Analysis of the Works Compiled from Âşık Veysel in Terms of Notation

Öz

In this research, it is aimed to comparatively analyze the works performed by Âşık Veysel and stated to have been compiled by him, and the notes of the same works currently in the TRT note archive. The main question of the research is “Are there any differences between the works compiled from Aşık Veysel and the notes in the TRT archive?”. The research model was determined as “scanning model” and “case study” was the design of the research. Analysis of works was made under the headings of notation, maqam and usûl, regional dialect features, melodic and literary genres. During the analysis of the works, the elements of the lyrics were considered in terms of “phonetics”, and a “transcription” study was also carried out. Four different performance records of Âşık Veysel, which were easily accessible and in suitable conditions for analysis, were selected as samples. Since the focus of the study prioritizes comparative analysis, another important point was that the works selected as samples were included in the TRT note archive. As a result of the work analysis, it was determined that there were serious differences between the existing notes of the work and the performance of the source person. It has been observed that some of the words expressed by Âşık Veysel during the performance were changed or not written in the existing notes. It was determined that the rhythmic accents detected in the source person performance recording did not match up with the meter made in the existing notes and these works were re-metered.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• Minstrelsy tradition
• Source person
• Compilation
• TRT note archive

Âşık Veysel’den Derlenen Eserlerin Nota Aktarımı Açısından İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, Âşık Veysel tarafından icra edilen ve kendisinden derlendiği belirtilen eserler ile aynı eserlerin halihazırda TRT nota arşivindeki notalarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın temel sorusu “Âşık Veysel’den derlenen eserler ile TRT arşivindeki notalar arasında farklılıklar var mıdır?” olarak belirlenmiştir. Araştırma modelinin “tarama modeli” olarak belirlendiği bu çalışmada araştırmanın deseni “durum çalışması” olmuştur. Eserlerin çözümlenmesi; nota aktarımı, makam ve usûl, yöresel ağız özellikleri, ezgisel ve edebi tür başlıkları altında yapılmıştır. Eserlerin çözümlenmesi sırasında söz unsurları, “ses bilgisi” açısından ele alınarak “çeviri yazı” çalışması da yapılmıştır. Kolay ulaşılabilir ve çözümleme için uygun koşullarda olduğu değerlendirilen Âşık Veysel’e ait dört farklı icra kaydı örneklem olarak seçilmiştir. Çalışmanın odak noktası karşılaştırmalı bir incelemeyi öncelediği için örneklem olarak seçilen eserlerin TRT nota arşivinde yer alıyor olması da dikkat edilen diğer bir husus olmuştur. Eser incelemeleri sonucunda, eserlerin mevcut notaları ile kaynak kişi icrası arasında önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Âşık Veysel’in icra sırasında ifade ettiği sözlerin bazılarının mevcut notalarda değiştirildiği veya yazılmadığı görülmüştür. Mevcut notalarda yapılan ölçülendirme ile kaynak kişi icra kaydında tespit edilen ritmik vurguların birbiriyle örtüşmediği tespit edilmiş ve bu eserler yeniden ölçülendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• Âşıklık geleneği
• Kaynak kişi
• Derleme
• TRT nota arşivi

Kaynakça

1. Akca, H. (2019). Ankara ili ağızları (İnceleme - metin - dizin) (Yayın No: 257775) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
2. Akdoğu, O. (2003). Türk müziğinde türler ve biçimler. (3. Baskı). Meta Basım. google scholar
3. Altınay, F. R. (1993). Muzaffer Sarısözen'in hayatı ve Türk halk müziğine katkıları (Yayın No: 26510) [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
4. Altıok, A. (2010). Türk halk müziğindeki Bozlakların ses tekniği açısından incelenmesi (Yayın No: 277618) [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
5. Bâkiler, Y. B. (1989). Âşık Veysel. Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
6. Baştepe, K. (2018). Notaya aktarılmış Türk halk müziği eserlerinin kaynak kişi icrasına göre incelenmesi (Yayın No: 532107) [Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
7. Baştepe, K. (2019). TRT Türk halk müziği repertuvarındaki Urfa türkülerinin kaynak kişi icrasına göre incelenmesi (Cemil Cankat örneği). İçinde H. Akpınar, E. Bektaş & M. Önal (Eds.), Geçmişten günümüze Urfa’da müzik (ss. 78-91). Gece Kitaplığı Yayınları. google scholar
8. Baştepe, K. (2023). Mecmûa-i sâz ü söz’deki varsağıların usûl yönünden incelenmesi. Eurasian Journal of Music and Dance, (23), 229-246. https://doi.org/10.31722/ejmd.1281186 google scholar

