Turizm Çeşitlendirilmesi Bağlamında Sandıklı’nın Kırsal Turizm ve Gastronomi Turizmi Potansiyelinin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, turizm çeşitlendirilmesi çerçevesinde Sandıklı’nın kırsal turizm ve gastronomi turizmi potansiyelini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Temel problem, ilçenin doğal/kırsal kaynakları, yerel mutfak unsurları ve termal çekiciliği gibi çoklu kaynaklarının hangi koşullarda tanımlı turizm ürünlerine dönüştürülebileceği ve bu dönüşümün destinasyon kimliği içinde nasıl bütünleştirilebileceğidir. Çalışma, potansiyelin görünür kılınması ve geliştirme alanlarının sistematik biçimde ortaya konulması yoluyla yerel planlama ve uygulamalara analitik bir zemin sunmayı hedefler.

Yöntem: Araştırma nitel yaklaşımla yürütülmüş; veri toplama sürecinde doküman analizi ve yerinde gözlem tekniklerinden yararlanılmıştır. Doküman analizi kapsamında turizm planlaması, kırsal turizm ve gastronomi turizmi literatürü ile Sandıklı’ya ilişkin erişilebilir yazılı kaynaklar sistematik biçimde incelenmiştir. Gözlem yoluyla destinasyonun kırsal/doğa çekicilikleri, erişilebilirlik ve yönlendirme unsurları, yerel ürünlerin görünürlüğü ve turistik deneyim bileşenleri yerinde değerlendirilmiştir. Veriler tematik ve betimsel yaklaşımla analiz edilerek bulgular karşılaştırmalı biçimde yorumlanmıştır.

Bulgular: Bulgular, Sandıklı’nın kırsal/doğa turizmi açısından kaynak tabanının güçlü olduğunu; doğal peyzaj, tarımsal alanlar ve düşük yoğunluklu kırsal çevrenin deneyim temelli etkinliklere elverişlilik sunduğunu göstermektedir. Buna karşın, kırsal çekiciliklerin önemli ölçüde dağınık bir yapıda kaldığı; rota, paket deneyim ve ziyaretçi bilgilendirme/yönlendirme bileşenlerinin sınırlı olması nedeniyle ürünleştirme düzeyinin düşük olduğu belirlenmiştir. Gastronomi bileşenlerinde yerel ürün ve mutfak unsurlarının varlığına rağmen, hikâyeleştirme, menü standardizasyonu, tadım/atölye ve üretim sürecine katılım gibi turistik deneyim bileşenlerinin yeterince gelişmediği saptanmıştır. Termal kaynaklar, ziyaretçi çekmede çekirdek ürün niteliği taşımakla birlikte; termal–kırsal–gastronomi entegrasyonunu sağlayacak paketleme ve yönlendirme mekanizmalarının zayıf olduğu görülmüştür. Kurumsal anlatı, dijital görünürlük ve paydaş eşgüdümü geliştirme alanları olarak öne çıkmıştır.

Pratik Çıkarımlar: Araştırmanın sonuçları, Sandıklı’da turizm çeşitlendirmesinin uygulanabilirliğini artırmak için somut bir uygulama gündemi önermektedir, bunlar: kırsal çekiciliklerin rota ve tematik programlar halinde ürünleştirilmesi, yerel gastronominin deneyim tasarımı (tadım, atölye, üretici ziyareti) ile güçlendirilmesi, termal turizmin kırsal ve gastronomi deneyimleriyle paket haline getirilmesi, yönlendirme-bilgilendirme ve dijital görünürlüğün iyileştirilmesi ve taşıma kapasitesi ve çevresel yönetim ilkeleriyle sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin kurulması şeklindedir.

