Âşıklık Geleneğinde Âşık ve Sazı Arasındaki İlişki: Âşık Veysel Örneği

Öz

Turkish folk music represents a rich cultural heritage that has transmitted the emotions, thoughts, and ways of life of the people through a musical language for centuries. Within this tradition, the âşıks (minstrels) have played a crucial role in preserving and conveying cultural memory. Through the strong connection they established with their primary instrument, the bağlama (saz), they have ensured the continuity of this musical and literary tradition. One of the most prominent representatives of this tradition is Âşık Veysel. Despite his visual impairment, Veysel transformed this condition into an artistic advantage and reached wide audiences through his sincere and simple style of expression. The plain language, deep emotions, and distinctive musical phrases present in his works played an important role in his recognition. In commemoration of the fiftieth anniversary of his death, UNESCO declared the year 2023 as the “Year of Âşık Veysel,” honoring his artistic and cultural contributions. This study examines the place of Âşık Veysel’s relationship with the bağlama within the minstrel tradition. Furthermore, his well-known work “Ben Gidersem Sazım Sen Kal Dünyada” is compared with instrument-themed poems written by other minstrels. During the research process, qualitative research techniques such as document analysis, observation, and comparative analysis were employed. In addition, quantitative methods were applied through scientific software programs used for pitch and sound measurements. The findings suggest that Veysel’s use of şelpe and tezene techniques influenced pitch values and the structural formation of musical phrases.

Anahtar Kelimeler

• Minstrel Music
• Saz
• Baglama
• Âşık Veysel
• Minstrel Tradition

Âşıklık Geleneğinde Âşık ve Sazı Arasındaki İlişki: Âşık Veysel Örneği

Öz

Türk halk müziği, yüzyıllar boyunca halkın duygu, düşünce ve yaşam biçimlerini müzikal bir dil aracılığıyla aktaran zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Bu geleneğin en önemli temsilcilerinden olan âşıklar, sazlarıyla kurdukları güçlü bağ sayesinde geleneğin günümüze kadar ulaşmasında önemli rol oynamışlardır. Bu âşıklardan biri olan Âşık Veysel, görme engelini sanatsal bir avantaja dönüştürmüş, sade ve içten anlatımıyla geniş kitlelere ulaşmıştır. Eserlerindeki yalın dil, samimi duygular ve özgün müzik cümleleri, onun tanınmasında belirleyici olmuştur. UNESCO, ölümünün 50. yılında 2023 yılını “Âşık Veysel Yılı” ilan ederek bu büyük ozanı anmıştır. Araştırma sürecinde nitel araştırma tekniklerinden olan doküman analizi, gözlem ve karşılaştırmalı analizlerin yanında, perde ve ses ölçümleri için bilimsel programlar kullanılarak nicel araştırma teknikleri de kullanılmıştır. Bu çalışmada, Âşık Veysel’in bağlama ile kurduğu ilişkinin âşıklık geleneği içindeki yeri incelenmiştir. Ayrıca Veysel’in “Ben Gidersem Sazım Sen Kal Dünyada” adlı eseri, diğer âşıkların saz temalı şiirleriyle karşılaştırılmıştır. Araştırma sürecinde nitel araştırma tekniklerinden olan doküman analizi, gözlem ve karşılaştırmalı analizlerin yanında, perde ve ses ölçümleri için bilimsel programlar kullanılarak nicel araştırma teknikleri de kullanılmıştır. Veysel’in icrasında şelpe ve tezene tekniklerini kullanışı, perde değeri, müzik cümlelerinin yapısında belirleyici olmuştur. Onun eserleri, evrensel bir müzik dili oluşturmuş ve dünya çapında pek çok sanatçı tarafından ilgiyle yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Müziği
• Saz
• Bağlama
• Âşık Veysel
• Âşıklık Geleneği

