Âşık Veysel’in Bağlama Çalım Tekniğinin Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Bu araştırma, Âşık Veysel’in “Kara Toprak”, “Uzun İnce Bir Yoldayım” ve “Bir Küçük Dünyam Var İçimde Benim” adlı üç eserindeki bağlama icrasını teknik ve estetik bileşenleriyle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, TRT arşivine ait 1969 tarihli erişilebilir ses/video kayıtlarıyla sınırlandırılmış; veriler doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen analizlerde beş ölçüt seti kullanılmıştır: sağ el (tezene) teknikleri, sol el (pozisyon ve süsleme) teknikleri, tını ve artikülasyon, yapısal anlatı ile ses–saz ilişkisi. Her eser önce aynı ölçütler çerçevesinde betimsel olarak çözümlenmiş, ardından bulgular karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular, Veysel’in icrasında teknik gösterişten ziyade söz-merkezli, ekonomik ve vokal-metni taşıyan bir eşlik estetiğinin öne çıktığını göstermektedir. Üç eserde de bilek merkezli minimal tezene, sınırlı süsleme, temiz/duru tını ve legato ağırlıklı cümleleme ortak bir üslup çekirdeği oluştururken; rubato ve küçük varyasyonlar özellikle “Uzun İnce Bir Yoldayım”da esere bağlı anlatısal ihtiyaçlarla ilişkili biçimde artmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Veysel’in bağlama icrasında sadeliğin bilinçli bir estetik tercih olduğunu ve tekrar/sadeleştirme stratejilerinin anlatı kurucu işlev taşıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• bağlama
• çalım tekniği
• bağlama çalım üslubu
• Âşıklık geleneği

Comparative Analysis of Âşık Veysel’s Bağlama Playing Technique

Öz

This study aims to examine Âşık Veysel’s bağlama performance in three well-known works—“Kara Toprak,” “Uzun İnce Bir Yoldayım,” and “Bir Küçük Dünyam Var İçimde Benim”—with a focus on technical and aesthetic components. The dataset is limited to publicly accessible 1969 TRT archive audio/video recordings, and the data were obtained through document analysis. Employing a qualitative approach, the performances were analyzed using a predefined framework consisting of five criteria: right-hand (plectrum/tezene) techniques, left-hand (positioning and ornamentation) techniques, timbre and articulation, structural narration, and the voice–instrument relationship. Each work was first described within the same analytic framework and then compared across pieces to identify shared features and work-specific variability. Findings indicate that Veysel’s style privileges a narrative-centered, economical accompaniment aesthetics rather than technical display. Across all three performances, wrist-based minimal plectrum motion, limited ornamentation, a clean and controlled timbre, and legato-oriented phrasing constitute a stable stylistic core. However, rubato and micro-variations become more salient in “Uzun İnce Bir Yoldayım,” aligning with the expressive demands of the text and vocal delivery. Overall, the study demonstrates that technical simplicity in Veysel’s bağlama performance functions as an intentional aesthetic choice and that repetition and simplification strategies operate as key narrative devices.

Anahtar Kelimeler

• Ashik Veysel
• baglama
• playing technique
• baglama playing style
• minstrel tradition

Kaynakça

1. Acun, D. (2024). Analysis of Âşık Davut Sulari’s bağlama performance in terms of attitude (tavır) characteristics: The example of “Necef Deryasından Bir Gemim Geldi” and “Siyah Perçemini Dökmüş Yüzüne”. Journal of TAM Academy, 3(3), 83–97. https://doi.org/10.58239/tamde.2024.03.006.x google scholar
2. Ayyıldız, S. (2020). Üslup, tavır kavramları ve icra teknikleri çerçevesinde Türk halk müziğinde süslemeler. İdil, 9(72), 1290–1334. https://doi.org/10.7816/idil-09-72-09 google scholar
3. Benli, Y. (2023a). Bağlama icrasında tını estetiği: Kuramsal temeller, estetik analiz kodlar ve öğretimsel ilkelerin belirlenmesi. Rast Müzikoloji Dergisi, 11(1), 31-54. https://doi.org/10.12975/rastmd.20231112 google scholar
4. Benli, Y. (2023b). Bağlama öğretiminde ve icrasında tezene kalıplarının sistematiği ile teknik kavramsal ifade biçimlerinin belirlenmesi. Rast Müzikoloji Dergisi, 11(3), 363–394. https://doi.org/10.12975/rastmd.20231132 google scholar
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/qrj0902027 google scholar
6. Clarke, E. F. (1989). The perception of expressive timing in music. Psychological Research, 51, 2–9. https://doi.org/10.1007/BF00309269 google scholar
7. Çanakçı, E., & Mak, M. (2023). Bağlamada tel ayırma tekniği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 106, 1-25. https://izlik.org/JA73AA78SG. google scholar
8. Dağdeviren, M. (2024). Veysel’in saza atfettiği yaklaşımların müzikolojik bağlamda analizi, ‘Çalıştım Sesini Sesine Kattım’. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 111, 159-172. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1430286. google scholar

9. İnanıcı, M. K., & Sağer, T. (2020). Silifke tezene tavrının öğretimine yönelik alıştırmaların öğrencilerin Silifke tezene tavrını ve Silifke türkülerini bağlamada seslendirme düzeyine etkisinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 1254–1273. https://doi.org/10.17679/inuefd.769655 google scholar
10. Kolcu, H. (2010). Âşık Veysel’in şiirlerinde halk çalgıları. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 3(5), 70–75. google scholar
11. Özdemir, C. (2019). Âşık-saz ilişkisinde geleneği okumak: Âşık Veysel örneği. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43(2), 175–192. google scholar
12. Öztürk, S., & Pınarbaşı, E. (2025). Âşık Veysel’in ses kayıtları ekseninde Türk müziğinde Hüseyni ve Uşşak makamı anlayışı. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(2), 114–150. https://doi.org/10.51576/ymd.1633721 google scholar
13. Timmers, R., Ashley, R., Desain, P., & Heijink, H. (2000). The influence of musical context on tempo rubato. Journal of New Music Research, 29(2), 131–158. https://doi.org/10.1076/jnmr.29.2.131.3095 google scholar
14. Türkay, M. K. (2025). Bağlama icrasında iki ekolün karşılaştırılması: Talip Özkan/Çetin Akdeniz örneği “Yağar Yağmur Yer Yaş Olur”. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(4), 3207–3227. https://doi.org/10.51576/ymd.1808361 google scholar
15. Türkyılmaz, D. (2025). Âşık Veysel’in şiirinde Veysel ve sazı. Millî Folklor, (146), 54–65. google scholar
16. Yaşar, S. (2015). Bağlama eğitiminde zeybek tezene tekniğinin temel öğretimine ilişkin bir çalışma. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 50, 1-19. https://izlik.org/JA95UY89GJ google scholar
17. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık. google scholar