Özgünlük/Bilimsel Katkı: Çalışma, Sandıklı örneğinde kırsal turizm ve gastronomi turizmini turizm çeşitlendirilmesi bağlamında birlikte ele alarak, potansiyelin yalnızca varlık düzeyinde değil, ürünleştirme, entegrasyon, pazarlanabilirlik ve sürdürülebilir yönetim boyutlarıyla değerlendirilmesine katkı sunmaktadır. Doküman analizi ile yerinde gözlemin bir arada kullanılması, yazılı kaynaklarda ifade edilen potansiyelin saha gerçekliğiyle karşılaştırılmasını sağlayarak, destinasyon geliştirme gündemini somut ve izlenebilir temalar üzerinden tartışmaya açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Turizm çeşitlendirilmesi
• Kırsal turizm
• Gastronomi turizmi
• Sandıklı

Evaluation of Sandıklı's Rural Tourism and Gastronomy Tourism Potential in the Context of Tourism Diversification

Öz

Purpose: This study aims to evaluate the rural tourism and gastronomic tourism potential of Sandıklı within the framework of tourism diversification. The main problem is to determine under what conditions the district's multiple resources, such as natural/rural resources, local culinary elements, and thermal attractions, can be transformed into defined tourism products, and how this transformation can be integrated within the destination identity. The study aims to provide an analytical basis for local planning and implementation by making the potential visible and systematically identifying areas for development.

Method: The research was conducted using a qualitative approach; document analysis and on-site observation techniques were utilized in the data collection process. As part of the document analysis, tourism planning, rural tourism, and gastronomy tourism literature, as well as accessible written sources related to Sandıklı, were systematically examined. Through observation, the destination's rural/natural attractions, accessibility and navigation elements, the visibility of local products, and the components of the tourist experience were evaluated on-site. The data were analyzed using thematic and descriptive approaches, and the findings were interpreted comparatively.

Findings: The findings indicate that Sandıklı has a strong resource base in terms of rural/nature tourism; the natural landscape, agricultural areas, and low-density rural environment offer suitability for experience-based activities. However, it was determined that rural attractions remain largely scattered; and the level of productization is low due to the limited components of routes, packaged experiences, and visitor information/guidance. Despite the presence of local products and culinary elements in the gastronomy components, it was found that tourist experience components such as storytelling, menu standardization, tasting/workshops, and participation in the production process are not sufficiently developed. While thermal springs serve as a core product in attracting visitors, the packaging and guidance mechanisms that would ensure thermal-rural-gastronomy integration are weak. Corporate narrative, digital visibility, and stakeholder coordination stand out as areas for improvement.

Practical Implications: The research findings propose a concrete implementation agenda to increase the feasibility of tourism diversification in Sandıklı, including: productizing rural attractions into routes and thematic programs; strengthening local gastronomy through experience design (tasting, workshops, producer visits); packaging thermal tourism with rural and gastronomic experiences; improving wayfinding and information and digital visibility; and establishing sustainable visitor management based on carrying capacity and environmental management principles.

Originality/Scientific Contribution: This study, using the Sandıklı example, examines rural tourism and gastronomic tourism together within the context of tourism diversification, contributing to an assessment of potential not only at the asset level but also in terms of product development, integration, marketability, and sustainable management. The combined use of document analysis and on-site observation allows for a comparison of the potential expressed in written sources with the realities on the ground, opening up a discussion on destination development through concrete and observable themes.

