The “TMUBIS” Method in the Process of Learning Turkish Music Usul by Visually Impaired Individuals

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 772 - 783, 31.12.2025

Ömer Zeki Urhan , Serhat Yener

https://doi.org/10.26650/CONS2025-1747693

https://izlik.org/JA96UD26ZC

Öz

This study focuses on developing a solution to enable visually impaired individuals to learn Turkish Music usul in an accessible and lasting manner. In this context, a unique notation system based on Braille, named the “Turkish Music Usuls Braille Notation System”, was developed, and its impact on the usul learning process of visually impaired individuals was examined. The research was designed using the holistic single case study model, with a study group consisting of four visually impaired postgraduate students who had prior training in music and knowledge of the Braille music notation system. Data were collected through semi- structured interviews and document analysis and evaluated using content analysis.

Findings revealed that the Turkish Music Usuls Braille Notation System facilitated usul learning, accelerated the process, supported independent access to information, and contributed to long-term retention. Additionally, the system increased students' motivation, enhanced self- confidence, and promoted educational equity. The use of simple, associative, and universally compatible Braille symbols in the Turkish Music Usuls Braille Notation System was found to functionally support the learning process.

Anahtar Kelimeler

Turkish Music usul , Braille notation system , visually impaired individuals

Görme Engelli Bireylerin Türk Müziği Usûl Öğrenim Sürecinde “TMUBİS” Yöntemi

https://izlik.org/JA96UD26ZC

Öz

Bu araştırma, Türk müziği usûllerinin görme engelli bireyler tarafından erişilebilir ve kalıcı biçimde öğrenilebilmesine yönelik çözüm arayışına odaklanmaktadır. Bu doğrultuda, Braille yazı sistemine dayalı özgün bir işaretleme yöntemi olan “Türk Müziği Usûlleri Braille İşaretleme Sistemi” geliştirilmiş ve bu sistemin görme engelli bireylerin usûl öğrenim sürecine etkileri incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden bütüncül tek durum desenine göre yapılandırılmış; çalışma grubunu, mesleki müzik eğitimi alan ve Braille nota sistemini bilen dört görme engelli lisansüstü öğrenci oluşturmuştur. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doküman analizi yoluyla toplanmış, içerik analizi tekniğiyle değerlendirilmiştir.

Bulgular, Türk müziği Usûlleri Braille İşaretleme Sistemi’nin usûl öğrenimini kolaylaştırdığı, öğrenme sürecini hızlandırdığı, bilgiye erişimde özerklik sağladığı ve kalıcı öğrenmeyi desteklediğini ortaya koymuştur. Ayrıca sistemin, öğrencilerin derse yönelik motivasyonlarını artırdığı, özgüven gelişimlerini desteklediği ve eğitimde fırsat eşitliğine katkı sunduğu belirlenmiştir. Türk müziği Usûlleri Braille İşaretleme Sistemi’nde kullanılan sade, çağrışımlı ve evrensel Braille müzik notasyonuyla uyumlu sembollerin, öğrenme sürecine işlevsel katkı sağladığı görülmüştür.

Sonuç olarak Türk müziği Usûlleri Braille İşaretleme Sistemi, görme engelli bireylerin Türk müziği usûllerini bağımsız ve kalıcı bir biçimde öğrenmelerine destek olabilecek nitelikte, erişilebilirlik temelli yenilikçi bir model olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk müziği usûlleri , Braille işaret sistemi , görme engelli bireyler

Kaynakça

• Akbulut, E. (2001). Çağdaş müzik eğitiminde Türk ve batı müziğinin yeri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(10), 79􀀼83. google scholar
• Akpınar, H. (2012). Görme engellilerde Braille işaret sistemi ve müzik eğitiminde kullanılabilirliği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum). google scholar
• Behar, C. (2012). Aşk olmayınca meşk olmaz. Yapı Kredi Yayınları. google scholar
• Behar, C. (2015). Musıkiden müziğe Osmanlı Türk müziği. Yapı Kredi Yayınları. google scholar
• Dilsiz, Z. & Şendurur, Y. (2022). Görme engelli ilköğretim okullarında müzik dersi sürecine ilişkin öğretmen görüşleri. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, (10), 101􀀼113. https://doi.org/10.55089/yyuvasad.1126610google scholar
• Durand, S. (2019). Lire et écrire la musique sans voir: Genèse d’une notation musicale pour les personas aveugles de Valentin Haüy à Louis Braille. Canadian Journal of Disability Studies, 8(6), 65􀀼86. https://doi.org/10.15353/cjds.v8i6.580 google scholar
• Jiménez, J., Olea, J., Torres, J., Alonso, I., Harder, D. & Fischer, K. (2009). Biography of louis Braille and invention of the Braille alphabet. Survey of ophthalmology, 54(1), 142􀀼149. google scholar
• Kara, N., & Yeşilgül Alay, A. (2025). Güzel sanatlar liselerinde öğrenim gören öğrencilerin çalgı eğitimi dersine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Yegâh Musicology Journal, 8(1), 352–372. https://doi.org/10.51576/ymd.1621470 google scholar
• Köseler, H. (2024, May 1). Braille yazının önemi ve tarihçesi. http://www.altinokta.org.tr/yazardetay.asp?idnourun=43 google scholar
• Levendoğlu Öner, N. O. (2017). Osmanlı dönemi Türk müziğinden miras kalmış felsefi temelli bir eğitim geleneğini yeniden canlandırmak: çağdaş meşk uygulamaları. Journal of Human Sciences, 14(1), 294􀀼307. https://doi.org/10.14687/jhs.v14i1.4386 google scholar
• Milli Eğitim Bakanlığı. (1991). Braille müzik işaretleri sistemi kılavuzu. Milli Eğitim Basımevi. google scholar
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2013). Çocuk gelişimi ve eğitimi, görme engelliler. Milli Eğitim Bakanlığı. google scholar
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. T.C. Resmi Gazete ( 30741, 07.07.2018). google scholar
• Özel, B. (2018). Amerika birleşik devletlerindeki görme engellilerin müzik eğitiminde Braille nota sisteminin kullanımı ve Türkiye’deki durumun incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara). google scholar
• Özkan, İ. H. (2000). Türk mûsikîsi nazariyatı ve kudüm velveleleri. Ötüken Neşriyat. google scholar
• Öztüfekci, M. Y. (2023). Görme engelli bireyler için Türk müziği meşk yönteminin dijital ortamda uygulanması. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(102), 235-247. https://doi.org/10.7816/idil􀀼12􀀼102􀀼08 google scholar
• Pirgon, Y. & Babacan, E. (2013). Görme engelli öğrencilerin piyano eğitimi üzerine durum çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 0(29), 191􀀼206. google scholar
• Salgar, M. F. (2017). Türk müziğinde makamlar, usûller ve seyir örnekleri. Ötüken Neşriyat. google scholar
• Topaloğlu, T. (2023). Görme engelli bireylerin müzik eğitimine yönelik yapılan tez çalışmalarının incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 201􀀼219. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1128327 google scholar
• Toyran, H. (2021). Mesleki müzik eğitimi alan görme engelli öğrencilerin materyal sorunları ve Lavignac 2c solfej kitabının Braille alfabesiyle yazım örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara). google scholar
• Uçan, A. (1994) İnsan ve müzik, insan ve sanat eğitimi. Müzik Ansiklopedisi Yayınları. google scholar
• Uçan, A. (2005). Müzik eğitimi temel kavramlar-ilkeler-yaklaşımlar. Evrensel Müzikevi. google scholar
• Urhan, G. & Alpaslan, A. C. (2023). Görme engelli öğrenci ve öğretim elemanlarının perspektifinden müzik yetenek sınavlarında erişilebilirlik. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 990–1013. https://doi.org/10.51460/baebd.1249791 google scholar
• Urhan, Ö. Z. (2017). Braille nota sistemi ile Türk musikisi basit makamları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ). google scholar
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2004). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. google scholar
• Yıldırım Doğru, S. S. (2010). Özel eğitimde kullanılan alternatif programlar (Montessori yaklaşımı). TÜBAV Bilim Dergisi, 2(1), 107-116. google scholar