The Role of the Emlek Region Cultural Basin in the Formation of Âşik Veysel's Artistic Identity

Öz

It is observed that the artistic identity of Âşık Veysel, one of the important representatives of Turkish folk literature, is mostly discussed in the literature through the lens of the national recognition he gained after meeting Ahmet Kutsi Tecer in the early 20th century. This study re-examines Âşık Veysel's artistic identity within the context of his cultural environment and the minstrel tradition. In particular, the role of the cultural environment of the Emlek region in the formation of the minstrel's world is examined in light of literature data. However, as with most minstrels, the fundamental dynamics that constitute the essence of Veysel's artistic identity are hidden in the historical and socio-cultural fabric of the Emlek region where he was born and raised. The aim of this study is to examine the role of the cultural structure of the Emlek region in the formation of Âşık Veysel's artistic identity by considering geographical, historical, socio-cultural, and musical elements. In this qualitative research, the focus is particularly on Veysel's developmental phase "before 1931". The impact of the isolated nature of Sivrialan village and its surroundings on the preservation of cultural heritage has been analyzed. The research concludes that the simple Turkish language, the melodic depth in music, and the Sufi maturity in the aesthetic approach of Âşık Veysel are fundamentally rooted in the Alevi-Bektaşi belief system, the zakirlik tradition, and other local figures such as Salman Baba and Kürt Kasım. The study also found that Âşık Veysel's success, extending from the local to the universal, stems from his unbreakable connection to the oral culture of the Emlek region.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• Emlek Region
• Minstrel Tradition
• Sociocultural Sturcture
• Zakir Tradition

Emlek Yöresi Sosyokültürel Yapısının Âşık Veysel’in Sanat Kimliğinin Oluşumundaki Rolü

Öz

Türk halk edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan Âşık Veysel’in sanatsal kimliği, literatürde çoğunlukla 20. Yüzyılın başlarında Ahmet Kutsi Tecer ile tanışmasının ardından kazandığı ulusal tanınırlık üzerinden ele alındığı gözlemlenmektedir. Bu çalışmada Âşık Veysel’in sanatsal kimliği, yetiştiği kültürel çevre ve âşıklık geleneği bağlamında yeniden ele alınmaktadır. Özellikle Emlek yöresinin kültürel ortamının, âşığın dünyasının oluşumundaki rolü literatür verileri ışığında incelenmektedir. Ancak çoğu ozanda olduğu gibi Veysel’in de sanat kimliğinin özünü oluşturan temel dinamikler, doğup yetiştiği Emlek Yöresi’nin tarihsel ve sosyokültürel dokusunda gizlidir. Bu çalışmanın amacı da Emlek Yöresi kültürel yapısının Âşık Veysel’in sanat kimliğinin oluşumundaki rolünü; coğrafi, tarihsel, sosyokültürel ve müzikal unsurlar bağlamında ele alarak incelemektir. Nitel araştırma yöntemiyle yapılan araştırmada, özellikle Veysel’in “1931 öncesi” gelişim evresine odaklanılmıştır. Sivrialan köyü ve çevresinin bölgeden izole yapısının kültürel mirası korumadaki etkisi analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Âşık Veysel’in dilindeki yalın Türkçenin, müzikal açıdan makamsal derinliğin ve estetik yaklaşımındaki tasavvufi olgunluğun temelinde aslında yöredeki Alevi-Bektaşi inanç sistemi, zakirlik geleneği başta olmak üzere bazı geleneklerin ve Salman Baba, Kürt Kasım gibi yerel figürlerin belirleyici önemli birer etken olduğu belirlenmiştir. Araştırmada Âşık Veysel’in yerelden evrensele uzanan başarısının, Emlek Yöresi’nin sözlü kültür yapısıyla olan kopmaz bağından kaynaklandığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• Emlek Yöresi
• Âşıklık Geleneği
• Sosyokültürel Yapı
• Zakirlik Geleneği

Kaynakça

1. Akbulut, A. C. (2021). Merzifonlu şairler. Baygenç Yayıncılık. google scholar
2. Aslanoğlu, İ. (1964). Âşık Veysel. Doğuş Matbaası. google scholar
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027 google scholar
4. Bozkuş, M. (2000). Sivas Aleviliği. Fakülte Kitabevi Yayınları. google scholar Çamöz, H. (2018). Emlek yöresi Kale köyünden Âşık Kemter Baba ve Âşık Hüseyin (Hüdai). Alev Yayınları. google scholar
5. de Groot, R. S., Ramakrishnan, P. S., van den Berg, A. E., Kulenthran, T., Muller, S., Pitt, D., Wascher, D. M., & Wijesuriya, G. (2005). Cultural and amenity services. R. Hassan, R. Scholes, ve N. Ash (Ed.), Ecosystems and human well-being: Current state and trends (C. 1, ss. 455–476) içinde. Island Press. google scholar
6. Denizli, H. (1995). Sivas: Tarihi ve anıtları. Özbelsan A.Ş. google scholar Der, M., & Mak, M. (2023). Emlek yöresi âşıklık geleneğine yönelik bir inceleme: Âşık İzzet Savaş örneği. Türk Müziği, 3(2), 197–210. google scholar
7. Duygulu, M., (2014). Emlek Ağzı. Türk halk müziği sözlüğü içinde. Pan Yayınları google scholar
8. Elçin, Ş. (1988). Türk halk nazmında "mahlas / tapşırma" alma geleneği. Halk edebiyatı araştırmaları (Cilt 1) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. google scholar

