Âşık Veysel’in Vokal İcrasındaki Ağız ve Hançere Özellikleri

Öz

Âşık Veysel, gözünü Sivas/Şarkışla ilçesinin Sivrialan Köyü’nde açmış, türküleri ile Anadolu’da yaşamış ve Birleşmiş Milletler’in kültür alanında yılın ozanı olarak yaşadığı dönemin his dünyasını toplumlara aktaran özel bir insandır. Her âşık gibi usta malı eserlerle sazını-sözünü dinleten Veysel, daha sonra kendi özgün üretimi demeleriyle kendinden bahsettirmiştir. Bu yayılımı ise bizzat kendisinin felsefi ve yaşam sürecinde yareni olarak gördüğü “toprağın” bizzat kılcal damarlarından hareketle başarmıştır. Çalgısal ve vokal icradaki yalınlığın yanı sıra, deyişlerindeki sade dil anlatımı ve derin içeriği ile yalnızca bir âşık olarak değil; müzik estetiği açısından da örnek alınan bir dünya insanı olmuştur. Çalışmamızda Veysel’in vokal icrası temel alınmıştır. Vokal icraya bağlı olarak ifade, icra [çalıp-okuma] özellikleri, üslup ve bölgenin karakteristik kalıp ezgileri üzerinde durulmuştur. Usta malı ve kendi üretimi eserlerin şiir yapısı, dil özellikleri üzerine çözümlemeler yapılmış, yerel ağızlar [deyim, kelime, sözcük, hece vs.] incelenmiştir. Ankara TRT müzik dairesinin denetiminden geçen notalar ile bizzat kendisinin icraları karşılaştırılmıştır. Amacımız, aşığın ağız özelliği ve hançere tekniklerini nota üzerinde ölçü ölçü göstermektir. Konumuz giriş bölümü dâhil olmak üzere dört ana başlıkta ele alınmıştır. TRT repertuvarında bulunan Âşık Veysel’e ait türküler ve bizzat kendi ağzından seslendirilmiş eserler temel alınmıştır. Vokal özellikleri incelemeye tabi tutmak için ise üç (3) farklı tür, ses genişliği ve diziye haiz olan türkü üzerinde detaylı çalışılmıştır. Eser seçimlerinde esas olarak; ses genişliği, makamsal [dizi] yapı ve edebi yapı ön planda tutulmuştur. Örnek eserler ve sesli okumalar üzerinde durularak, vokal icradaki hançere özellikleri, yorum, üslup ve tavırlar incelenmiştir. Öte yandan nota üzerinde küçük cümlecikler ile de bu tekniklerin transkriptleriyle örneklemleri ortaya konulmuştur. Sonuç bölümünde ise vokal icrada öne çıkan sonuçların yanı sıra; karşılaştırmalı analizler ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• ağız ve hançere teknikleri
• çalıp-okuma geleneği
• vokal icra özellikleri

Features of the Dialect (mouth) and Larynx Technic in Âşık Veysel's Vocal Performance

Öz

Âşık Veysel was born in Sivrialan Village of Şarkışla district in Sivas, lived in Anatolia through his folk songs, and is a special person who conveys the emotional world of his time to societies as the United Nations' Poet of the Year in the field of culture. Like every minstrel, Veysel first played her audience with saz and folk songs, but later made a name for herself with her own original compositions. He achieved this spread by drawing directly from the very capillaries of the "land," which he considered his philosophical and lifelong companion. With the simplicity of his instrumental and vocal performances, as well as the unadorned language and profound content of his verses, he became a world figure, not only as a minstrel but also as an example in terms of musical aesthetics. Our study is focus on Veysel's vocal performance. Based on this vocal performance, we have focused on expression, performance characteristics, style, and the characteristic melodic patterns of the region. We have analyzed the poetic structure and linguistic features of both master-produced and self-produced works, and examined local dialects [idioms, words, syllables, etc.]. We have compared his own performances with the musical scores approved by the Ankara TRT music department. Our aim is to demonstrate the minstrel's vocal characteristics and vocal techniques measure by measure on the musical score. Our subject is addressed under four main headings, including the introduction. The folk songs of Aşık Veysel, found in the TRT repertoire, and his works sung by himself, are taken as the basis. To examine the vocal characteristics, a detailed study was conducted on three (3) different types of folk songs with varying vocal ranges and scales. In the selection of works, vocal range, modal [scale] structure, and literary structure were primarily considered. The larynx characteristics, interpretation, style, and mannerisms in vocal performance were examined by focusing on the sample works and vocal readings. On the other hand, small phrases on the notation were also used to present examples of these techniques with transcriptions. In the conclusion section, in addition to the prominent results in vocal performance, comparative analyses are presented.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel
• vocal (dialect) and larynx techniques
• the tradition of playing-singing
• vocal performance characteristics

