Konya Kalesi Pazar Kapısı’nda Asılı Gülleler Üzerine Bazı Düşünceler

Öz

İnsanlar tarih boyunca gerek korunmak gerekse ihtiyaçlarına cevap verebilmek için toplum içerisinde bir arada yaşamayı tercih etmişlerdir. Tek başına çözemeyeceği problemleri birlikte aşmanın kolaylığı insanı sosyal bir varlık haline gelmeye iten önemli etkenlerdendir. Toplum içerisinde yer alan bireyler beslenme, barınma ve korunma ihtiyaçlarını özelde bireysel, genelde de bütünsel çözmeyi başarabilmiştir. Bu ihtiyaçları en basit şekliyle kovuk ve mağaralardan gelişmiş mimarilere kadar karşılamayı başaran insan, toplumsal olarak tüzel varlığıyla daha büyük ölçeklerde çözümler getirmiştir. Bu bağlamda, Tunç Çağı’ndan önce de örnekleri bilinen, özellikle Tunç Çağı’ndan itibaren yoğun şekilde kullanılan şehir savunma yapıları, medeniyetleri kaleler içerisine hapsetmiştir. Şehirler kontrollerini yüksek surlarından içeriye açılan kapılardan sağlamışlardır. Şehir savunma yapılarının önemli unsurları olan kapılar güvenli geçişi sağlamanın yanı sıra bazı görevleri de üstlenmiştir. Şehirler, askeri varlıklarını ve gücünü daha meydana inmeden göstererek düşmanı peşin peşin caydırmak istemişlerdir. Birçoğu propaganda unsurlarından faydalanmıştır. Düşmana ait ganimet olarak ele geçirilen askeri teçhizatlar ya da kendi güçlü sporcu ve askerlerinin heykellerini görünür yerlere dikmek bu gelenekler arasındadır. Araştırmamızın konusunu tarihi sur kapıları üzerinde verilmeye çalışılan mesajlardan bir tanesine örnek teşkil eden gülle asma geleneği oluşturmaktadır. Konya’nın Anadolu Selçuklularına başkent oluşundan Osmanlı Devleti sonlarına kadar ayakta olan şehir surları kapılarından pazar kapısı üzerindeki zincirlerle asılı güllelerin ne anlama geldiği açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sur
• Kapı
• Gülle
• Kale
• Kahramanlık

Some Thoughts About the Cannonballs Hanging at the Bazaar Gate of Konya Castle

Öz

Throughout history, people have preferred to live together in society both for protection and to meet their needs. The ease of overcoming problems that they cannot solve alone is one of the important factors that pushes people to become social beings. Individuals in society have managed to solve their nutrition, shelter and protection needs individually in particular and holistically in general. Man, who has managed to meet these needs in the simplest form from cavities and caves to advanced architectures, has brought solutions on a larger scale with his legal existence as a society. In this context, city defense structures, examples of which are known before the Bronze Age and which have been used intensively especially since the Bronze Age, have confined civilizations within castles. Cities have maintained their control through gates opening into the interior from their high walls. Gates, which are important elements of city defense structures, have undertaken certain tasks in addition to ensuring safe passage. Cities have wanted to deter the enemy in advance by showing their military presence and power before they even arrive in the square. Many have benefited from propaganda elements. Among these traditions are the military equipment captured as spoils of war or the statues of one's own strong athletes and soldiers in visible places. The subject of our research is the tradition of hanging cannonballs, which is an example of one of the messages tried to be given on the historical city wall gates. The meaning of the cannonballs hanging from chains on the market gate of the city wall gates that stood from the time Konya became the capital of the Anatolian Seljuks until the end of the Ottoman Empire was tried to be explained.

Anahtar Kelimeler

• Wall
• Castle
• Gate
• Cannonball
• Heroism

Kaynakça

1. Acar, Ş., & Özveri, M. (2018). Osmanlı’da Savaş ve Spor Topuzları. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 19(2), ss. 240-264.
2. Akok, M. (1975). Konya Şehri İçindeki Alâeddin Tepesinde Türk Tarih Kurumu Adına Yapılan Arkeolojik Kazıların Mimarî Buluntuları. Belleten, 39(154), ss. 217-224.
3. Arias, P., Herráez, J., Lorenzo, H., ve Ordóñez, C. (2005). Control of Structural Problems in Cultural Heritage Monuments Using Close Range Photogrammetry and Computer Methods Control of Structural Problems in Cultural Heritage Monuments Using Close-Range Photogrammetry and Computer Methods. Computers and Structures, 83(21–22), pp. 1754-1766.
4. Atçeken, Z., & Bedirhan, Y. (2012). Selçuklu Müesseseleri ve Medeniyet Tarihi. Eğitim Kitabevi.
5. Bayrak Müzayede, Osmanlıca Damgalı Girya. https://www.bayrakmuzayede.com/osmanlica-damgali-girya-nadir-pehlivanagirligi.html.
6. Cangül, C. (2008, Ekim). Silivri Kapısı Üzerindeki Gürz. https://www.canercangul.com/15806/silivri-kapisi-uzerindeki-gurz-2/.
7. Cannar, O. (2013, Kasım). A pehlivan lifts kettlebell. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_turkish_wrestler_lifts_girya.jpg
8. Dağlı, Y., & Kahraman, S. A. (2008). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bursa-Bolu-Trabzon-Erzurum-Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit. Yapı Kredi Yayınları.

9. Eralp, T. N. (1993). Tarih Boyunca Türk Toplumunda Silah Kavramı ve Osmanlı İmparatorluğunda Kullanılan Silahlar. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
10. Foucault, M. (2012). İktidarın Gözü (I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
11. Güldal, F. (2016). Dersaadet’in Sur Kapıları. Sur Çelik Kapı.
12. Kahraman, S. A. (2010). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi. Yeditepe Yayınevi.
13. Küçükdağ, Y., Arabacı C., & Yenice M. S. (2020). Tarihi Süreç İçinde Konya Şehrinin Fiziki Gelişimi. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, (5), ss. 1-38.
14. Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi. Sel Yayıncılık.
15. Rifaioğlu, M. N. (2006). Yapı Kitabelerinin Konya İlinin Selçuklu Dönemi Kentsel Gelişiminin Belirlenmesinde Kaynak Olarak Kullanılması. Megaron YTÜ Mim. Fak. E Dergisi, 1(2-3), ss. 99-111.
16. Sönmez, C. C. (2008). Antalya Kenti Kalesinin Tarihi. Mimarlar Odası Antalya Şubesi Yayınları.
17. Yakar, M., Yıldız, F., & Yılmaz, H. (2005). Tarihi Ve Kültürel Mirasların Belgelenmesinde Jeodezi Fotogrametri Mühendislerinin Rolü. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı.