramanmaraş örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 8(1), 104-115. https://doi.org/10.46464/tdad.1806521
2. Aksaray Belediyesi. (1923). Azmi Milli Un Fabrikası 99 yaşında. https://www.aksaray.bel.tr/HaberDetay.aspx?icerikId=4418&AZMI-MILLI-UN-FABRIKASI-99-YASINDA—
3. Asiliskender B. & Baturayoğlu Yöney N. (2018). Fabrikadan üniversite kampüsüne: AGÜ Sümer Kampüsü. Süper Kent Kayseri TBMMO Kayseri Şubesi Yayını
4. Bigat, B. (2017). Kuruluşu ve ilk yıllarında Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası (Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi). Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 472229).
5. Cengizkan, M. (2006). Endüstri yapılarında yeniden işlevlendirme: 'İş'i biten endüstri yapıları ne 'iş'e yarar?, Dosya 3, 9-11.
6. Cumhuriyetin 50. yılında Elbistan. (1973). Gençlik Basımevi, İstanbul.
7. Çardak, F. S. & Aladağ, T. (2025). Endüstri yapılarından kültürel mekânlara: Adana Şengül Prese ve Çırçır Fabrikası örneğinde kentsel belleğin korunması. Electronic Turkish Studies, 20(4), 2281. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.82580
8. Dinç, Y. (2022). Kahramanmaraş ilinde kentleşme (1950-2021): Süreç, dağılış ve mekânsal gelişim. Ö. Şen (Ed.) Coğrafi boyutlarıyla kent ve kentleşme içinde (ss. 135-163). Kriter Yayınevi.

9. Elbistan Şeker Fabrikası. (1985). Mars Matbaası, Ankara.
10. Gökhan, İ. (2019). Kahramanmaraş tarihi (Osmanlı-Kurtuluş Savaşı-Cumhuriyet dönemleri) (Cilt II), Niğde.
11. Gürbüz, M., Sandal, E.K., & Karabulut, M. (2004). Kahramanmaraş’ın kuruluşu, gelişimi ve mekansal analizi, Kentsel Ekonomik Araştırmalar Sempozyumu 1, 276-285.
12. Harita Genel Müdürlüğü (HGM). (2025). Kurumsal Web Sitesi. https://www.harita.gov.tr/urunler/indirilebilir-il-haritalari/18
13. İpek, E. (2026). 6 Şubat Kahramanmaraş depreminden en çok etkilenen illerin Cumhuriyet Dönemi endüstri mirası yapılarının koruma kapsamında incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi). Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 997396).
14. Kocakaplan, S., & Saygili, O. (2025). Architectural Heritage After the February 6th Kahramanmaraş Earthquakes: Preliminary Observations on Historical Masonry Structures. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(3), 621-634. https://doi.org/10.35414/akufemubid.1556983
15. Kahramanmaraş. (1982). Yurt Ansiklopedisi, Cilt 8, 5680-5700, Anadolu Yayıncılık A.Ş., İstanbul.
16. Kahramanmaraş 1973 il yıllığı. (1973). Kemal Matbaası, Adana.
17. Koç K. (2009). Tarih boyunca Maraş şehrinin gelişmesini etkileyen faktörler, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21.
18. Koç, K. (2010). Kahramanmaraş’ta sosyal hayatın fiziki yapıya etkisi. Ukde Yayınları, Kahramanmaraş, 47-48.
19. Köse, D., & Gökarslan, A.B. (2023). The process of conservation an industrial heritage: registration of Güneykent old rose oil factory. Akdeniz Sanat, 17(32), 255-288. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.1283473
20. Maraş il yıllığı 1967. (1968). Dönmez Offset, Ankara.
21. Okul Dışı Öğrenme Ortamları (ODOO). (t.y.). Sümerbank Basma Fabrikası. https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/place-detail/sumerbank-basma-fabrikasi-6543
22. Saner, M. (2012). Endüstri mirası: Kavramlar, kurumlar ve Türkiye’deki yaklaşımlar, Planlama Dergisi 62, 53-66.
23. TICCIH. (2003). The Nizhny Tagil Charter for the Industrial Heritage, ICOMOS. https://www.ticcih.org