BANKA İŞLEMLERİ KAYIT VE DENETİMİNDE DİJİTAL TEKNOLOJİ, YAPAY ZEKÂNIN ROLÜ

Yıl 2026, Sayı: 9 , 1 - 16 , 30.03.2026

Teoman Tağtekin

https://doi.org/10.62080/kmfed.1845264

https://izlik.org/JA39ZC43KN

Öz

Hayatın her alanında olduğu gibi bankacılık faaliyetlerinde de teknolojik imkânlar çığır açtı. Dijitalleşme ile gelişen kabiliyetler hayal ötesi uygulamaların gerçekleşmesine imkân verdi. Bu gelişmenin son örneği yapay zekâ uygulamaları olup, sentetik sinir ağlarının yapay, derin farklı seviyelerde geliştirilmesi ile birlikte insan gibi düşünüp karar veren makine ve uygulamalar geliştirilip hayatımızda yerlerini almışlardır. Söz konusu teknolojiler bir devrim ya da yeniliğin yanı sıra rekabet unsuru olarak bankalarda da hızlıca yer bulmuştur. Gelişim seviyesi ve uygulanabilirlik derecesi yüksek olan yapay zekâ uygulamaları bankalarda ürün ve hizmet oluşturmanın yanında denetim başta olmak üzere içsel düzenlemeler için de kullanılır aşamaya gelmiştir. Çalışmada, gelişen teknolojik imkânlarla bankalarda kayıt aşamasında oluşan muhasebe işlemlerinin tasarımdan mali tablolara yansıtılana kadar geçen evrede, doğru, zamanında ve tam olarak işlendiğinin tüm veriyi kapsayacak şekilde garanti edilmesi ve denetlenebilir olmasını esas alan yaklaşım perspektifi çizilmiştir. Ayrıca bu anlatım, örnek finansal işlem seti ile somutlaştırılmıştır. Böylelikle, standart bir bankacılık işleminin ve muhasebe kayıtlarının seçilen işlem adımları dâhilinde yapay zekâ çözümleri ile hangi kriterlerle sorgulanıp, kontrol edilerek denetlenebileceğine yönelik örneklem yapılarak literatüre uygulama bazlı katkı sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Banka Muhasebe , Banka Denetim , Dijital Teknolojiler , Yapay Zekâ

THE ROLE OF DIGITAL TECHNOLOGY AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN BANKING TRANSACTION RECORDING AND AUDITING

https://izlik.org/JA39ZC43KN

Öz

As in every area of life, technological capabilities have revolutionized banking activities. The capabilities developed through digitalization have enabled the realization of unimaginable applications. The latest example of this development is artificial intelligence applications. With the development of artificial, deep synthetic neural networks at different levels, machines and applications that think and make decisions like humans have been developed and have taken their place in our lives. These technologies have quickly found their place in banks as a competitive factor, as well as a revolution or innovation. Artificial intelligence applications, have reached the stage where they are used in banks not only for creating products and services but also for internal regulations, particularly auditing. This study outlines an approach that focuses on ensuring that accounting transactions generated during the registration phase in banks, from design to reflection in financial statements, are processed accurately, timely, and completely, covering all data, and are auditable. Furthermore, this explanation is substantiated with a sample set of financial transactions. Thus, by providing examples of how a standard banking transaction and accounting records can be queried, controlled, and audited using artificial intelligence solutions within selected transaction steps, an application-based contribution has been made to the literature.

