Suç ve Ceza Sistemi İçerisinde Konya Merkez Hapishanesi (1880-1922)

Öz

Aydınlanma çağı ile birlikte suçluların cezalandırılmasında bir dönüşüm yaşanmış, insanın değerli olduğu ve vücut bütünlüğünün korunmasının gerektiği anlayışı kabul edilmiştir. Bu kararın alınmasından önce suçluların cezalandırılmasında bedenin parçalanması, uzuvların kesilmesi, giyotin ve en hafif haliyle idam gibi infazlar uzun yıllar toplumun gözü önünde gerçekleştirilmiştir. Korku ve dehşet temelinde otorite sağlamlaştırılmaya çalışılmıştır. Ancak Fransız İhtilali ile birlikte insan hak ve hürriyetleri yeni bir boyut kazanmış, suç işleyen bireyin öldürülmesi ya da işkencelere maruz bırakılması yerine toplumdan izole edilerek hapishanelerde islah olması daha doğru görülmüştür. Bu anlayışının gelişmesi ile Avrupa’nın birçok merkezinde modern hapishaneler kurulmuştur. Batıdaki bütün gelişmeleri yankından takip etmek zorunda kalan Osmanlı Devleti de neredeyse eş zamanlı olarak ülke topraklarında hapishane tesisine başlamıştır. Bu bağlamda Konya merkez hapishanesi Osmanlı Devleti’nin son döneminde Anadolu’da suç ve ceza sisteminin nasıl ilerlediğini göstermesi açısından önemlidir. Bu çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi ana kaynak olarak kullanılmış, mevcut belgeler ışığında dönemin hapishane sistemi aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hapishane
• Suç
• Ceza
• Mahkum
• Konya

Konya Central Prison within the Crime and Punishment System (1880-1922)

Öz

With the age of enlightenment, there was a transformation in the punishment of criminals, and the understanding that human beings were valuable and that their physical integrity should be protected was accepted. Before this decision was taken, executions such as dismemberment of the body, amputation of limbs, guillotine and, in its mildest form, execution, were carried out in front of the public for many years in the punishment of criminals. However, with the French Revolution, human rights and freedoms gained a new dimension, and it was deemed more appropriate for the individual who committed a crime to be isolated from society and rehabilitated in prisons, rather than being killed or tortured. The Ottoman Empire, which had to follow all the developments in the West, started to establish prisons in the country almost simultaneously. In this context, Konya central prison is important in terms of showing how the crime and punishment system progressed in Anatolia in the last period of the Ottoman Empire. In this study, the Prime Ministry Ottoman Archives were used as the main source and the prison system of the period was tried to be illuminated in the light of available documents.

Anahtar Kelimeler

• Prison
• Crime
• Punishment
• Prisoner
• Konya

Kaynakça

1. Aksu, Ş. (2010). Otorite-yaşamalanı ilişkisinde hapishanenin yeri. E. Gürsoy Naskali & H. Altun (Ed.), Hapishane kitabı (ss. 62-63). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
2. Atar, Z. (2011). 20. yüzyılın başlarında Turgutlu hapishanesinin genel durumu. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 87-102.
3. Babıâli Evral Odası Evrakı (BEO), 179631.
4. Bahar, H. İ. (2010). Hapishaneler, sorunlar ve çözüm arayışları. E. Gürsoy Naskali & H. Altun (Ed.), Hapishane kitabı (ss. 41-58). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
5. Bozkurt, G. (2010). Batı hukukunun Türkiye’de benimsenmesi - Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne resepsiyon süreci (1839-1939). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
6. Dâhiliye Nezareti Mebânî-i Emîriye ve Hapishaneler Müdüriyeti (DH. MB. HPS), 10/15; 2/25; 72/18; 144/17; 35/110; 51/3; 52/15; 57/43; 1552/55; 60/9; 63/44; 63/18; 62/40; 35/110; 34/75; 151/29; 21/4; 4-25; 22/15; 2-20; 156/77; 157/36; 158/3; 158/15; 26/62; 33/80; 10/15; 14/66; 2/25; 14/66; 66/62; 108/14; 108/14; 35/51; 16/44; 52/15; 66/62; 35/110; 36/3; 154/14; 154/14.
7. Dâhiliye Nezareti Tesri-i Muamelat ve Islahat Komisyonu (DH. TMIK), 22/77.
8. Dâhiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH. MKT), 1611/27; 1358/102; 1374/79; 1706/67; 1660/55; 2896/37; 1374/79; 1853/114; 1693/114; 2896/37; 1772/82; 1274/30.

9. Demirtaş, T. (2010). Hürriyeti bağlayıcı cezaların ve cezaevlerinin evrimi. E. Gürsoy Naskali & H. Altun (Ed.), Hapishane kitabı (ss. 3-40). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
10. Foucault, M. (2015). Hapishanenin doğuşu. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
11. İleri, İ. (2005). Batı gözüyle Meşrutiyet kutlamaları ve genel af. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 14, 1-10.
12. İrade Şura-ı Devlet (İ. ŞD), 83/4933.
13. Karaca, A. (2010). XIX. yüzyılda Osmanlı Devletinde fahişe hatunlara uygulanan cezalar: Hapis ve sürgün. E. Gürsoy Naskali & H. Altun (Ed.), Hapishane kitabı (ss. 154-156). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
14. Konya Tapu ve Kadastro V. Bölge Müdürlüğü Arşivi.
15. Orat, J. A., & Çelik, F. (2011). Diyarbakır Vilayeti hapishaneleri. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7, 73-95.
16. Önder, M. (1953). Milli Mücadelede Konya Delibaş hadisesi. Konya: Yeni Kitap Basımevi.
17. Öztürk, N. (2010). Osmanlı’da hapis olayları (1300-1512). E. Gürsoy Naskali & H. Altun (Ed.), Hapishane kitabı (ss. 101-129). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
18. Şen, H. (2001). Osmanlı’da hapishane mefhumu. N. Levy & A. Toumarkine (Der.), Osmanlı’da asayiş, suç ve ceza: 18.-20. yüzyıllar (ss. 200-211). Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
19. Şen, Ö. (2007). Osmanlı’da mahkûm olmak. İstanbul: Kapı Yayınları.
20. Şurayı Devlet Arşivi (ŞD), 02547/42, 2686/22, 2698/26, 2547/42.
21. Tanış, C. (2016). Meşrutiyetten Cumhuriyete Türkiye’de siyasi af (1908-1923) (Doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
22. Tekin, S., & Özkes, S. (2008). Cumhuriyet öncesi Türkiye’de hapishane sorunu. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 7(16-17), 205-221.
23. Tekin, S. (2010). Osmanlı’da kadın ve kadın hapishaneleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 29(47), 83-102.
24. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi (BOA).
25. Yıldız, G. (2012). Mapusâne. İstanbul: Kitabevi Yayınları.