PANDEMİ SONRASI SAĞLIK SİSTEMLERİ NE KADAR DAYANIKLI? EKONOMİK VE SOSYAL PERFORMANSIN TÜRKİYE-ÇİN ÜZERİNDEN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Yıl 2026, Sayı: 9 , 80 - 94 , 30.03.2026

Zekiye Örtlek

https://doi.org/10.62080/kmfed.1848110

https://izlik.org/JA84JS26EB

Öz

COVID-19 pandemisi, sağlık sistemlerini yalnızca sağlık hizmeti sunumu açısından değil, aynı zamanda ekonomik büyüme ve istihdam üzerindeki etkileri bakımından da derinden etkilemiştir. Pandemi sonrası dönemde sağlık sistemlerinin ekonomik ve sosyal performansının karşılaştırmalı olarak incelenmesi, ülkelerin krizlere uyum kapasitelerini ve toparlanma süreçlerini değerlendirmek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, 2020–2023 pandemi sonrası dönemde Türkiye ve Çin’in sağlık sistemlerinin ekonomik ve sosyal performansını karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Çalışmada bebek ölüm oranı, ölüm oranı, doğuşta beklenen yaşam süresi, işsizlik oranı ve GSYİH büyüme oranı göstergeleri kullanılmıştır.
Literatürde pandemi sürecine odaklanan çok sayıda çalışma bulunmasına karşın, pandemi sonrası dönemde sağlık sistemlerinin sağlık ve ekonomi boyutlarını birlikte ele alan karşılaştırmalı çalışmalar sınırlıdır. Çalışmada, grafiksel ve betimleyici karşılaştırmalı analiz yaklaşımı benimsenmiş, ülkelerin yıllar itibarıyla performans eğilimleri incelenmiştir.
Elde edilen bulgular, Türkiye’nin pandemi sonrası dönemde temel sağlık göstergelerinde istikrarı koruduğunu, ancak ekonomik göstergelerde dalgalı bir performans sergilediğini; Çin’in ise hem sağlık hem de ekonomik göstergeler bakımından daha dengeli bir toparlanma süreci yaşadığını göstermektedir. Çalışma, sınırlı sayıda gösterge ve iki ülke ile sınırlı olması nedeniyle genellenebilirlik açısından kısıtlar taşımakla birlikte, pandemi sonrası sağlık sistemlerinin çok boyutlu değerlendirilmesine yönelik özgün ve politika odaklı katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Göstergeleri , Ekonomik Göstergeler Sosyal Göstergeler Türkiye , Çin

HOW RESILIENT ARE HEALTH SYSTEMS AFTER THE PANDEMIC? A COMPARATIVE ANALYSIS OF ECONOMIC AND SOCIAL PERFORMANCE IN TURKEY AND CHINA

https://izlik.org/JA84JS26EB

Öz

The COVID-19 pandemic has profoundly affected healthcare systems not only in terms of healthcare delivery but also in terms of its impact on economic growth and employment. Comparatively examining the economic and social performance of healthcare systems in the post-pandemic period is of great importance in assessing countries' capacity to adapt to crises and their recovery processes. The aim of this study is to comparatively analyze the economic and social performance of the health systems of Turkey and China in the post-pandemic period between 2020 and 2023. The study uses indicators such as infant mortality rate, mortality rate, life expectancy at birth, unemployment rate, and GDP growth rate.
Although there are numerous studies in the literature focusing on the pandemic process, comparative studies addressing both the health and economic dimensions of health systems in the post-pandemic period are limited. The study adopted a graphical and descriptive comparative analysis approach, examining the performance trends of countries over the years.
The findings indicate that Turkey maintained stability in key health indicators during the post-pandemic period, but exhibited fluctuating performance in economic indicators; China, on the other hand, experienced a more balanced recovery process in terms of both health and economic indicators. Although the study has limitations in terms of generalizability due to the limited number of indicators and the fact that it is restricted to two countries, it offers original and policy-oriented contributions to the multidimensional assessment of post-pandemic health systems.