Anahtar Kelimeler

• Tourism diversification
• Rural tourism
• Gastronomy tourism
• Sandıklı

Kaynakça

1. Atoche-Silva, L., Victoria, M., Horna-Calderón, V., Elena, P., & Alberto, M. (2024). The gastronomic industry: A line of sustainable tourism. Migration Letters, 21(2), 966–975. https://doi.org/10.59670/ml.v20i7.7019
2. Ayhan, Ç., Taşlı, T., Özkök, F., & Tatlı, H. (2020). Land use suitability analysis of rural tourism activities: Yenice, Turkey. Tourism Management, 76(2020), 1-11. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2019.07.003
3. Baum, T., & Lundtorp, S. (2001). Seasonality in tourism. Routledge.
4. Bollukcu, P., & Cesur, A. (2020). Kırsal turizmde yerel halk bileşeni: Ankara-Ayaş örneği’nde bir tutum belirleme çalışması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 30(3), 563-575. https://doi.org/10.29133/yyutbd.711767
5. Bozok, D., Kılıç, S., & Özdemir, S. (2017). Turizm literatüründe kırsal turizmin bibliyometrik analizi. Journal of Human Sciences, 14(1), 187-202. https://doi.org/10.14687/jhs.v14i1.4274
6. Bucak, T. & Ateş, U. (2014). Gastronomi turizminin il turizmine etkisi: Çanakkale örneği. The Journal of Academic Social Science Studies, 28, 315-328. https://doi.org/10.9761/JASSS2528
7. Dirin, D., Rasputina, E., Kuklina, M., Krasnoshtanova, N., Trufanov, A., Batosirenov, E., & Lysanova, G. (2023). Potential for tourism and recreation in the Todzhinsky Kozhuun (District), Republic of Tyva, RF. Sustainability, 15(14), 1-21. https://doi.org/10.3390/su151411087
8. Dwyer, L., & Kim, C. (2003). Destination competitiveness: Determinants and indicators. Current Issues in Tourism, 6(5), 369–414. https://doi.org/10.1080/13683500308667962

