Kentsel Dönüşüm ve Soylulaştırmanın Toplumsal Yansımaları: Konya Şefik Can Caddesi Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, kentsel dönüşüm ve soylulaştırma süreçlerinin toplumsal yapı ya da gruplar üzerindeki sosyo-ekonomik etkilerini Konya ili Selçuklu ilçesinde yer alan Şefik Can Caddesi örneği üzerinden incelemektedir. Kentsel dönüşüm, başlangıçta İkinci Dünya Savaşı sonrasında harabe olmuş alanları yeniden inşa etmeye çalışan bir kavramı ifade ederken zamanla ekonomik, sosyal ve toplumsal birçok boyutu içinde barındırmaya başlamıştır. Soylulaştırma ise kentsel dönüşümün sonunda düşük gelire sahip olan alt grupların yerinden edilmesi anlamına gelmektedir. Nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen bu çalışmada, bölgede yaşayan arsa sahipleri, esnaflar ve sonradan taşınan bireyler olmak üzere toplam 9 kişiyle yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla mülakatlar yapılmış; elde edilen bulgular tematik analizle incelenmiştir. Bulgular, kentsel dönüşümün sadece mekânsal değişimi değil aynı zamanda ekonomik ve sosyal yapılar üzerinde de önemli değişimlere sebep olduğunu göstermektedir. Örneğin, Şefik Can Caddesi’nde kentsel dönüşüm sonrasında nüfus yoğunluğu belirgin şekilde artmış, bölgedeki konut fiyatları ve kira bedelleri eskiye kıyasla birkaç kat yükselmiştir. Bununla birlikte, caddenin sosyal profili değişmiş; daha önce ağırlıklı olarak düşük gelirli hanelerin yaşadığı alan orta ve üst gelir grupların taşındığı gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kent Sosyolojisi
• Kentsel Dönüşüm
• Soylulaştırma
• Konya
• Şefik Can Caddesi

Societal Impacts of Urban Transformation and Gentrification: A Qualitative Case Study of Sefik Can Street, Konya

Öz

This study examines the socio-economic impacts of urban transformation and gentrification processes on social structure or cohorts, using the example of Şefik Can Street in the Selçuklu district of Konya province. Urban transformation initially referred to the concept of rebuilding areas that had been destroyed after World War II, but over time it has come to encompass many economic, social, and societal dimensions. Gentrification, on the other hand, refers to the displacement of low-income groups at the end of urban transformation. In this study, conducted using qualitative research methods, semi-structured interviews were conducted with a total of 9 individuals, including landowners, shopkeepers, and individuals who had moved to the area, and the findings were examined through thematic analysis. The findings show that urban transformation causes significant changes not only in spatial transformation but also in economic and social structures. For example, after urban transformation on Şefik Can Street, population density increased significantly, and housing prices and rents in the area rose several times compared to the past. At the same time, the social profile of the street changed; it was observed that the area, which was previously predominantly inhabited by low-income households, was now populated by middle and upper-income groups.

Anahtar Kelimeler

• Urban Sociology
• Urban Transformation
• Gentrification
• Konya
• Sefik Can Street

Kaynakça

1. Akalın, M. (2016). Kentsel Dönüşümün Karanlık Yüzü: Soylulaştırma, Yerinden Edinme ve Mekansal Dışlanma. Bartın Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 7(14), 287-319.
2. Altındağ Belediyesi (2020, 18 Haziran). Örnek Mahallesi’ne Dev Yatırım. https://www.altindag.bel.tr/#!haberler/ornek-mahallesine-dev-yatirim-.
3. Altındağ Belediyesi. (2024, 7 Temmuz). Örnek Mahallesi’ne Müjde. https://altindag.bel.tr/#!haberler/ornek-mahallesi-ne-mujde-.
4. Arslan, F. D. & Yaslıkaya, R. (2024). Soylulaştırmanın Dönüşümü: Devlet Eliyle Soylulaştırma. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 673-700. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1427796
5. Aydın, Y. & Kayıkcı, H. (2024). Göç Ettirmeyen Kentsel Dönüşüm ve Soylulaştırma Ayrımı: Ankara, Yenimahalle Mehmet Akif Ersoy Mahallesi Örneği. Ankara Araştırmaları Dergisi, 12(1), 41-58. https://doi.org/10.5505/jas.2024.28291
6. Bahçeçi, H. I. (2017). Urban Transformation As The Manifestation Of Neoliberalism In Urban Space, Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 5(1), 36-47.
7. Başarslan, F. (2021). Yaşlıların Kentsel Dönüşüm Sürecine Yönelik Algıları: İstanbul Mahalleleri Üzerine Bir Karşılaştırma. [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 695140).
8. Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualiative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). SAGE Publications.

9. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, (t.y.). 2015-2017 Stratejik Plan. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı.
10. Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı. (2023, 16 Ekim). Kentsel Dönüşüm Başkanlığı Kuruldu. https://csb.gov.tr/kentsel-donusum-baskanligi-kuruldu-bakanlik-faaliyetleri-38848.
11. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (Eds.). (2018). The Sage Handbook of Qualitative Research (5th ed.). SAGE Publications.
12. Ertaş, M. (2011). Kentsel Dönüşüm Çalışmalarında Sosyal Boyutun İncelenmesi, Ankara ve Londra Örneği. Selçuk-Teknik Dergisi, 10(1), 1-18.
13. Geçalp, G. C. (2017). Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Soylulaştırma: Tarlabaşı Örneği. [Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. https://www.academia.edu/86924386.
14. Glass, R. (1964). London: Aspects of Change. (1st ed.). MacGibbon & Kee Publications.
15. Google. (2025) Şefik Can Caddesi, Konya [Uydu Görüntüsü]. Google Earth.
16. Google. (2025). Şefik Can Caddesi, Konya, [Harita]. Google Maps.
17. Gür, M. (2015). Kentsel Dönüşüm Uygulamasında Yaşam Kalitesi Araştırması ve Kavramsal bir Model Önerisi: Bursa Doğanbey Örneği (1. Baskı). Nilüfer Belediyesi Yayınları.
18. Gürler Aksoy, H. (2024). Kentsel Dönüşümde Soylulaştırma Kavramının Karaman İli Yenimahalle Ölçeğinde İrdelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, KTO Karatay Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 866407).
19. Hacıcaferoğlu, S. (2023). Kentsel Dönüşüm Avrupa ve Türkiye’deki Uygulamaları (1. Baskı). Tevafuk Yayınları.
20. Kaş, M. (2014). Konut Sorununun Çözümünde Kentsel Dönüşüme Kullanıcı Katılımının Sağlanması Üzerine Bir Yöntem Araştırması: Konya Örneği. [Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 380828).
21. Koçak, E. (2019). Kentsel Dönüşüm Projelerinde Soylulaştırıcı Olarak TOKİ’nin Rolü: Ankara İli, Aktaş Mahallesi Örneği. [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 564218).
22. Konya Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Mevlâna Türbe Arkası Kentsel Yenileme Projesi. https://www.konya.bel.tr/proje/mevlana-turbe-arkasi-kentsel-yenileme-projesi.
23. Konya Büyük Şehir Belediyesi Kent Bilgi Sistemi. (2025). Projeler. https://www.konya.bel.tr/proje.
24. Meder, M. & Bal, S. (2018). Soylulaştırma ve Ankara Dikmen Vadisi Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 211-223. https://doi.org/10.30794/pausbed.424373
25. Meram Belediyesi. (2024, 9 Ocak). 2023’ün En Büyüğü; ‘Şükran Kentsel Dönüşüm Projesi’. https://www.meram.bel.tr/haber/2023-un-en-buyugu-sukran-kentsel-donusum-projesi.
26. Nacak, İ. (2024). Kent Araştırmalarında Antropolojik Açılımlar: Yeni Meseleler ve Özgünlük Arayışı. SEFAD, 51, 241-254. https://doi.org/10.21497/sefad.1358813
27. Orçan, M. & Yahya, A. (2023). Dünyadan ve Türkiye’den Örneklerle Kentsel Dönüşüm. (Editör: Mustafa Orçan ve Yahya Aydın). Türkiye’de Kentsel Dönüşüm, Çizgi Kitabevi, 9-19.
28. Osmanlı, N., Koçer, K., & Sağ Serdaroğlu, N. (2020). Kentsel Dönüşüm Sürecine Yönelik Anahtar Bir Çerçeve ve Konya Deneyimi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 22(2), 507-533.https://doi.org/10.25092/baunfbed.718183
29. Ökde, F. (2020). Kentsel Dönüşüm Uygulamalarının Kentsel Yaşam Kalitesine Etkisi Mamak Örneği (1.Baskı). Nobel Bilimsel Eserler Yayınları.
30. Özkan, E., Yazıcı, Y. E., & Gökşin, Z. A. (2024). Bir Kentsel Dönüşüm Hikayesi Sarıgöl-Yenidoğan (1. Baskı). İdeal Kent Yayınları.
31. Polat, S., & Dostoğlu, N. (2007). Kentsel Dönüşüm Kavramı Üzerine: Bursa’da Kükürtlü ve Mudanya Örnekleri. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 12(1). 61-76. https://doi.org/10.17482/uujfe.48905
32. Smith, N. (1987). Gentrification and the Rent Gap, Annals of the Association of American Geographers, 77(3), 462-465.
33. Şen, B. (2011). Kentsel Mekânda Üçlü İttifak: Sanayisizleşme, Soylulaştırma, Yeni Orta Sınıf. İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (44), 1-21.
34. TOKİ (Toplu Konut İdaresi). (2024) TOKİ Kurum Profili.
35. Topatan Orhan, N. (2019). Tasarım İlkeleri Doğrultusunda Cephe Karakterleri: Konya Şefik Can Caddesi Örneği, [Yüksek Lisans Tezi, Konya Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 586976).
36. Yaman, M. (2010). Türkiye’deki Uygulamalar Bağlamında Kentsel Dönüşümün Yeniden Kavramsallaştırılması. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 4(8-9-10), 119-128.