EN
TR
Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli
Öz
Bu makale, kültürel evrim teorisinde “mem” kavramının (Dawkins, 1976/2007) yerine daha kapsamlı bir analitik çerçeve olarak “bilgi” kavramını kullanmayı önererek, kültürel süreçlerin karmaşık ve çok katmanlı doğasını daha derinlemesine açıklamayı amaçlamaktadır. “Memetik kuram,” temelde genetiğe benzer biçimde kültürün de varyasyon, seçilim ve kalıtım mekanizmalarına dayandığı tezini öne sürse de (Dennett, 1995; Blackmore, 2011), söz konusu kuramın eleştirmenleri (Kauffman, 2019; Gould, 2020) kültürün çok katmanlı yapısının tekil “kopyalanabilir birimler” üzerinden açıklanmasının yetersizliğine işaret etmektedir. Makalede, memlerin kopyalama odaklı yaklaşımının, insan yaratıcılığı, toplumsal kurumlar ve teknolojik faktörlerin şekillendirdiği kültürel süreçleri açıklamakta sınırlı kaldığı vurgulanmıştır.
Buna karşılık “bilgi” kavramı, yalnızca bilişsel veya metinsel içeriği değil, aynı zamanda toplumsal, kurumsal ve teknolojik etkileşimleri de içine alan çok katmanlı bir çerçeve sunar. Makalede, kültürel evrimin yalnızca kopyalanma değil, aynı zamanda yorumlama, yeniden üretme ve dönüştürme süreçlerini de kapsayan dinamik bir ağ olduğu öne sürülmektedir. Bu yaklaşım, kültürün sembolik, duygusal, bedensel ve kurumsal boyutlarını bir arada değerlendirerek daha geniş bir açıklama modeli geliştirme potansiyeli taşır.
Makale, “evrimsel başarı” kavramını kültürel alana uyarlamak üzere bir model önerisinde bulunmuş ve bu modelde eserlerin sürekliliği, yaygınlığı, yeniden üretilebilirliği ile eleştirel ve kurumsal ilgi gibi göstergeler dikkate alınmıştır. Bu bağlamda Queen’in 1975 tarihli ünlü eseri “Bohemian Rhapsody” incelenmiştir. Şarkının yenilikçi yapısı, farklı tür ve biçemleri (örneğin balad, opera, rock) bir araya getirmesi ve çeşitli dönemlerde tekrarlanan canlanması onun bir “kültürel bilgi birikimi” olarak sürekli yeniden üretilmesini mümkün kılmıştır. Ayrıca, medyanın, müzik endüstrisinin ve akademik çalışmalardaki ilginin, eserin “evrimsel başarısına” katkıda bulunduğu gözlenmektedir.
Sonuç olarak, çalışma, memetik kuramın kültürün çok boyutlu doğasını açıklamada sınırlı kaldığına işaret ederken, “bilgi” kavramının esnek ve kapsayıcı yapısıyla kültürel evrim süreçlerini daha gerçekçi biçimde analiz edebileceğini savunmaktadır. “Bohemian Rhapsody” örneği, yeniden üretim ve kalıcılığın salt kopyalama değil, yaratıcı uyarlamalar, kurumsal destek ve çok katmanlı etkileşimlerle sağlandığını göstermektedir. Böylece kültürel evrim, bireysel ve toplumsal yaratıcılık, teknolojik yayılım ve eleştirel ilgi gibi farklı düzlemlerin ortak ürünüdür ve bu süreçler, “bilgi” kavramı üzerinden daha bütüncül bir çerçevede irdelenebilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abraham, A., Groşan, C., & Pedrycz, W. (2008). Engineering evolutionary intelligent systems. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-540-75396-4 google scholar
- Bernstein, H., Byerly, H. C., Hopf, F. A., Michod, R. A., & Vemulapalli, G. K. (1983). The Darwinian dynamic. Quarterly Review of Biology, 58(2), 185-207. https://doi.org/10.1086/413216 google scholar
- Blackmore, S. (2011). Mem makinesi: Genetik evrimin devamı olarak kültürel evrim (N. Şimşek, Çev.). Alfa Yayınları. (Orijinal çalışma 1999 yılında yayımlanmıştır) google scholar
- Bloch, M. (2000). A well-disposed social anthropologist’s problems with memes. In R. Aunger (Ed.), Darwinizing Culture: The Status of Memetics as a Science (ss. 189–203). Oxford University Press. google scholar
- Boss, J. (2016). “Little High, Little Low”: Hidden repetition, long-range contour, and classical form in Queen’s Bohemian Rhapsody. In J. Boss, H. Holmquest, R. Knight, I. Thiebaut, & B. Yorgason (Eds.), Form and Process in Music, 1300–2014: An Analytic Sampler (ss. 285–309). Cambridge Scholars Publishing. google scholar
- Boyd, R., & Richerson, P. J. (1985). Culture and the evolutionary process. University of Chicago Press. google scholar
- Braae, N. (2015). Sonic patterns and compositional strategies in Queen’s “Bohemian Rhapsody”. Twentieth-Century Music, 12(2), 173– 196. https://doi.org/10.1017/S147857221500002X google scholar
- Brey, P. (2008). Cultural reproduction and memetics. In A. Briggle & C. Mitcham (Eds.), The ethics of cultural appropriation (ss. 86–105). Routledge. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Müzikoloji ve Etnomüzikoloji
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
6 Şubat 2025
Kabul Tarihi
7 Nisan 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 1
APA
Artıktay, G. G. (2025). Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli. Konservatoryum, 12(1), 74-93. https://doi.org/10.26650/CONS2025-1634409
AMA
1.Artıktay GG. Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli. Konservatoryum. 2025;12(1):74-93. doi:10.26650/CONS2025-1634409
Chicago
Artıktay, Güncel Gürsel. 2025. “Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli”. Konservatoryum 12 (1): 74-93. https://doi.org/10.26650/CONS2025-1634409.
EndNote
Artıktay GG (01 Haziran 2025) Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli. Konservatoryum 12 1 74–93.
IEEE
[1]G. G. Artıktay, “Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli”, Konservatoryum, c. 12, sy 1, ss. 74–93, Haz. 2025, doi: 10.26650/CONS2025-1634409.
ISNAD
Artıktay, Güncel Gürsel. “Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli”. Konservatoryum 12/1 (01 Haziran 2025): 74-93. https://doi.org/10.26650/CONS2025-1634409.
JAMA
1.Artıktay GG. Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli. Konservatoryum. 2025;12:74–93.
MLA
Artıktay, Güncel Gürsel. “Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli”. Konservatoryum, c. 12, sy 1, Haziran 2025, ss. 74-93, doi:10.26650/CONS2025-1634409.
Vancouver
1.Güncel Gürsel Artıktay. Memetik Kuramın Ötesinde: Müzikte Bilgi Temelli Evrimsel Başarı Modeli. Konservatoryum. 01 Haziran 2025;12(1):74-93. doi:10.26650/CONS2025-1634409