9. European Environment Agency. (2024, December 5). Adaptation and diversification of tourism offers. Climate-ADAPT. https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/metadata/adaptation-options/adaptation-and-diversification-of-tourism-offers
10. Gökdeniz, A., Erdem, B., Dinç, Y., & Uğuz, S. Ç. (2015). Gastronomi turizmi: Ayvalık’ta yerli turistler üzerinde görgül bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(1), 14-29.
11. Hall, C. M., Prayag, G., & Amore, A. (2017). Tourism and resilience: Individual, organisational and destination perspectives. Channel View Publications. https://doi.org/10.21832/HALL6300
12. Hall, C. M., Scott, D., & Gössling, S. (2020). Pandemics, transformations and tourism: Be careful what you wish for. Tourism Geographies, 22(3), 577–598. https://doi.org/10.1080/14616688.2020.1759131
13. Kaman, G. (2024). Turizm tanıtım faaliyetlerinde Türk mutfak kültürüne ait unsurların incelenmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 12(4), 780-793. https://doi.org/10.15295/bmij.v12i4.2437
14. Kervankıran, İ. (2014). Afyonkarahisar ili turizminin türkiye turizmindeki yeri. Doğu Coğrafya Dergisi, 19(32), 171-192. https://doi.org/10.17295/dcd.76345
15. Lin, M., Marine-Roig, E., & Llonch-Molina, N. (2021). Gastronomy as a sign of the ıdentity and cultural heritage of tourist destinations: A bibliometric analysis 2001–2020. Sustainability, 13(22), 1-23. https://doi.org/10.3390/su132212531
16. Macêdo, A., Soares, J., & Solla, X. (2025). Gastronomic territories: Critical review of the literature. Studies in Social Sciences Review, 6(1), 1-22. https://doi.org/10.54018/sssrv6n1-008
17. Marzella, D. A. (2008). Culinary tourism: Does your destination have potential. Travel Marketing Decisions, 9(2), 2-4.
18. Nesterchuk, I. (2022). Tools and development drivers for the gastronomic tourism. Economic Affairs, 67(4), 579-587. https://doi.org/10.46852/0424-2513.4.2022.24
19. Nurwitasari, A., Gaffar, V., Wibowo, L., & Sultan, M. (2024). Gastronomy tourism promotion: The uniqueness of culinary attraction and storytelling. Society 12(2), 943-960. https://doi.org/10.33019/society.v12i2.758
20. OECD. (2018). Turkey, In OECD tourism trends and policies 2018 (pp. 287–291). OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/tour-2018-en
21. OECD. (2024). Tourism policy highlights 2024: Oecd tourism trends and policies 2024. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/a8dd3019-en
22. OECD. (2025). Building strong and resilient tourism destinations. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/building-strong-and-resilient-tourism-destinations_a57c343d-en.html
23. Ölmez, Z. D., & Girgin, G. K. (2015). Kırsal turizmin yöre kalkınmasındaki rolü: Sandıklı yöresi kırsal turizm potansiyeli. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi (IJSES), 5(1), 77–84. https://www.ijses.org/index.php/ijses/article/view/145
24. Özgürel, G., Atiş, E., & Uğuz, S. (2023). Eko-Agro turizm ile kırsal yeşil ekonomiye geçişi sağlamak: Kızıklı aromatik köy örneği (Türkiye). İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(2), 796-818. https://doi.org/10.15869/itobiad.1254129
25. Resmi, I., Dhewanto, W., & Dellyana, D. (2023). Gastronomy tourism: Local food and tourism experience in Bandung. The Journal Gastronomy Tourism 10(2), 195-202. https://doi.org/10.17509/gastur.v10i2.63659
26. Ritchie, B. W. (2009). Crisis and disaster management for tourism. Channel View Publications. https://doi.org/10.21832/9781845411077
27. Ritchie, B. W., & Jiang, Y. (2019). A review of research on tourism risk, crisis and disaster management: launching the annals of tourism research curated collection on tourism risk, crisis and disaster management. Annals of Tourism Research, 79(102812), 1-15. https://doi.org/10.1016/j.annals.2019.102812
28. Rosalina, P., Dupre, K., Wang, Y., Nyoman, I., Putra, D., Jin, X., & Devi, P. (2023). Rural tourism resource management strategies: A case study of two tourism villages in Bali. Tourism Management Perspectives, 49(2023), 1-15. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2023.101194
29. Saf, H. (2022). Sürdürülebilir kentsel gelişim ve kırsal kalkınmaya etkisi bağlamında kırsal turizmin önemi: Foça Kozbeyli örneği. Kent Akademisi, 15(4), 1835-1854. https://doi.org/10.35674/kent.1006379
30. Sampaio, C., Sebastião, J. R., & Farinha, L. (2024). Hospitality and tourism demand: Exploring industry shifts, themes, and trends. Societies, 14(207), 1-14. https://doi.org/10.3390/soc14100207
31. Sarıışık, M., & Özbay, G. (2015). Gastronomi turizmi üzerine bir literatür incelemesi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2), 264-278. https://doi.org/10.17123/atad.vol26iss218417
32. Sormaz, U., Akmeşe, H., Güneş, E., & Aras, S. (2016). Gastronomy in tourism. Procedia Economics and Finance, 39, 725-730. https://doi.org/10.1016/s2212-5671(16)30286-6
33. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2007). Tourism strategy of Turkey - 2023 and activity plan for tourism strategy of Turkey 2007–2013. Author. https://www.ktb.gov.tr/genel/text/eng/TST2023.pdf
34. Тleuberdinova, А., Kulik, X., & Kiss, F. (2023). Eco-Tourism and socio-economic development of rural areas. Problems of AgriMarket, 2023(3), 52-59. https://doi.org/10.46666/2023-3.2708-9991.05
35. Uliganets, S., Batychenko, S., Melnik, L., & Sologub, Y. (2021). Features development of gastronomic tourism: Foreign experience. Bulletin of Taras Shevchenko National University of Kyiv. Geography,1/2(78/79), 48-52. https://doi.org/10.17721/1728-2721.2021.78-79.7
36. Uygun, E., Levent, S., & Özkul, E. (2019). Lisans düzeyinde turizm eğitimi veren üniversitelerin ders programlarının kırsal turizm açısından incelenmesi. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(4), 498-516. https://doi.org/10.32958/gastoria.585438
37. Visković, N., & Komac, B. (2021). Gastronomy tourism: A brief introduction. Acta Geographica Slovenica, 61(1), 95-105. https://doi.org/10.3986/ags.10258