Kaynakça

1. Alptekin, Ali B. (2004). Âşık Veysel Türk'üz türkü çağırırız. Akçağ Yayınları. google scholar
2. Artun, E. (2005). Âşıklık Geleneği ve âşık Edebiyatı. Kitabevi Yayınları. google scholar
3. Artut, K. (2001). Sanat Eğitimi. Anı Yayıncılık. google scholar
4. Bahşi, B. (1997). Türk halk müziğinde Âşık Veysel'in yeri ve önemi (Tez No: 64238) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
5. Bıçak, A. (2012). Evren Tasavvuru: Kendini Bilmek ya da Evreni Kurmak. Dergâh Yayınları. google scholar
6. Çıblak, N. (2008). Âşık Şiirinde Taşlamalar. Ürün Yayınları. google scholar Günay, U. (1993). Âşık Veysel ve Âşık Tarzı Şiir Geleneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 10- 1 (15 Haziran 1993):21- 42. google scholar
7. Güneş, R. (2023). Kişisel Görüşme, kızının evi, Yakacık-İstanbul). google scholar
8. Özdemir, A. (2010). İki Kapılı Bir Handa Âşık Veysel. Sivas Platformu Yayınları. google scholar

9. Sümbüllü, Hasan T. & Acar, Y. (2012). “TRT Repertuvarında Bulunan Sümmanî Ağzı Türküler Üzerine Bir İnceleme” I. Uluslararası Âşık Sümmani ve Âşıklık Geleneği Sempozyumu, Erzurum, Türkiye, 31 Mayıs - 02 Haziran 2012, cilt.1, ss.375-394. google scholar
10. Terzioğlu, Ahmet M. & Lehimler, E. (2022). “Âşıklık Geleneğinde Söz ve Müzik Etkileşimine Bir Örnek: Sümmani Ağzı” 14. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu, Alanya, Türkiye, 20-22 Ekim 2022, cilt. 1, s.50. google scholar
11. Topakkaya, A. (2013). Âşık Veysel’in ‘Güzelliğin On Para Etmez’ adlı Şiirin Felsefi Açıdan Bir Bakış. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 67 (October): s. 89-109. google scholar
12. Uçan, A. (1997). İnsan ve Müzik İnsan ve Sanat Eğitimi. Müzik Ansiklopedisi Yayınları. google scholar
13. URL-1: Veysel, Âşık. (10.12.2023). TRT Arşiv 1969, Erdoğan Alkan ve Âşık Veysel. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=6tP6cZDtkeg google scholar
14. URL-2: Veysel, Âşık. (12.01.2024). Bir Küçük Dünyam Var İçimde Benim. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=3JMLNqsUjc0 google scholar
15. URL-3: Veysel, Âşık. (25.01.2024). Bu Âlemi Gören Sensin. [Video-Ses]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=OPmtF7yhV20 google scholar
16. URL-4 ve 5: : Veysel, Âşık. (10.02.2024). Yüce Dağ Başında Kar Var. [Video-Ses]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=k6zG__oW4FU google scholar
17. URL-6: Veysel, Âşık. (15.02.2024). Medet ya Râb-Mersiye. [Video-Ses]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=K_2WWvqOhak google scholar