9. Baştepe, K. (2023). Nota aktarımı açısından yöresel Türk müziğinde modernleşme. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi 7(3), 336-354. http://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.15.19 google scholar
10. Baykara, Ü. (2015). Otantik icra geleneğine göre Erzurumlu Raci Alkır'ın seslendirdiği beş ezginin tınladığı anahtar üzerinde dikte ve karşılaştırılması (Yayın No: 398352) [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
11. Binyazar, A. (1973). Uzun ince yolda Âşık Veysel: Hayatı, sanatı, eserleri üzerine bir inceleme. Tel Yayınları. google scholar
12. Boratav, P. N. (1982). Folklor ve edebiyat 1. Adam Yayıncılık. google scholar
13. Cevher, M. H. (1995). Ali Ufki Bey ve Haza Mecmü'a-i Saz ü Söz (Transkripsiyon, inceleme) (Yayın No: 42498) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
14. Cömert, E. (2017). Millî kültür taşıyıcılığında usta malı çalıp söyleme geleneği temsilcisi olarak Âşık Veysel (Yayın No: 479283) [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
15. Dilçin, C. (2013). Örneklerle Türk şiir bilgisi. (10. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
16. Dökmetaş, K. (t.y.) Kişisel ses kayıt arşivi, kayıt 1. google scholar
17. Dökmetaş, K. (t.y.) Kişisel ses kayıt arşivi, kayıt 2. google scholar
18. Dökmetaş, K. (t.y.) Kişisel ses kayıt arşivi, kayıt 3. google scholar
19. Dökmetaş, K. (t.y.) Kişisel ses kayıt arşivi, kayıt 4. google scholar
20. Duygulu, M. (2014). Türk halk müziği sözlüğü. Pan Yayıncılık. google scholar
21. Eke, M. (2009). Türk halk müziği ezgilerindeki eksikliklerin giderilerek geleceğe intikali ve korunması. İçinde Z. Dilek (Ed), ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 38, (ss. 275-285). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları. google scholar
22. Elçin, Ş. (2004). Halk edebiyatına giriş. (8. Baskı). Akçağ Yayınları. google scholar
23. Gökbel, A. (2019). Ansiklopedik Alevi Bektaşi terimleri sözlüğü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları. google scholar
24. Güray, C., & Aydın, İ. (2024). Emlek Bölgesi’nden Şarkışla’ya Veysel’i yaratan müzik dünyasına ve fikirlerine bir bakış. İ. Öztürk & C. Güray (Ed.), Âşık Veysel içinde. (ss. 15-26) Cilt 1. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. google scholar
25. İnce, K. S. (2016). Tekirdağ-Şarköy yöresinde derlenerek TRT repertuvarına alınmış sözlü ezgilerin, günümüzdeki icralarıyla karşılaştırılması (Yayın No: 415660) [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
26. Kalan Müzik (2014, 12 Temmuz). Aşık Veysel - Kekliğidim vurdular: Arşiv serisi [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=AO0Xzncb69o google scholar
27. Kalan Müzik (2014, 12 Temmuz). Aşık Veysel - Mecnunum Leylamı gördüm: Arşiv serisi [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=nXL8AcfxP7Q google scholar
28. Kalan Müzik (2015, 22 Aralık). Aşık Ali İzzet Özkan - Mecnun'um Leyla'mı Gördüm [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=opunkzOcGS4 google scholar
29. Kalan Müzik (2016, 9 Nisan). Aşık Veysel - Ben gidersem sazım sen kal: Toprağa çalan türküler [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=6fFuVCLIEF8 google scholar
30. Kalan Müzik (2023, 21 Mart). Aşık Veysel - Nağme Gelin: Arşiv serisi [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=ut3YMMDZsUI google scholar
31. Kalan Müzik (2023, 27 Kasım). Âşık Veysel - Ben Gidersem Sazım Sen Kal Dünyada I Akıl Defteri 2023 [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=Y5_8ZkqBZqs google scholar
32. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler. (32. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık. google scholar
33. Kaya, D. (2000). Âşık edebiyatı araştırmaları. Kitabevi Yayınları. google scholar
34. Kaya, M. (2002). Kindî, Ya‘kūb b. İshak. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 26, ss. 41-58). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. google scholar
35. Kolukırık, K. (2016). Osmanlı Devleti’nde ilk resmî konservatuvar olan Dârülelhanda derleme ve yayım faaliyetleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (35), 479-798. https://doi.org/10.21563/sutad.187106 google scholar
36. Kolukırık, K. (2019). Türk müzik tarihinde dârü'l-elhân ve dârü'l-elhan mecmuası. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı. google scholar
37. Köprülü, M. F. (2004). Saz şâirleri I-V. (3. Baskı). Akçağ Yayınları. google scholar
38. Makal, T. K. (1973). Aşık Veysel: Hayatı sanatı eserleri. (2. Baskı). Ararat Yayınevi. google scholar
39. Oğuzcan, Ü. Y. (1991). Aşık Veysel dostlar beni hatırlasın: Bütün şiirleri, sanatı, hayatı (9. Baskı). Özgür Yayın Dağıtım. google scholar
40. Öncel, M. (2015). Türk musikisindeki notasyonun tarihsel seyri. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(2), 207-222. https://doi.org/10.18505/cuifd.57725. google scholar
41. Özarslan, M. (1998). Türk halk müziğinin meseleleri üzerine Dr. Turgut Günay’ın Nida Tüfekçi ile yaptığı bir sohbet, Milli Folklor Dergisi, (39), 53-56. google scholar
42. Özkan, İ. H. (2011). Türk mûsıkîsi nazariyatı ve usûlleri: Kudüm velveleleri. (8. Baskı). Ötüken Neşriyat A.Ş. google scholar
43. Öztürk, İ. (2022). Âşık Veysel müzik kayıtlarını notaya almak. B. Ulus (Ed.), Âşık Veysel içinde (ss. 266-289). İstanbul Kültür ve Sanat Ürünleri Ticaret A.Ş. google scholar
44. Öztürk, İ. (2024). Âşık Veysel. Cilt 2. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. google scholar
45. Pekacar, Ç., & Dilek, F. (2009) Türkiye Türkçesi ağız araştırmaları çalıştayı bildirileri. Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
46. Pelikoğlu, M. C. (2012) Geleneksel Türk halk müziği eserlerinin makamsal açıdan adlandırılması. Atatürk Üniversitesi Yayınları. google scholar
47. Sipos, J. (2009). Anadolu’da Bartok’un izinde (S. Deliorman, Çev.). Pan Yayıncılık. google scholar
48. Soner Müzik (2021, 25 Ocak). Mecnunum Leylamı Gördüm [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=x80DOc64IwE&list=OLAK5uy_n1pc7JlUWQXTQ1AgXZkYzN7HTPwdfmYR0&index=4 google scholar
49. Sümbüllü, H. T. (2009). Sol kararlı Türk halk müziği dizilerinin makamsal analizi ve adlandırılmasına yönelik bir model önerisi (Yayın No: 278290) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
50. Şenel, S. (1999). Cumhuriyet Dönemi’nde Türk halk müziği araştırmaları, Folklor/Edebiyat Dergisi, (17), 99-128. google scholar
51. Şenel, S. (2018). Bu deyiş kimindir? Mecnunum Leylamı gördüm. Siyah Kitap. google scholar
52. Tohumcu, Z. G. (2006). Müziği yazmak: Müzik notasyonunun tarih içinde yolculuğu, Nota Yayıncılık. google scholar
53. TRT THM Nota Arşivi (t.y.). TRT Müzik Dairesi Başkanlığı Yayınları. google scholar
54. Turabi, A. H. (1996). El-Kindî’nin mûsikî risâleleri (Yayın No: 53667) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr google scholar
55. Yalçın, G. (2014). Türk müzik eğitimi tarihinde Notacı Hacı Emin Bey’in “Nota Muallimi” adlı kitabının yeri ve önemi. Rast Musicology Journal, 2(2), 43-69. https://doi.org/10.12975/rastmd.2014.02.01.00031 google scholar
56. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (10. Baskı). Seçkin Yayıncılık. google scholar