TR
EN
BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ
Öz
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, bilişsel yük ile fiziksel performansın eş zamanlı veya ardışık olarak iç içe geçtiği hibrit branşların (satranç boksu, matematik oryantiringi) ve bilişsel-motor çift görev antrenmanlarının; sporcuların otonom sinir sistemi regülasyonu, yürütücü işlevleri ve taktiksel karar verme süreçleri üzerindeki etkilerini güncel veriler ışığında analiz etmektir.
Yöntem: Bu çalışma, PRISMA 2020 kılavuzuna uygun olarak yürütülmüş bir sistematik derlemedir. Web of Science, Scopus, PubMed, ScienceDirect ve Frontiers veri tabanlarında 2011-2026 yılları arasını kapsayan literatür, PICO stratejisine uygun olarak taranmıştır. İlk taramalarda ulaşılan 458 kayıttan, dışlama kriterleri uygulandıktan sonra metodolojik kalitesi en yüksek 12 temel ampirik araştırma ve meta-analiz senteze dahil edilmiştir. Ayrıca, Dünya Satranç Boksu Organizasyonu’nun 2023-2026 yıllarına ait resmi şampiyona verileri analize entegre edilmiştir.
Bulgular: İncelenen meta-analizler ve ampirik bulgular, bilişsel-motor çift görev eğitimlerinin kortikal rekabeti azaltarak karar verme hızını artırdığını ve zihinsel yorgunluğun sporcularda hücum ve taktik performansını dramatik ölçüde düşürdüğünü göstermektedir. Şampiyona verileri, satranç tahtasında avantajlı olan sporcuların boks ringinde bilinçli bir defansif hayatta kalma stratejisi izlediklerini ortaya koymuştur. Biyometrik ölçümler, kalp atım hızının 130 bpm eşiğini aşmasının prefrontal korteks aktivitesini baskıladığını; ancak otonomik vagal regülasyon kapasitesi yüksek sporcuların bu eşiği efektif yönettiğini kanıtlamıştır.
Sonuç: Bilişsel ve hibrit spor disiplinleri, sporcunun sempatik uyarılmışlık ile parasempatik toparlanma (vagal aktivasyon) arasındaki otonomik geçiş esnekliğini optimize etmektedir. Araştırma kapsamında literatüre kazandırılan "Otonomik-Bilişsel Regülasyon Patika Modeli"; zihinsel dayanıklılığın ve nöral adaptasyonun, maksimal stres altındaki fiziksel hayatta kalma stratejilerini doğrudan belirleyen temel bir performans modülatörü olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu çalışma herhangi bir kamu, özel veya kâr amacı gütmeyen kurum, kuruluş veya fon sağlayıcı tarafından finansal olarak desteklenmemiştir.
Proje Numarası
Bulunmamaktadır.
Etik Beyan
Bu çalışma, literatür taramasına dayalı bir sistematik derleme olduğundan ve insan veya hayvan denek kullanımını içermediğinden etik kurul iznine tabi değildir. Araştırmanın tüm aşamalarında ulusal ve uluslararası bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına titizlikle uyulmuştur.
Teşekkür
Yazarlar, bu araştırma kapsamında herhangi bir kişi veya kuruma özel bir teşekkür beyanında bulunmamaktadır.
Kaynakça
- Abdrakhmanova, A. Sh., Mavliev, F. A., Nazarenko, A. S., Kapustinskaya, V. A., & Skiba, I. A. (2026). Vliyanie kognitivnoy nagruzki na funktsional'noe sostoyanie sportsmenov [Effect of cognitive load on the functional state of athletes]. Zhurnal mediko-biologicheskikh issledovaniy (Journal of Medical and Biological Research), 14(1), 14-24. https://doi.org/10.37482/2687-1491-Z270
- Adebisi, E., Balogun, T. N., Oguntuase, S. B., & Olajide, F. O. (2025). Leveraging Artificial intelligence (AI) for Stress Management in Peak Athletic Performance: An Integrative Review. Scientific Journal of Engineering, and Technology, 2(2), 94-106. https://doi.org/10.69739/sjet.v2i2.999
- Alagöz, I., Demirkan, E., Ozkadi, T., & Yildirim, T. (2025). The effect of sports on mental performance according to skill types in youth athletes. BMC sports science, medicine & rehabilitation, 17(1), 262. https://doi.org/10.1186/s13102-025-01320-1
- Almonroeder, T. G., Tighe, S. M., Miller, T. M., & Lanning, C. R. (2020). The influence of fatigue on decision-making in athletes: a systematic review. Sports biomechanics, 19(1), 76-89. https://doi.org/10.1080/14763141.2018.1472798
- Aras, D., Yiğit, S., Kayam, S., Arslan, E., & Akça, F. (2020). Bilişsel yorgunluğun egzersiz ve spor performansına etkileri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(1), 1-32. https://doi.org/10.33689/spormetre.620619
- Araújo, D., Davids, K., & Hristovski, R. (2006). The ecological dynamics of decision making in sport. Psychology of Sport and Exercise, 7(6), 653-676. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2006.07.002
- Araújo, D., Davids, K., & Renshaw, I. (2020). Cognition, emotion and action in sport: An ecological dynamics perspective. In Handbook of Sport Psychology: Fourth Edition (Vol. 1-2, pp. 535-555). wiley.
- Araújo, D., Hristovski, R., Seifert, L., Carvalho, J., & Davids, K. (2019). Ecological cognition: Expert decision-making behaviour in sport. International Review of Sport and Exercise Psychology, 12(1), 1-25. https://doi.org/10.1080/1750984X.2017.1349826
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Antrenman, Egzersiz ve Spor Psikolojisi, Egzersiz ve Spor Bilimleri (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
22 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
13 Temmuz 2026
Kabul Tarihi
9 Ekim 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 2
APA
Yıldırım, F., & Karadağ, M. (2026). BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR BİLİMLERİ DERGİSİ, 3(2), 35-53. https://izlik.org/JA54UL46FK
AMA
1.Yıldırım F, Karadağ M. BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ. JIPESS. 2026;3(2):35-53. https://izlik.org/JA54UL46FK
Chicago
Yıldırım, Fethi, ve Mustafa Karadağ. 2026. “BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ”. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR BİLİMLERİ DERGİSİ 3 (2): 35-53. https://izlik.org/JA54UL46FK.
EndNote
Yıldırım F, Karadağ M (01 Ekim 2026) BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR BİLİMLERİ DERGİSİ 3 2 35–53.
IEEE
[1]F. Yıldırım ve M. Karadağ, “BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ”, JIPESS, c. 3, sy 2, ss. 35–53, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54UL46FK
ISNAD
Yıldırım, Fethi - Karadağ, Mustafa. “BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ”. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR BİLİMLERİ DERGİSİ 3/2 (01 Ekim 2026): 35-53. https://izlik.org/JA54UL46FK.
JAMA
1.Yıldırım F, Karadağ M. BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ. JIPESS. 2026;3:35–53.
MLA
Yıldırım, Fethi, ve Mustafa Karadağ. “BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ”. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR BİLİMLERİ DERGİSİ, c. 3, sy 2, Ekim 2026, ss. 35-53, https://izlik.org/JA54UL46FK.
Vancouver
1.Fethi Yıldırım, Mustafa Karadağ. BİLİŞSEL VE HİBRİT SPORLARIN ATLETİK PERFORMANS, KARAR VERME MEKANİZMALARI VE OTONOM REGÜLASYON ÜZERİNE ETKİLERİ. JIPESS [Internet]. 01 Ekim 2026;3(2):35-53. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54UL46FK