Arguvan Yöresi Uzun Hava İcra Analizi: “Ben Bu Yaylaları Yaylayamadım”

Öz

Ezgi örgüsü, makam karakteri, vokal üslubu ve çalım gelenekleriyle müziksel bir birikim sunan Arguvan yöresi, Türk halk müziği repertuvarı içerisinde ayırt edici bir konuma sahiptir. Bu özgünlüğün seküler yönünü temsil eden serbest ölçülü Arguvan uzun havaları ise resitatif okuma biçimi, dem vokal sesleri, katma sözler, yerel ağzın yoğun kullanımı, toplu seslendirme gibi söyleyiş üslubu ve icra gelenekleriyle şekillenmektedir. Çalışmada, yöreye ait uzun havaların bir temsili olan TRT-THM repertuvarı 1026 sıra numaralı “Ben Bu Yaylaları Yaylayamadım” isimli eser; makam karakteri, vokal okuma tekniği ve yerel ağız özellikleri bakımından incelenmiştir. Bu bağlamda yörenin önde gelen icracıları Fatma Şahin, Cemal Öztaş, Muharrem Temiz’in söz konusu esere ilişkin yorumları referans alınarak notaya aktarılmış, vokal icra tavırları karşılaştırılmıştır. Çalışma, tek eser odağında üç yöre icracısının yorumları üzerinden yürütülen nitel bir icra analizi olup yöre müzik kültürü ve pratiklerine yönelik kavramsal çerçeve ise literatür taramasıyla desteklenmiştir. Şahin’in yörede yetişmiş olmasının etkisiyle yerel ağız özelliklerini öne çıkartan geleneksel bir söyleyiş tavrı benimsediği, Öztaş’ın yerel tavrı sürdürürken müzik piyasasındaki konumunun etkisiyle günümüz halk müziği vokal tekniklerini de kullandığı, Temiz’in ise eserin ana ezgisine sadık kalarak eğitimsel birikimini yansıtan bezekli bir yorum sergilediği ayrıca yerel ögelerin görece az, bireysel yorumunun daha baskın olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk halk müziği
• Arguvan uzun hava
• vokal icra analizi

Performance Analysis of Uzun Hava in The Arguvan Region: “Ben Bu Yaylalari Yaylayamadim”

Öz

The Arguvan region, which offers a rich musical heritage through its melodic structure, modal characteristics, vocal style and performance practices, occupies a distinctive position within the Turkish folk music repertoire. The free-meter Arguvan uzun hava pieces, representing the secular dimension of this distinctiveness, are shaped by recitative delivery, sustained dem vocal drones, interpolated formulaic expressions, the marked use of local dialect and collective vocal in performance style and practice. In this study, the song “Ben Bu Yaylaları Yaylayamadım” (TRT Turkish Folk Music Repertoire No. 1026), representative of the regional uzun hava tradition, is examined in terms of modal structure, vocal technique and local dialect. Within this framework, the interpretations of three leading regional performers Fatma Şahin, Cemal Öztaş and Muharrem Temiz were transcribed and their vocal performance styles comparatively analysed. The study constitutes a qualitative performance analysis centred on a single piece, while the conceptual discussion of Arguvan’s musical culture and practices is supported by a literature review. The findings indicate that Şahin, having been raised in the region, adopts a traditional manner of delivery that foregrounds local dialectal features, Öztaş maintains a local performance attitude while, influenced by his professional position in the music market, employing contemporary folk-music vocal techniques, and Temiz offers an ornamented interpretation that remains faithful to the principal melody yet reflects his formal musical training, in which local elements are relatively limited and individual expressivity is more prominent.

Anahtar Kelimeler

• Turkish folk music
• Arguvan uzun hava
• vocal performance analysis

Kaynakça

1. Arel, H. S. (1993). Türk mûsıkîsi nazariyâtı dersleri (3.bs). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
2. Arseven, V. (1997). Türk halk müziğinin ezgisel yapısı üzerine (3.c). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
3. Ataman, A. (2009). Bu toprağın sesi (halk musikimiz) (1.bs). Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları. google scholar
4. Aydoğdu, C. (2024). Arguvan yöresi müzik kültürü ve pratikleri bağlamında Erhan Yılmaz örneği (Tez No: 852426) [Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
5. Ayyıldız, S. (2020). Ornaments in Turkish folk music in terms of personal/local styles and performance techniques. Idil Journal of Art and Language, 9(72), 1290-1334. google scholar
6. Aziz, A. (2008). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri (4.bs). Nobel Yayıncılık. google scholar
7. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274. google scholar
8. Bulut, S. (2023). İcracıya bağlı kadanssal yorum A. F. Doppler op. 26 Pastoral Macar Fantazisi (Fantaisie Pastorale Hongroise) örneği. Sahne ve Müzik, 9(17), 133-162. google scholar

