Dijitalleşen Tiyatro ve Oyuncunun Performansına Yansımaları

Öz

21. yüzyıl tiyatrosunun sıklıkla başvurduğu dijital teknolojik araçların kullanımı her ne kadar son yıllarda artmış görünse de tiyatronun dijitalleşme süreci yirminci yüzyıla dayanmaktadır. Dijitalleşmenin bilgisayarın icadı ile başladığı, internet teknolojisiyle ivme kazandığı ve günümüzde hayatın her alanına dahil olduğu görülmektedir. Tiyatro sanatı da dönemin dinamiklerinden etkilenerek teknolojinin sunduğu unsurları anlatımına dahil etmeye başlamıştır. Başlangıçta dijital teknolojiler dekor tasarımında kullanılırken zamanla reji, dramaturgi, kostüm tasarımı, aydınlatma sistemleri ve oyuncu performansı özelinde kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle dijital teknolojik araçların kullanımının yaygınlaştığı çağımızda sahne üzerinde anlatım kurma deneyimi tasarımcısını ve seyircisini etkilediği kadar performans gösteren oyuncusunu da etkilemektedir. Oyuncu performansını sergilerken dijital teknolojik araçları kullanmayı ve bu araçlarla bir anlatım oluşturmayı deneyimlemektedir. Günümüzde oyuncular video-mapping, motion capture, yapay zeka, giyilebilir teknolojiler gibi dijital teknolojik araçları sahne üzerinde kullanarak etkileşimli bir performans sergilemektedir. Çalışmada, tiyatronun dijitalleşme deneyimi ve bu dijitalleşmenin oyuncunun performansına ne şekilde yansıdığı üzerinde durulmaktadır. Bu çalışmada, tiyatronun dijitalleşme süreci literatür taraması yapılarak araştırılmış, araştırma örneklemi olarak Royal Shakespeare Company yapımlarından The Tempest ve Dream oyunları ele alınmıştır. Dijital unsurların etkisiyle oyuncunun performansına yansıyan yeni anlatım ve ifade biçimleri örnek sahnelemeler üzerinden incelenerek aktarılmıştır. Sonuç olarak, dijitalleşen tiyatronun oyuncunun performansına etkileri araştırılmış olup oyunculuk sanatının geleceği üzerine tartışma sunmak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dijitalleşen tiyatro
• dijitalleşme
• oyunculuk

Digitalized Theatre and its Reflections on the Actor’s Performance

Öz

Although the 21st century theatre frequently uses digital technological tools, which seem to have increased in recent years, the digitalization process of theatre dates back to the twentieth century. It is seen that digitalization started with the invention of the computer, gained momentum with internet technology and is now included in every aspect of life. The art of theater was also affected by the dynamics of the period and started to include the elements offered by technology in its narrative. Initially, digital technologies were used in set design, but over time they have been used in directing, dramaturgy, costume design, lighting systems and actor performance. Especially in our age where the use of digital technological tools has become widespread, the experience of establishing a narrative on the stage affects the performer as much as it affects the designer and the audience. While performing, the actor experiences using digital technological tools and creating a narrative with these tools. Today, actors perform an interactive performance by using digital technological tools such as video-mapping, motion capture, artificial intelligence, wearable technologies on stage. The study focuses on the digitalization experience of the theater and how this digitalization reflects on the actor's performance. In this study, the digitalization process of the theater was investigated through a literature review, and the plays The Tempest and Dream from the Royal Shakespeare Company productions were taken as the research sample. The new forms of expression and expression reflected on the actor's performance with the effect of digital elements are analyzed and conveyed through sample stagings.

Anahtar Kelimeler

• Digitalized theater
• digitalization
• acting

Kaynakça

1. Bay-Cheng, S. (2010). Mapping intermediality in performance. Amsterdam University Press. google scholar
2. Bilgin, M. M. (2021). Dijitalleşen sahne sanatları deneyimi. C. Arslan (Ed.), Dijital dönüşümün kültür ve sanat üzerindeki yansımaları içinde (s. 71-86), Nobel Bilimsel Eserler. google scholar
3. Borsuk, A. (2019). Innovating Shakespeare: The politics of technological partnership in the Royal Shakespeare Company’s The tempest (2016). Humanities, 8(42), 2-14. https://doi.org/10.3390/h8010042 google scholar
4. Dixon, S. (2007). Digital performance: A history of new media in theatre, dance, performance art and instalation, Cambridge, MIT Press. google scholar
5. Dunderovic, A. (2023). Live Digital theatre: Interdisciplinary performative pedagogies, Routledge. google scholar
6. Giesekam, G. (2007). Staging the screen the use of film and video in theatre, Red Globe Press. google scholar
7. Göksever, M. (2024). Pandemi sürecinde Türkiye’de dijital tiyatro ve seyirci. Art Vision. 30(53), 212-220. https://doi.org/10.32547/artvision.1477498 google scholar
8. Hahn, J. (2021, 9 Mart). Royal Shakespeare Company to stage live play in virtual Midsummer Night’s Dream forest. Dezeen. Jennifer Hahn [Web log post]. https://www.dezeen.com/2021/03/09/royal-shakespeare-company-dream-marshmallow-laser-feast/ google scholar

9. Hatırlı, Y. (2022). Dijitalleşen sahne sanatlarında anlatı formları (Tez No: 758136) [Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
10. Masura Nadja, (2020). Dijital theatre: The making and meaning of live mediated performance, US and UK 1990-2020, Springer International Publishing AG. google scholar
11. Saba Akım, M. (2023, Kasım). Dijital tiyatro: ontolojik bir kriz [Öz]. İnsan, Sanat & Teknoloji Sempozyumunda sunulan bildiri, özet bildiri, İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul. https://ticaret.edu.tr/wp-content/uploads/2024/03/ISTES-KITAPCIK-REVIZE.pdf google scholar
12. Salihbegovic, F. N. (2013). Directing cyber theater, Academica- akademska grupa. google scholar
13. Swain, M. (2017, 24 Temmuz). Interview: Mark Quartley talks motion capture in The Tempest. Broadway World. Marianka Swain [Web log post]. https://www.broadwayworld.com/westend/article/BWW-Interview-Mark-Quartley-Talks-Motion-Capture-In-THE-TEMPEST-20170724 google scholar
14. Şentürk Tatar, G. (2024). Tiyatronun Rönesansı: Pandemi döneminde dijitalleşme ve Britanya tiyatrosu. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi (Sanatta Dijitalizm Özel Sayısı), 35-54. https://doi.org/10.17484/yedi.1447358 google scholar
15. Şeyben, B. C. (2016). Tiyatro ve multimedya. Habitus yayınları google scholar