Duyusuz Estetik: Âşık Veysel’in Estetik Evreni

Öz

Cumhuriyet Dönemi Türk halk şiirinin önemli temsilcilerinden biri olan Âşık Veysel, estetiğin sınırlarını duyularla olan ilişkisi bağlamında yeniden belirlemiş ve 20. Yüzyılın çağdaş bir ozanı olarak güzel kavramını düşünsel bir bağlamda ve salt kültür üzerinden değerlendirmiştir. Veysel’in geleneksel olarak adlandırılan müziği, geleneksel olması bağlamında şiirle birlikte varlık göstermektedir. Dolayısıyla Âşık Veysel geleneksel bir müzisyen olduğu kadar geleneksel bir şairdir. Onun şiirleri görme duyusunda yaşadığı engellere rağmen büyük oranda görülür dünyanın tasviri üzerinden temellenmektedir. Bu çalışmanın amacı, Âşık Veysel’in modern felsefenin evrensel estetik anlayışına karşısında geleneksel estetiği ortaya koyduğunu göstermektir. Âşık geleneğinden gelen Veysel, kültürün temsiliyetini her şeyin önünde gören bir sanatçı olarak hem geleneksel temellere dayalı felsefi bir estetik evreni kurmuş hem de dolaylı yoldan modern estetiğe yönelik eleştiride bulunmuştur. Bununla birlikte Cumhuriyet Türkiye’sinin müzik politikasında da etkin bir rolü olan Veysel, geleneksel halk sanatçısı rolüyle sanatı politik bir sorumluluk olarak görmüştür. Bu bulguların sonucunda çalışma, bir halk ozanı kimliğiyle bilinen Âşık Veysel’in kendine has olan estetiği ve sanatı, içinde bulunduğu kültür ve politik ortam üzerinden değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• Estetik
• Sanat Felsefesi

Insensetive Aesthetics: The Aesthetic Universe of Âşık Veysel

Öz

As one of the prominent representatives of Republican era Turkish folk poetry, Âşık Veysel redefined the boundaries of aesthetics within the context of its relationship to the senses, and as a contemporary poet of the 20th century, he evaluated the concept of beauty within an intellectual framework and solely through culture. Veysel’s music, which is described as traditional, manifests itself in conjunction with poetry within the framework of its traditional character. Therefore, Âşık Veysel is as much a traditional poet as he is a traditional musician. Despite the visual impairment he experienced, his poems are largely grounded in the depiction of the visible world. The aim of this study is to demonstrate that Âşık Veysel articulates a traditional conception of aesthetics in opposition to the universal aesthetic understanding of modern philosophy. Coming from the âşık tradition, Veysel, as an artist who places the representational power of culture above all else, constructed a philosophically grounded aesthetic universe rooted in traditional foundations, while also offering an indirect critique of modern aesthetics. Moreover, Veysel—who played an influential role in the music policy of Republican Turkey—conceived of art as a political responsibility through his position as a traditional folk artist. As a result of these findings, the study concludes that although Âşık Veysel is widely recognized through his identity as a folk poet, his distinctive aesthetic has been examined, and his art and aesthetic orientation have been evaluated within the cultural and political context in which he lived.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• Aesthetics
• Philosophy of Art

Kaynakça

1. Arı, B. (2015). Âşık Şiirinde Toplumsal Eleştiri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 12 (32). 262-284. google scholar
2. Aykaç, Ö. (2024). Âşık Veysel’in Hayatı ve Şiirlerinden Hareketle Eşit (siz) lik ve Tabakalaşma. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 8 (2). 1014-1043. google scholar
3. Baumgarten, A. (1954). Reflections on Poetry. (K. Aschenbrenner & W. B. Holter, Trans.). California: University of California Press. google scholar
4. Bunsuz, Halil, “Âşık Veysel’in Şiirlerinde Toplumsal Değişme”, Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], Âşık Veysel Hatırasına Gelenek ve Edebiyat Özel Sayısı, Ekim 2023, s. 191-212. google scholar
5. Çetin, İ. (2017). Veysel’de Değişim İsteği ve Estetik. Dünya Ozanı Âşık Veysel Sempozyumu bildirileri. K. Pürlü, (Ed.). 77-83. Sivas: Sivas Valiliği İl Kültür Turizm Müdürlüğü. google scholar
6. Dilber, Ç. (2024). Protest (Muhalif) Müzik Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi. 5 (13). 213-230. google scholar
7. Kant, I. (2010) Arı usun Eleştirisi. (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınevi. google scholar
8. Keskin, G. (2018). Baumgarten’ın Felsefesinde Estetik ve Mantık. Felsefe Arkivi. Sayı 49. 13-22. google scholar

9. Koç, Ç. (2020) Duyular, Dokunma ve Vücut Bilinci. FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi). Güz. Sayı 30. 7-114. google scholar
10. Köktürk, Ş. (2017). Trajediden Hikmet Çıkaran Bilge: Âşık Veysel. Dünya Ozanı Âşık Veysel Sempozyumu bildirileri, K. Pürlü (Ed.). 77-83. Sivas: Sivas Valiliği İl Kültür Turizm Müdürlüğü. google scholar
11. Quedimbeyli, M. (2022). Âşık Veysel’in Yaratıcılığında Estetik Güzellik, Vatancılık ve İşçi Eğitimi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. (11). 304-311. google scholar
12. Özdal, M. A. (2024). Âşık Veysel’in Müzik ve Resim Üzerindeki Sanatsal Etkileşimi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. No: 8/1. 136-156 google scholar
13. Platon (1975). Büyük Klasikler. Büyük Hippias. (O. Özay, Çev.). İstanbul: Hürriyet Yayınları google scholar
14. Platon (2016). Şölen. (S. Eyüboğlu ve M. A. Cimcoz, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. google scholar
15. Platon (2020). Devlet. (S. Eyüboğlu ve A. Erhat, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. google scholar
16. Şatıroğlu, V. (1971) Dostlar Beni Hatırlasın: Bütün Şiirler. Ü. Y. Oğuzcan, (Der.) İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları google scholar
17. Toprakkaya, A. (2013) Âşık Veysel’in “Güzelliğin On Para Etmez” Adlı Şirine Felsefi Açıdan Bir Bakış. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. Sayı:67. 89- 102. google scholar