Kaynakça

1. Akçay, Ş. Ö. Karaaslan, S. (2018). Joe Satriani’nin “Asık Veysel” adlı eserinin müzikal özelliklerinin İncelenmesi, Online Journel of Music Sciences, 3(3), 46-69. google scholar
2. Bekki, S. (2022). Aşık Veysel-Kendini Yazdıran Sanatkâr: Aşık Veysel. Âşık Veysel. (ed.: S. Şenel), 492-513, İBB Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü, Baskı: Seçil Ofset. google scholar
3. Bahşi, B. (1997). Türk Halk Müziğinde Âşık Veysel’in Yeri ve Önemi, (Tez No: 64238) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
4. Cömert, E. (2022). Aşık Veysel-Âşık Veysel’in Gelenek Taşıyıcılığı ve Müzik Üretim Biçimleri Üzerine Tespitler. Aşık Veysel. (ed.: S. Şenel), 228-265, İBB Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü, Baskı: Seçil Ofset. google scholar
5. Çapraz, E. (2021). Pir Sultan Abdal Geçti Dost Kervanı, Kapı Yayınları. google scholar
6. Çiçekçioğlu, Ü. (2017). Bağlama Yapımında Yenilikçi Yaklaşımlar, (Tez No: 492040) [Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
7. Durbilmez, B. (2016). Âşık Edebiyatı ve Taşpınarlı Halk Şairleri, Akçağ Yayınları. google scholar
8. Gâzimihâl, M.R. (1975). Ülkelerde Kopuz ve Tezeneli Sazlarımız, Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar

9. İlhan, C. (2022). İmgesel Açılımlarla Aşık Veysel’in Kara Toprak Şiirine Mitsel Bir Bakış Açısı, Uluslararası Halkbilimi Araştırma Dergisi, 5(2), 248-260. google scholar
10. Kaya, D. (2011). Aşık Veysel, Akçağ Yayınları. google scholar
11. Koç, A. (2000). Bağlama Eğitiminde Görülen Problemler ve Bunların Çözüm Yolları, (Tez No: 98738) [Sanatta Yeterlilik Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Tez Merkezi. google scholar
12. Köprülü, M, F. (1989). Edebiyat Araştırmaları 1, Ötüken Yayınları. google scholar
13. Kurt, N. (2015). Alevi-Bektaşi Cemlerinde “Deste Bağlama” Geleneği ve “Bağlama” Adının Kaynağı, EÜ Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi, 7, 43-62. google scholar
14. Öztürk, İ. (2022). Aşık Veysel-Aşık Veysel Müzik Kayıtlarını Notaya Almak, Aşık Veysel. (ed.: S. Şenel), 266-289, İBB Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü, Baskı: Seçil Ofset. google scholar
15. Parlak, E. (1998). Türkiye’de El İle (Şelpe) Bağlama Çalma Geleneği ve Çalış Teknikleri, (Tez No:72153) [Sanatta Yeterlilik Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Tez Merkezi. google scholar
16. Parlak, E. (2000). Türkiye’de El İle (Şelpe) Bağlama Çalma Geleneği ve Çalış Teknikleri. Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
17. Şenel, S. (2019). Aşık Veysel’in, Yarım Yüzyıllık Saklı Ses Hazinesi: Bana da Banaz’da Pir Sultan Derler, Kalan Müzik. google scholar
18. Şimşek, E. (2016). Âşık Veysel’in Âşıklık Geleneği İçerisindeki Yeri Üzerine Bir Değerlendirme, İstanbul: Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 9, 117-126. google scholar
19. Tatçı, M. (2012). Yunus Emre Divan-ı, H. Yayınları. google scholar
20. Tek, R. (2011). Türk Edebiyatında Dertli Olgusu Aşık Dertli ve Eserleri, (Tez No:279267) [Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Tez Merkezi. google scholar
21. Timuroğlu, V. (1994). Bir Ulu Candı Veysel, “Bütün Yönleriyle Aşık Veysel”, Ayyıldız Yayınları. google scholar
22. Yardımcı, M. (1998). Başlangıcından Günümüze Halk Şiiri, Âşık Şiiri, Tekke Şiiri, Ürün Yayınları. google scholar
23. Kılınç, İ. (2002, Aralık 22). Bağlama. Antoloji. https://www.antoloji.com/baglama-3-siiri/ google scholar
24. Ozan, Y. (2002, Mart, 23). Bağlama. Antoloji. https://www.antoloji.com/baglama-siiri/ google scholar
25. Sertan Zaim. (2018, 13 Kasım). Aşık Veysel-Sazım’a (Orijinal Plak Kayıt) [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=swT2dK3fLUY google scholar
26. Trt Arşiv. (2019, 21 Mart). Aşık Veysel (1969) Trt Arşiv [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=XWW0oEfKuzg google scholar
27. Zincirkıran, M. (2022, Kasım, 15). Bağlama(saz). Antoloji. https://www.antoloji.com/baglama-saz-siiri/ google scholar