Bir Medium Olarak Yapay Zekâ: Oyunculuk Sanatının Dönüşümü Üzerine Teorik Bir Analiz

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 918 - 931, 31.12.2025

Orkun Öngen

https://doi.org/10.26650/CONS2025-1782051

https://izlik.org/JA59TL34GW

Öz

Bu çalışma, yapay zekâyı çağdaş kültürel üretim süreçlerinde bir medium olarak değerlendirip, bu yeni teknolojik aracın oyunculuk sanatında meydana getireceği dönüşümü eleştirel bir çerçevede tartışmaktadır. Geleneksel anlamıyla medium, oyuncu ile seyirci arasındaki iletişime hem aracılık eden hem de sınırlayan bir unsur olarak tanımlanırken; yapay zekâ ile birlikte medium kavramı pasif bir olgu olmaktan çıkarak tüm süreçlere dahil olan aktif bir araç haline dönüşmektedir. Bu dönüşüm, oyunculuk sanatının ontolojik temeli olan “buradalık” ve “canlılık” ilkelerini kökten sarsarak oyuncunun yaratım olanaklarını sınırlandıran ve onu ham veri sağlayıcısı konumuna indirgeyen bir endüstriyel sürecin parçası haline dönüştürmektedir. Yapay zekâ, günümüzde sadece insan performansını taklit eden değil; onu yeniden üreten, dönüştüren ve öngörülemez biçimlerde çeşitlendiren eylem kapasitesine sahip bir aktör olarak sahneye dahil olmaktadır. Bu durum, oyunculuk pratiğini hem insanın yaratıcı doğasından koparıp algoritmik süreçlere tabi kılarken, hem de sanatın öznelliği ile eleştirel potansiyelini tehdit eden bir unsura dönüştürmektedir. Ayrıca, oyuncunun sahip olduğu stilistik yönünü de metalaştırarak, sanatçıyı yaratıcı öznellikten uzaklaştıran dijital bir veri kaynağına dönüştürme tehlikesini beraberinde getirmektedir. Çalışma, bu bağlamda yapay zekânın bir medium olarak oyunculuk sanatı üzerindeki etkilerini disiplinlerarası teorik bir okumayla kültür endüstrisi eleştirisi ekseninde incelemekte ve sunduğu tanımlar ile değerlendirmeler aracılığıyla oyunculuk sanatının geleceğine dair eleştirel teorik bir perspektif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tiyatro , Sinema , Oyunculuk , Yapay Zeka , Medium

Artificial Intelligence as a Medium: A Theoretical Study on the Transformation of Acting

https://izlik.org/JA59TL34GW

Öz

This study critically examines the transformation that this new technological context may bring to the art of acting by positioning artificial intelligence as a medium within contemporary cultural production processes. Traditionally, a medium is defined as an element that both mediates and limits communication between performer and audience; however, with the advent of artificial intelligence, it ceases to be a passive phenomenon and evolves into an active agent involved in all processes. This transformation fundamentally undermines the principles of “presence” and “liveness,” which constitute the ontological foundation of acting, turning the actor into part of an industrial process that restricts creative possibilities and reduces them to mere providers of raw data. Artificial intelligence enters the stage not only as an imitator of human performance but also as an entity possessing the capacity to act, reproduce, transform, and diversify it in unpredictable ways. This situation not only detaches acting practice from human creativity by subjecting it to algorithmic processes, but also threatens the subjectivity and critical potential of art. Furthermore, by commodifying the actor’s stylistic attributes, it risks transforming them into a digital data source, thereby alienating them from creative subjectivity. In this context, the study evaluates the impact of artificial intelligence as a medium on art within the framework of culture industry critique and, through its conceptualizations and analyses, offers a critical perspective on the future of acting.

Anahtar Kelimeler

Theatre , Cinema , Acting , Artificial Intelligence , Medium

Kaynakça

• Adorno, T. W. (2011). Kültür Endüstrisi: Kültür Yönetimi (6. Baskı). İletişim Yayınları. google scholar
• Akım, M. S. (2021). Canlılık ve Karşılıklı Etkileşim: Tiyatronun Dijitalleşmesi ve Seyir Rejimi Üzerine Ontolojik-Tarihselci Bir Soruşturma. Sanat Yazıları, 44, 31-47. google scholar
• Akım, M. S. (2023). Karşı-Teatral Bir Düş: İnsansız Tiyatro. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, 37, 36-43. https://doi.org/10.26650/jtcd.1342205 google scholar
• Al, E. (2015). Tekniğin Hükümranlığında Yeni Bir Varlık Mertebesi Olarak Görüntü. Bildiriler Kitabı V, 237-250. google scholar
• Arnheim, R. (2002). Sanat Olarak Sinema (R. Ünal, Çev.). Öteki Yayınevi. google scholar
• Barakat, H., Turk, O., & Demiroglu, C. (2024). Deep learning-based expressive speech synthesis: A systematic review of approaches, challenges, and resources. EURASIP Journal on Audio, Speech, and Music Processing, 2024(11), 1-34. https://doi.org/10.1186/s13636- 024-00329-7 google scholar
• Baudrillard, J. (2016). Simülakrlar ve Simülasyon (O. Adanır, Çev.; 10. Basım). Doğu Batı Yayınları. google scholar
• Benjamin, W. (2013). Fotoğrafın Kısa Tarihi: Teknik Araçlarla Yeniden-Üretim (Çoğaltma) Çağında Sanat Eseri. Agora Kitaplığı. google scholar
• Boden, M. A. (2004). The creative mind: Myths and mechanisms (2nd ed.). Routledge. google scholar
• Bordwell, D. (2010). Yoğunlaştırılmış Devamlılık Kurgusu: Çağdaş Amerikan Sinamasında Görsel Üslup (Y. G. Topçu, Çev.). İçinde S. Büker & Y. G. Topçu (Ed.), Sinema: Tarih, Kuram, Eleştiri. Kırmızı Kedi Yayınevi. google scholar
• Chen, Y., Li, M., Guo, F., & Wang, X. (2023). The effect of short-form video addiction on users’ attention. Behaviour & Information Technology, 42(16), 2893-2910. https://doi.org/10.1080/0144929X.2022.2151512 google scholar
• Chiossi, F., Haliburton, L., Ou, C., Butz, A. M., & Schmidt, A. (2023). Short-Form Videos Degrade Our Capacity to Retain Intentions: Effect of Context Switching On Prospective Memory. Proceedings of the 2023 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. https://doi.org/10.1145/3544548.3580778 google scholar
• Göksever, M. (2024). Pandemi Sürecinde Türkiye’de Dijital Tiyatro ve Seyirci. Art Vision, 30(53), 212-220. https://doi.org/10.32547/artvision.1477498 google scholar
• Güngör, N. (2013). İletişim Kuramlar ve Yaklaşımlar (2. Baskı). Siyasal Kitabevi. google scholar
• Ildırar, S. (2015). Film Okuryazarlığı: Bi̇ r Görsel İletişim Sistemi Olarak Devamlılık Sineması. sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 6(1), 57-89. https://doi.org/10.32001/sinecine.540272 google scholar
• Kracauer, S. (2015). Film Teorisi: Fiziksel Gerçekliğin Kurtuluşu (Ö. Çelik, Çev.). Metis Yayıncılık. google scholar
• Liu, K., Perov, I., Gao, D., Chervoniy, N., Zhou, W., & Zhang, W. (2023). Deepfacelab: Integrated, flexible and extensible face-swapping framework. Pattern Recognition, 141, 1-12. 109628. https://doi.org/10.1016/j.patcog.2023.109628 google scholar
• Manovich, L. (2001). The Language of New Media. MIT Press. google scholar
• McLuhan, H. M., & Fiore, Q. (1967). The Medium is the Message (1st ed.). Bantam Books. google scholar
• Medium. (1968). İçinde Oxford Latin Dictionary (s. 1090). Oxford University Press. google scholar
• Milliyet. (2021, Ocak 4). Kemal Sunal reklamı nasıl, hangi teknoloji ile yapıldı? Deepfake nedir? Milliyet. https://www.milliyet.com.tr/technology/kemal-sunal-reklami-nasil-hangi-teknoloji-ile-yapildi-deepfake-nedir-6397575 google scholar
• Murray, J. H. (2001). Hamlet on the holodeck: The future of narrative in cyberspace (Fourth Printing). The MIT Press. google scholar
• Öngen, O. (2023). Sine-Teatral Çözünmenin Kıyısında. Nobel Bilimsel. google scholar
• Özbek, M. (2015). Çağdaş Tiyatroda Dijital Gösterim ve Medya Teknolojisi—Intermedıalıty [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi google scholar
• Park, M., Cho, Y., Na, G., & Kim, J. (2024). Application of Virtual Avatar using Motion Capture in Immersive Virtual Environment. International Journal of Human–Computer Interaction, 40(20), 6344–6358. https://doi.org/10.1080/10447318.2023.2254609 google scholar
• Pasquale, F. (2015). The Black Box Society: The Secret Algorithms That Control Money and Information. Harvard University Press; JSTOR. [şüpheli bağlantı kaldırıldı] google scholar
• Piscator, E. (2012). Politik Tiyatro. Agora Kitaplığı. google scholar
• Sharma, S., Verma, S., Kumar, M., & Sharma, L. (2019). Use of Motion Capture in 3D Animation: Motion Capture Systems, Challenges, and Recent Trends. IEEE, 2019 International Conference on Machine Learning, Big Data, Cloud and Parallel Computing (COMITCon), 289-294. https://doi.org/10.1109/COMITCon.2019.886 google scholar
• Stanislavski, K. (1988). Bir Aktör Hazırlanıyor (S. Taşer, Çev.). Dost Kitabevi. google scholar
• Stanislavski, K. (2003). An Actor Prepares (E. R. Hapgood, Çev.). Routledge. google scholar
• The Brand Age. (2021, Ocak 4). Ziraat Bankası’ndan Kemal Sunal’ın canlandırıldığı reklam. The Brand Age. https://thebrandage.com/2021/01/04/ziraat-bankasindan-kemal-sunalin-canlandirildigi-reklam-11248/ google scholar
• Thies, J., Zollhöfer, M., Stamminger, M., Theobalt, C., & Nießner, M. (2018). Face2Face: Real-time face capture and reenactment of RGB videos. Communications of the ACM, 62(1), 96-104. https://doi.org/10.1145/3292039 google scholar
• Wiener, N. (1985). CYBERNETICS: or control and communication in the animal and the machine (Fourth Printing). MIT Press. google scholar
• Yang, J. (2024). Analysis of Motion Capture Technology Research and Typical Applications. Applied and Computational Engineering, 112, 130-138. https://doi.org/10.54254/2755-2721/2024.17920 google scholar