Kaynakça

• Akbaba, A. İ. & Gündoğdu, Ç. (2021). “Bankacılık Hizmetlerinde Yapay Zekâ Kullanımı”. Journal of Academic Value Studies, 7(3): 298-315.
• Akdoğan, N. & Akdoğan, M. U. (2018). “Büyük Veri - Bilişim Teknolojisindeki Gelişmelerin Muhasebe Uygulamalarına ve Muhasebe Mesleğine Etkisi”. Muhasebe ve Denetime Bakış, 18(55): 1-14.
• Ataman, B. & Gökçen, G. (2021). “Finansal Raporlama Standartlarına Uygun Hesap Planı (Frshp) İle Tekdüzen Hesap Planı (TDHP) Bilanço Hesap Gruplarının Karşılaştırılması ve Değerlendirmesi”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1): 151-159.
• Bellikli, U. (2024). “Muhasebede Yapay Zekâ Kullanım Etiği”. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, 71: 1-11.
• Celayir, D., & Celayir, Ç. (2020). “Dijitalleşmenin Denetim Mesleğine Yansımaları”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(6): 128-148.
• Dede, A. (2024). “Yapay Zekâ Teknolojilerinin, Bağımsız Denetim Uygulamalarına Etkileri”. Premium E-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 8(46): 1210–1221.
• Demirel, S. (2024). “Bankacılıkta Yapay Zekâ Uygulamalarının Geleneksel Bankacılık Üzerine Etkisi”. ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2): 164-201.
• Demirli, A. (2025). “Bankacılıkta Yapay Zekâ (AI) Kullanım Alanları”. Architecht. https://architecht.com/kurumsal/blog/teknoloji/bankacilikta-yapay-zeka-ai-kullanim-alanlari/
• Fırat, M. (2025). “DeepSeek Vakası: Yapay Zekâ Savaşlarında Stratejik Kontrol Noktası”. https://storage.prod.researchhub.com/uploads/papers/users/51660/df012a2f-30b0-41d2-a068-ad539edf2493/DeepSeekR1.pdf . (Erişim Tarihi, 11.09.2025)
• Gümüş, E., Medetoğlu, B., & Tutar, S. (2020). “Finans ve Bankacılık Sisteminde Yapay Zekâ Kullanımı: Kullanıcılar Üzerine Bir Uygulama”. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 3(1): 28-53.
• İsbank (2024). “Yapay Zekâ(AI) nedir?”, https://www.isbank.com.tr/blog/yapay-zeka-nedir (Erişim Tarihi, 16.09.2025)
• İşcan, H. & Dursun Kaygısız A. (2024). “Yapay Zekâ: Alt Dalları ve Uygulama Alanları”. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(4): 201-234.
• Jain, R.(2023). “Role of Artificial Intelligence in Banking and Finance”. Journal of Management and Science, 13(3): 1-4.
• Karaduman, T. (2019). “Yapay Zekâ Uygulama Alanları”. Gazi Üniversitesi, Bilisim Enstitüsü, Adli Bilisim ABD.
• KPMG. (2017). “Dynamic Audit, Vision Beyond The Numbers”, https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/au/pdf/2017/dynamic-audit-vision-beyond-numbers.pdf, (Erişim Tarihi: 26.08.2025)
• Liebergen, B.V. (2017). “Machine learning: A Revolution in Risk Management and Compliance?”. Journal of Financial Transformation, 45: 60-67.
• Mevzuat (2005). Bankacılık Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5411&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Mevzuat (2019). Tekdüzen Hesap Planı Hakkında Yönetmelik, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=34006&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Özçetin, N. (2022). “Muhasebe Denetiminde Yapay Zekâ”. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1): 29-41.
• Özdemir, N. (2025). “Yapay Zekâ ve Dijitalleşmenin Muhasebe ve Denetim Alanlarına Etkisi: Vosviewer Tekniği ile Bibliyometrik Analiz”. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(2): 618–638.
• Özevin, O. (2023). “Muhasebede Yapay Zekâ Kullanımının Meslek Etiğine Etkileri: Chatgpt Uygulaması”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3): 535-549.
• Precedenceresearch. (2025). Artificial Intelligence (AI) in banking market size and forecast 2025 to 2034, https://www.precedenceresearch.com/artificial-intelligence-in-banking-market . (Erişim Tarihi, 15.08.2025)
• Raiter, O. (2021). “Segmentation of Bank Consumers For Artificial Intelligence Marketing”. International Journal of Contemporary Financial Issues, 1(1): 39-54.
• Sarı,S. (2024). “Bankacılıkta Yapay Zekâ Uygulamaları (AI Applications in the Banking Sector)”. Journal of Emerging Economies and Policy, 9(SI): 246-263.
• Süklüm Eser, N. (2025). “Muhasebenin Dijitalleşmesi: Muhasebe Dersi Alan Öğrenciler Üzerinde Bir Araştırma”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(49): 724-742.
• Şentürk, Ö. (2023). “İç Denetim Faaliyetlerinde Yapay Zekadan Beklentiler: Chatgpt Uygulaması Örneği”, TİDE AcademIA Research, 4(2): 51-82.
• Tabbaa, S., & Çalış, N. (2024). “Banka Hizmetlerinin Optimize Edilmesinde Yapay Zekanın Rolü: Zorlukların Ve Fırsatların Analizi”. Journal of Economics, Finance and Sustainability, 2(2): 182-197.
• Tungstenautomation. (2025). Is RPA AI? Understanding the difference between AI vs. RPA vs. ML, https://www.tungstenautomation.com/learn/blog/rpa-vs-ml-vs-ai-comparison# . (Erişim Tarihi, 15.08.2025)
• Varnalı T. & Kete H. (2024). “Dijital Ekonomi ve Vergilendirme: Trendler ve Zorluklar”. Gümrük ve Ticaret Dergisi. 11(36): 47-68.
• Varol, N. (2023). “Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Muhasebenin ve Denetimin Geleceği”. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 3(2): 162-184
• Vitali,S & Giuliani,M. (2024). “Emerging Digital Technologies and Auditing Firms: Opportunities and Challenges”. International Journal of Accounting Information Systems, Volume 53, 100676, ISSN 1467-0895, https://doi.org/10.1016/j.accinf.2024.100676.
• Yıldırım, M. (2008). Banka muhasebesi. Türkiye Bankalar Birliği Yayınları, Yayın no:258
• Yılmaz, Z. (2020). “Muhasebe Denetiminde Dijital Dönüşüm: Denetim Yazılımları”. Journal of Accounting and Taxation Studies, 13(2): 281-308.
• Yücel, G., & Adiloğlu, B. (2019).“Dijitalleşme – Yapay Zekâ ve Muhasebe Beklentiler”. Accounting and Financial History Research Journal, (17): 47-60.