9. Çizmelioğlu, H., & Koç, F. (2022). Aslan Hepgür’ün Kürdilihicazkâr makamındaki keman taksiminin makamsal ve icra tekniği açısından analizi. Online Journal of Music Sciences, 7(1), 20-41. google scholar
10. Dağdeviren, M. (2021). Arguvan yöresi halk müziği eserlerinde usul metrik yapı ve düzüm sistemleri. Sanat ve İnsan Dergisi, 5(1), 86-100. google scholar
11. Duygulu, M. (2014). Türk halk müziği sözlüğü (1.bs). Pan Yayıncılık. google scholar
12. Demir, S. (2011). Türk halk müziğinde tür meselesi (Tez No: 306720) [Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
13. Emnalar, A. (1998). Tüm yönleri ile Türk halk müziği ve nazariyatı (1.bs). Ege Üniversitesi Basımevi. google scholar
14. Ergin, M. (1981). Türk dil bilgisi (5. bs). Boğaziçi Yayınları. google scholar
15. Eroğlu, S. (2011). Arguvan yöresinde icra edilen semahların müzikal analizi (Tez No: 286603) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
16. Gönül, M. (2024). Üslûp ve tavır bağlamında Türk mûsikîsi icrâsında yorum unsurları. İstem Dergisi, 22(43), 1-30. google scholar
17. Güldaş, S. (2003). Vurgu ve vurgulamaları ile Türk mûsıkîsinde prozodi (1.bs). Kurtiş Matbaacılık. google scholar
18. Haşhaş, S., İmik, Ü., & Aydoğdu, C. (2015). Malatya/Arguvan halk müzı̇ğı̇ kültürü üzerı̇ne bir araştırma. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisı̇, (75), 201-213. google scholar
19. Haşhaş, S. (2022), Türk halk müziği (1.bs). Efe Akademi Yayınları. google scholar
20. Helvacı, A. (2012). Çağdaş Türk operaları içinde farklı bir tat: Alibaba ve Kırk Haramiler operası. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(23), 243-253. google scholar
21. İmik, Ü. (2020). Sosyal, kültürel, tarihi ve coğrafik içerikleriyle türkülerimiz (1.bs). Akademisyen Kitabevi. google scholar
22. Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86. google scholar
23. Köroğlu, N. O., & Barışeri Ahmethan, N. (2015). Niyazi Sayın’ın üslup ve tavrını yansıtan artikülasyon ögeleri. Rast Musicology Journal, 3(2), 847-863. google scholar
24. McCoy, S. (2012). Your voice: an inside view (1st ed). Inside View Press. google scholar
25. Miller, R. (1996). On the art of singing (1st ed). Oxford University Press. google scholar
26. Moran, Ö. (2015). Emlek ağzı uzun havalar (Tez No: 385601) [Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
27. Moran, Ö., Madanoğlu, N., Algı, S., & Apaydın, A. (2024). Emlek yöresi ve Emlek ağzı uzun havalarının analizi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (109), 355-418. google scholar
28. Özbek, M. (1981). Folklor ve türkülerimiz (1.bs). Ötüken Yayın Evi. google scholar
29. Özbek, M. (2014). Türk halk musikisi el kitabı: terimler sözlüğü (2.bs). Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. google scholar
30. Özbilen, N. Ö. (2007). Fasıl şarkıcılığı açısından Türk makam müziğinde süslemeler (Tez No: 206878) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
31. Özkan, İ. H. (2000). Türk mûsıkîsi nazariyatı ve usûlleri: kudüm velveleleri (6.bs). Ötüken Neşriyat. google scholar
32. Öztuna, Y. (2000). Türk mûsıkîsi kavram ve terimleri ansiklopedisi (1.bs). AKM Yayınları. google scholar
33. Öztürk, L. (2024). Ney icrasında glissando ve portamento tekniğine dair bir inceleme. Journal of Music and Folklore Studies, 1(2), 205-218. google scholar
34. Öztürk, O. M. (2022). Halk müziği teorisi ve uygulaması I (1.bs). Müzik Eğitimi Yayınları. google scholar
35. Reinhard, K. & Reinhard, U. (2007). Türkiye’nin müziği (2.c). (S. Sun, Çev.). Sun Yayıncılık. google scholar
36. Sarısözen, M. (1962). Türk halk musikisi usülleri (1.bs). Resimli Posta Matbaası. google scholar
37. Say, A. (2001). Müziğin kitabı (1.bs). Müzik Ansiklopedisi Yayınları. google scholar
38. Say, A. (2002). Müzik sözlüğü (1.bs). Müzik Ansiklopedisi Yayınları. google scholar
39. Sundberg, J. (1987). The science of the singing voice (1st ed). Northern Illinois University Press. google scholar
40. Sümbüllü, H. T. (2006). Türkiye’de ayak kavramının geleneksel Türk halk müziği kaynağında ne ölçüde kullanıldığının incelenmesi (Tez No: 187653) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
41. Şahin, H., & Özerol, S. (2023). Arguvan türküleri halkbilimsel bir araştırma denemesi (1.bs). SAGE Yayıncılık. google scholar
42. Yazıcı, D., & Bayburtlu, A. S. (2016). TRT repertuarında Trabzon yöresine kayıtlı sözlü türkülerin kırık hava-uzun hava türlerine göre dağılımı. Online Journal of Music Sciences, 1(2), 21-40. google scholar
43. Yıldırım, A. (1999). Nitel araştırma yöntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 23(112), 7-17. google scholar
44. Yürümez, E. (2019). Uzun hava türleri (araştırma-inceleme, notasyon ve metodolojik eğitim) (Tez No: 563477) [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar