HISTORICAL GRAVESTONES OF BAŞARAKAVAK NEIGHBORHOOD KONYA

Öz

Başarakavak neighborhood, located within the borders of Selçuklu district of Konya province, has been home to many civilizations throughout history. In documents from the Byzantine, Roman, and Hellenistic periods, the settlement is referred to as ‘Beşare’. In Ottoman archives, it is recorded as ‘Beşşere’, ‘Beşere’, and ‘Beşerekavak’. With the Seljuk State's conquest of Konya and its surroundings, Başarakavak became part of Turkish territory. Based on available data, it appears that the neighborhood's name changed to ‘Başarakavak’ in the XIX. century. Besides containing information about the deceased and prayer phrases, gravestones are important documents reflecting the socio-cultural and artistic characteristics of their era. With their formal characteristics, ornamentation, and iconographic elements, gravestones offer valuable resources for art historians in analyzing the aesthetic understanding and cultural structure of the period. This study focuses on gravestones located in the Başarakavak Cemetery, dating from between 1209 and 1933. A total of 39 gravestones were identified within the scope of the research. 37 are headstones and two are footstones. Of the headstones examined, 25 belong to men and six to women. The main aim of the study is to reveal the typological and ornamental characteristics of the gravestones in the Başarakavak Cemetery and to ensure their documentation.

Anahtar Kelimeler

• Konya
• Başarakavak
• Ottoman
• Tombstone.

KONYA BAŞARAKAVAK MAHALLESİ TARİHÎ MEZAR TAŞLARI

Öz

Konya ili Selçuklu ilçesi sınırlarında yer alan Başarakavak Mahallesi, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bizans, Roma ve Helenistik dönemlere ait belgelerde yerleşim yeri “Beşare” adıyla anılmaktadır. Osmanlı arşivlerinde ise “Beşşere”, “Beşere” ve “Beşerekavak” biçimlerinde kaydedilmiştir. Selçuklu Devleti’nin Konya ve çevresini fethetmesiyle Başarakavak, Türk topraklarına dahîl olmuştur. Mevcut veriler ışığında mahallenin adının XIX. yüzyılda ‘Başarakavak’ olarak değiştiği anlaşılmaktadır. Bu tarihsel arka plan, dönemin kültürel ve sanatsal özelliklerini yansıtan birer tarihi belge olması açısından mezar taşlarının değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Mezar taşları, ölen kişiye ait kimlik bilgilerini ve dua kalıplarını içermesinin yanı sıra, ait oldukları dönemin sosyo-kültürel ve sanatsal özelliklerini yansıtan önemli belgelerdir. Biçimsel özellikleri, süslemeleri ve ikonografik öğeleriyle mezar taşları, sanat tarihçileri açısından dönemin estetik anlayışını ve kültürel yapısını çözümlemede değerli kaynaklar sunmaktadır. Bu nedenle mezar taşlarının incelenmesi ve kataloglanması, sanat tarihi disiplini açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Başarakavak Mahallesi mezarlığında yer alan ve 1209-1933 yılları arasına tarihlenen mezar taşları ele alınmıştır. Araştırma kapsamında toplam 39 mezar taşı tespit edilmiştir. Bu taşlardan 37’si baş, ikisi ayak taşıdır. İncelenen baş taşlarının 25’i erkek, altısı kadınlara aittir. Çalışmanın temel amacı, Başarakavak Mezarlığı’ndaki mezar taşlarının tipolojik ve süsleme özelliklerini ortaya koymak ve bu taşların belgelenmesini sağlamaktır.

Anahtar Kelimeler

• Konya
• Başarakavak
• Osmanlı
• Mezar taşı.

Kaynakça

1. Aslanapa, O. (1993). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi Kitapevi.
2. Bahargülü, N. (2025). Datça-Cumalı Mezar Taşlarından Örnekler. Sanat Tarihi Yıllığı, (34), 46-91.
3. Barthold, W. (1947). Türklerde ve Moğollarda Defin Merasimi Meselesine Dair (A. İnan, çev.). Belleten, 11 (43), 515-540.
4. Başkan, S. (1996). Karamanoğulları Dönemi Konya Mezar Taşları. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
5. Bülbül, D. (2017). Hadim Mezar Taşları [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
6. Bülbül, D. (2020). Konya-Hâdim’de Bulunan Saç Süslemeli Kadın Mezar Taşları. 2. Uluslararası Geleneksel Türk Mezar Taşları Sempozyumu 22-25 Ağustos 2019 (Ahlat/Bitlis) Tam Metin Bildiriler, 5-47. Kayseri: Kimlik Yayınları.
7. Çal, H. (2007). Göynük (Bolu) Şehri Türk Mezar Taşları, Vakıflar Dergisi, XXX, 295-383.
8. Çal, H. (2021). Türkiye Mezar Taşı Tipleri 1: Güneş Tepelikler. Belleten Dergisi, 85 (303), 645-689.

9. Çetinaslan, M., & Karapıçak, S. (2018). Akşehir Taş Eserler Müzesi’ndeki Türk Dönemi Mezar Taşlarında Restorasyon Uygulamaları. M. Duranlı, K. Haykıran, G. Kuzay Demir (Ed.), 1. Uluslararası Türk-İslam Mezar Taşları Kongresi Bildirler Kitabı (s. 184-198). Aydın.
10. Çetinaslan, M. (2021). Bursa: Taşların Dili: İnegöl Mezarlıkları ve Mezar Taşları.
11. Çetinaslan, M., & Bülbül, D. (2022). Konya’nın Taşkent İlçesindeki Tarihi Mezar Taşları. Palmet Dergisi, 1, 24-56.
12. Çoruhlu. Y. (2007). Erken Devir Türk Sanatı. İstanbul: Kabalcı.
13. Doğan, N. (2014). Selçuklu Döneminde Siyasi ve Bani Kimliği ile Zeyneddîn Beşâre. Literature and History of Turkısh or Turkic Volume, 9 (10), 957-976.
14. Duran, R. (2019). Motiflere Dönüşmüş Türk Damgaları-Geometrik Motiflere Farklı Bir Bakış, Akdeniz Sanat Dergisi, 13 (23), 679-698.
15. Duran, R. & Baş, A. (2019). Ermenek’te Türk Dönemi Kadın Mezar Taşları. H. Muşmal & E. Yüksel & M. A. Kapar (Ed.), Karaman Araştırmaları-1, 113-119. Konya: Palet Yayınları.
16. Kara, H., & Danışık, Ş. (2005) Konya Mezarlıkları ve Mezar Taşları. Konya: Meram Belediyesi Kültür Yayınları.
17. Karaman, H. (1996). Ölüm, Ölü, Defin ve Merasimler. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
18. Kunt, İ., & Karademir, M. (2019). Mevlânâ Müzesi Haziresindeki Mezar Taşlarından Örnekler. Mütefekkir, 6 (12), 489-516.
19. Laqueur, H. P. (1997). Hüve’l-Bâki İstanbul’da Osmanlı Mezarlıkları ve Mezar Taşları. İstanbul.
20. Muşmal, H., & Çetinaslan, M. (2012). Beyşehir İlçe Merkezindeki Çeçen-İnguş Muhacirlerine Ait Mezar Taşları. Tarih Okulu Dergisi, 2013 (XVI), 423-469.
21. Muşmal, H., & Çetinaslan, M. (2013). Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Köyü Mezar Taşları. Turkish Studies, 8 (7), 323-354.
22. Muşmal, H., & Çetinaslan, M. (2014). Konya İli Beyşehir İlçesi Doğanbey Kasabası Mezar Taşları. History Studies, 6 (3), 253-294.
23. Muşmal, H., Kunt, İ., & Çetinaslan, M. (2014). Beyşehir Eşrefoğlu Süleyman Bey Külliyesindeki Türbelerde Yer Alan Mezar Taşları. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 165-215.
24. Önder, M. (1969). Konya Mezar Taşlarında Şekil ve Süsler. Türk Etnografya Dergisi, (62), 5-16.
25. Özönder, H. (2001). Selçuklu Emîri Beşare Bey ve Başarakavak. Konya.
26. Özçelik, A. C. (2022). Konya İli Merkez Araplar Mezarlığında Bulunan İslami Dönem Mezar Taşlarından Örnekler.
27. A. Aytaç, S. Akar (Ed.), XVI. Uluslararası Türk Kültürü, Sanatı ve Kültürel Mirası Koruma Sempozyumu/Sanat Etkinlikleri 4-6 Temmuz 2022, 63-70. Romanya.
28. Sevim, N. (2007). Medeniyetimizin Sessiz Tanıkları. İstanbul: Ezgi Matbaacılık.
29. Selçuklu Belediyesi. (21.01.2024). Nüfus Dağılımı. https://www.selcuklu.bel.tr
30. Tugay, O., & Ertuğrul K., & Yıldız Tugay E. (2004). Başarakavak (Konya) Kasabası Etnobotanik Alan Araştırması. TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 4 (2005), 245-256.
31. Türk, H., & Kara, H. (2021) Konya’daki Osmanlı Türbeleri’nde Mezar Taşları. Hitit İlahiyat Dergisi, 20 (2), 835-876.
32. Yeni, Ö. (2013). Kastamonu Honsalar Camii Haziresi’nde Bulunan Mezar Taşları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (25), 595-611.