9. Gökbel, A. (2002a). İnanç tarihi açısından XX. yüzyılda Sivas. Uluslararası Türk Dünyası İnanç Merkezleri Kongresi Bildirileri içinde (s. 533–555). google scholar
10. Gökbel, A. (2002b). Şarkışla yöresinde ziyaret yerleri ile ilgili inanç ve uygulamalar. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(1), 1–16. google scholar
11. Günay, U. (1992). Türkiye’de âşık tarzı şiir geleneği ve rüya motifi. Akçağ Yayınları. google scholar
12. Günbulut, Ş. (2003, Mart 27). Âşık Veysel. Cumhuriyet Kitap, 4–9. google scholar
13. Işık, C. (2019). Gerçek Âşık Veysel. Bağlam Yayınları. google scholar Karakurt, D. (2022). Şarkışla: Tarihi olaylar ve halk kültürü. Internet Archive. https://archive.org/details/sarkisla-tarih-ve-kultur-2022 google scholar Kaya, D. (1998). Emlek yöresinde âşıklık geleneği. 1. Emlek Yöresi ve Çevresi Halk Ozanları Sempozyumu içinde (s. 142–153). google scholar
14. Kaya, D. (2020). Âşık Veysel (3. bs.). Sivas Belediyesi. google scholar
15. Köprülü, M. F. (1989). Edebiyat araştırmaları (C. 1). Ötüken Neşriyat. google scholar
16. Kurt, N. (2021). Âşık Veysel’in beslendiği kaynaklar: Emlek yöresi edebiyat ve müzik kültürü. Motif Vakfı Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu-II Tam Metin Bildirileri içinde (s. 103–112). google scholar
17. Moran, Ö. (2015). Emlek ağzı uzun havalar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Haliç Üniversitesi. google scholar
18. Narin, S. (2025). Fütürist estetiğin opera formundaki ifadesi: Güneşe Karşı Zafer. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(2), 24–38. https://doi.org/10.51576/ymd.1649524 google scholar
19. Öz, G. (2013). Alevilik-Bektaşilik bağlamında Âşık Veysel. Barış Kitap Yayıncılık. google scholar
20. Özdemir, A. (2015). Tasavvuf felsefesi içinde Âşık Veysel. Dünya Ozanı Âşık Veysel Sempozyumu Bildirileri, 1, 113–123. google scholar
21. Özen, K. (1998). Âşık Veysel: Selam olsun kucak kucak. Dilek Matbaası. google scholar
22. Say, A. (1992). Bade. Müzik ansiklopedisi içinde (C. 1, s. 139). Müzik Ansiklopedisi Yayınları. google scholar
23. Say, A. (2005). Sekileme. Müzik ansiklopedisi içinde (C. 3, s. 290). Müzik Ansiklopedisi Yayınları. google scholar
24. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık. google scholar
25. Şahin, H. İ. (2015). Âşık Veysel’de gelenek ve bireysellik. Dünya Ozanı Âşık Veysel Sempozyumu Bildirileri, 2, 133–150. google scholar
26. Şarkışla. (1994). P. W. Goetz, Ç. Kağıtçıbaşı, A. Mango, İ. Tekeli, ve N. Yalman (Ed.), Ana Britannica içinde (15. bs., C. 29, s. 69). Ana Yayıncılık. google scholar
27. Topçu, U. (2019). Şarkışla Ortaköy alevileri geçiş ritüelleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi. google scholar
28. Tuncalı, A. İ. (2000). Emlek alevî âşıkları. Kızılırmak Yayınları. google scholar Yardımcı, M. (2002). Âşık Veysel’in şiirlerinde geleneğe bağlı unsurlar ve etkileşim. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi. https://turkoloji.cu.edu.tr/HALK%20EDEBIYATI/27.php google scholar
29. Yasak, İ. (1997). Sivas ili. Sivas Belediyesi. google scholar
30. Yayla, D. (2024). Alevi inancında zâkirlik geleneği ve kadın zâkir olmak: Zâkir Türkan Akbıyık. Türk Folklor Araştırmaları Derneği Dergisi, 2(369), 174–194. https://izlik.org/JA56DU65ZJ google scholar
31. Yetkin, H. (2012). Emlek kültür deryası içinde Emlek Hüyük’lü ozanlar. Yol: Bilim Kültür Araştırma Dergisi, 10(32), 79–105. google scholar
32. Yıldırım, A. (2012). Emlek Alevi coğrafyası. Yol: Bilim Kültür Araştırma Dergisi, 10(32), 3–12. google scholar