Anahtar Kelimeler

Health Indicators , Economic Indicators , Social Indicators , Turkey , China

Kaynakça

• Akıncı, A. (2025). “Sürdürülebilir Ekonomik Büyümenin Sağlanmasında Vergi Harcamalarının Rolü: Teknokentlerin Vergilendirilmesi”. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 10(19): 108-119.
• Ateş, H., & Kırılmaz, H. (2020). “Covid-19 Pandemisinde Türk Sağlık Sisteminin Performansı”. Tam Metin Bildiriler Kitabı–Sosyal Bilimler, 71.
• Chen, K., Pun, C. S., & Wong, H. Y. (2023). “Efficient Social Distancing During The COVID-19 Pandemic: Integrating Economic and Public Health Considerations”. European Journal of Operational Research, 304(1): 84-98.
• Demirgüç-Kunt, A., Lokshin, M., & Torre, I. (2022). “Protect Incomes or Protect Jobs? The Role of Social Policies in Post-Pandemic Recovery”. The Role of Social Policies in Post-Pandemic Recovery (September 2022).
• Gökçe, A., & Sakarya, Ş. (2024). “Pandemi Sonrası Bankacılık Sektörünün Kurumsal Kredi Gelişimi: Türkiye ve Balıkesir Karşılaştırması”. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2): 39-64.
• Gürbüz, S., & Tombak, F. (2025). “The Relationship Between Misery Index and Stringency Index for Emerging Markets: A Wavelet Analysis”. Business and Economics Research Journal, 16(4): 395-416.
• Kaya, D. G. (2020). “Koronavirüs Pandemisinin Küresel Ekonomideki İzleri: Kamu Finansal Dengesi, Ticaret Hacmi, Enflasyon, İşsizlik ve Ekonomik Büyüme”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5): 221-237.
• Kırık, A. M., Altıntaş Var, S. S., Özkoçak, V., & Darıcı, S. (2020). “Pandemi Dönemlerinde İletişim ve Algı Yönetimi: Yeni Koronavirüs Hastalığı (Covıd-19) Örneği Öz”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(104): 36-57.
• Köse, A. (2023). “Covid-19 Pandemi Sürecinde Sağlık Hizmeti Performansının Değerlendirilmesi”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(3): 583-598.
• Kuçlu, N., & Yenilmez, F. (2024). “Çin’in Pandemi Öncesi/Sonrası Dönemde Türkiye ile Olan Endüstri İçi Ticaretinin Seyri”. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(1): 101-120.
• Lee, W., Fonseca, M. V. A., Qursillananda, Y., Koet, M., & Lee, S. (2026). “Changes in International Copper Ore Trading Relationships due to The Impact of COVID-19 Pandemic: Based on Social Network Analysis”. Resources Policy, 112: 105794.
• Martins, T. B., Branco, J. H. L., Martins, T. B., Santos, G. M., & Andrade, A. (2025). “Impact of Social İsolation During the COVID-19 Pandemic on the Mental Health of University Students And Recommendations for the Post-Pandemic Period: A Systematic Review”. Brain, Behavior, & Immunity-Health, 43, 100941.
• Mete, B., Şimşir, İ., & Kırılmaz, H. (2022). “COVID-19 Pandemisinde Sağlık Sistemlerinin Performansı Üzerine Geleneksel Bir Derleme”. Turkiye Klinikleri J Health Sci, 7(3): 919-930.
• Murthy, S.,Gomersall, C. D., & Fowler, R. A. (2020). “Care For Critically İll Patients with COVID-19”. Jama, 323(15): 1499-1500.
• Sertdemir, A. (2020). “Türkiye’nin Koronavirüsle Mücadele Performansı Üzerine Bir Değerlendirme”. Nazilli İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1): 15-26.
• Sezgin, G., & Deniz, G. (2025). “Türkiye, Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya Sağlık Sistemleri ve COVID-19 Sağlık Politikaları”. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 7(2): 219-241.
• Sohrabia, C., Alsafib, Z., O’Neilla, N., Khanb, M., Kerwanc, A., Al-Jabirc, A., Iosifidisa, C. & Aghad, R. (2020). “World Health Organization Declares Global Emergency: A Review of the 2019 Novel Coronavirus (Covid-19)”, International Journal of Surgery, 76: 71-76.
• Xu, G., Liu, X., Zhong, L., Ren, K., Lu, C., & Deng, L. (2023). “Seat Allocation Optimization for Railways Considering Social Distancing during the Post-Pandemic Period”. Journal of Transport & Health, 33: 101691.
• WHO (2023). Annual Report, 18.12.2025 tarihinde https://annualreport.m2m.org/2023AnnualReport/ adresinden alınmıştır.
• World HealthOrganization. (2020), CoronavirusDisease (COVID-19) AdviceforthePublic, 21.12.2025 tarihinde https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/need-extra-precautions/people-athigher-risk.html adresinden alınmıştır.
• World Bank (2023). 2023 Annual Report 18.12.2023 tarihinde https://thedocs.worldbank.org/en/doc/e0f016c369ef94f87dec9bcb22a80dc7-0330212023/original/Annual-Report-2023.pdf, adresinden alınmıştır.