Türkiye ve Avrupa’da Üçüncü Yaş Turizmi: Sosyal Kopuş Teorisi Çerçevesinde Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye ve Avrupa’daki üçüncü yaş grubuna dahil bireylerin turizm davranışlarını resmi istatistikler doğrultusunda karşılaştırmalı olarak incelemek ve elde edilen bulguları Sosyal Kopuş Teorisi çerçevesinde değerlendirmektir. Çalışmada özellikle 65 yaş ve üzeri bireylerin seyahat sıklığı, geceleme süreleri ve turizme katılım biçimleri analiz edilerek genel turist profili ile benzer ve farklı yönleri ortaya konulmuştur. Ayrıca üçüncü yaş bireylerin turizm faaliyetlerine katılım düzeylerinin aktif yaşlanma yaklaşımıyla ilişkisi tartışılmıştır.

Yöntem: Araştırmada karşılaştırmalı betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın verileri, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (EuroStat) tarafından yayımlanan resmi ikincil verilerden elde edilmiştir. Analiz kapsamında genel turist nüfusu ile 65 yaş ve üzeri bireylerin seyahat sayıları ve geceleme süreleri karşılaştırılmış; zaman serisi eğilimleri, oran analizleri ve grup bazlı karşılaştırmalar grafikler aracılığıyla değerlendirilmiştir.

Bulgular: Araştırma bulguları, üçüncü yaş grubundaki bireylerin seyahat sıklığının genel nüfusa göre daha düşük olmasına rağmen, konaklama sürelerinin daha uzun olduğunu göstermektedir. Avrupa verileri, üçüncü yaş bireylerin daha çok yurt içi seyahati ve aile/arkadaş yanında veya ikinci konutlarda konaklamayı tercih ettiğini ortaya koymaktadır. Türkiye verileri de benzer şekilde üçüncü yaş turistlerin turizme daha az sıklıkla katıldığını ancak daha uzun süreli turizm deneyimleri yaşadığını göstermektedir. Bulgular, üçüncü yaş bireylerin turizmden tamamen kopmadığını; aksine yaşa bağlı fiziksel, ekonomik ve sosyal koşullara uyum sağlayarak turizm faaliyetlerine farklı biçimlerde katılım göstermeye devam ettiğini ortaya koymaktadır.

Pratik Çıkarımlar: Çalışma, üçüncü yaş turizminin turizm sektörü açısından önemli bir pazar potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda turizm işletmeleri ve destinasyon yöneticilerinin üçüncü yaş bireylerin ihtiyaçlarına uygun ürün ve hizmetler geliştirmesi gerekmektedir. Erişilebilir ulaşım sistemleri, sağlık destek hizmetleri, güvenlik, konfor, sosyal etkileşim olanakları ve yaş dostu destinasyon planlamaları bu kapsamda önem taşımaktadır. Ayrıca üçüncü yaş turizmi, düşük sezonlarda turizm hareketliliğini artırarak sürdürülebilir turizm politikalarına katkı sağlayabilecek bir alan olarak değerlendirilmektedir.

Özgünlük/Bilimsel Katkı: Bu çalışma, üçüncü yaş turizmini Türkiye ve Avrupa verileri üzerinden karşılaştırmalı biçimde inceleyerek literatüre katkı sunmaktadır. Özellikle Sosyal Kopuş Teorisi’nin güncel turizm verileriyle değerlendirilmesi ve resmi istatistiklere dayalı makro düzeyde analiz yapılması çalışmanın özgün yönünü oluşturmaktadır. Araştırma sonuçları, üçüncü yaş bireylerin turizmden tamamen uzaklaşmadığını, aksine aktif yaşlanma yaklaşımı doğrultusunda turizm faaliyetlerine uyarlanmış biçimlerde katılım göstermeye devam ettiğini ortaya koyarak Sosyal Kopuş Teorisi’nin turizm bağlamında yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Üçüncü yaş turizmi
• Turist davranışı
• Aktif yaşlanma
• Sosyal kopuş teorisi

Senior Tourism in Türkiye and Europe: A Comparative Analysis within the Framework of Disengagement Theory

Öz

Purpose: The aim of this study is to comparatively examine the tourism behaviors of third-age individuals in Türkiye and Europe through official statistical data and to evaluate the findings within the framework of Disengagement Theory. In this context, the travel frequency, length of stay, and forms of participation in tourism activities of individuals aged 65 and over were analyzed, and the similarities and differences between their tourism behaviors and those of the general tourist profile were identified. In addition, the relationship between older adults’ participation in tourism activities and the concept of active ageing was discussed.

Method: A comparative descriptive analysis method was employed in the study. The data were obtained from official secondary statistics published by the Turkish Statistical Institute (TÜİK) and the Statistical Office of the European Union (Eurostat). Within the scope of the analysis, the number of trips and overnight stays of the general tourist population and individuals aged 65 and over were compared; time-series trends, ratio analyses, and group-based comparisons were evaluated through graphical representations.

Findings: The findings of the study indicate that although individuals in the third-age group travel less frequently than the general population, they tend to have longer lengths of stay. European data reveal that older adults mostly prefer domestic travel and accommodation in second homes or with family and friends. Similarly, data from Türkiye show that older tourists participate in tourism activities less frequently but experience longer-duration travel. The findings demonstrate that older individuals do not completely withdraw from tourism; rather, they continue to participate in tourism activities in different forms by adapting to age-related physical, economic, and social conditions.

Practical Implications: The study demonstrates that third-age tourism has significant market potential for the tourism sector. In this regard, tourism businesses and destination managers should develop products and services tailored to the needs of older individuals. Accessible transportation systems, healthcare support services, safety, comfort, opportunities for social interaction, and age-friendly destination planning are considered important within this framework. In addition, third-age tourism is regarded as a field that can contribute to sustainable tourism policies by increasing tourism mobility during low seasons.

Originality/Scientific Contribution: This study contributes to the literature by comparatively examining third-age tourism through data from Türkiye and Europe. In particular, the evaluation of Disengagement Theory through current tourism data and the macro-level analysis based on official statistics constitute the original aspect of the study. The findings reveal that older individuals do not completely withdraw from tourism; rather, they continue to participate in tourism activities in adapted forms in line with the active ageing approach. In this respect, the study suggests that Disengagement Theory should be reconsidered within the context of tourism.

Anahtar Kelimeler

• Third-Age Tourism
• Tourist behavior
• Active ageing
• Disengagement Theory

Kaynakça

1. Achenbaum, W. A., & Bengtson, V. L. (1994). Re-engaging the disengagement theory of aging: On the history and assessment of theory development in gerontology. The Gerontologist, 34(6), 756-763.
2. Asiamah, N. (2017). Social engagement and physical activity: Commentary on why the activity and disengagement theories of ageing may both be valid. Cogent Medicine, 4, 1289664. http://dx.doi.org/10.1080/2331205X.2017.1289664
3. Charles, S., & Arockiam, K. (2024). Social disengagements among retired pensioners. Journal of the Knowledge Economy, 15(4), 19087-19103.
4. Cumming, M. E. (1964). New thoughts on the theory of disengagement. In New thoughts on old age. Springer Berlin Heidelberg.
5. European Commission. (2014). “Europe, the best destination for seniors” “Facilitating cooperation mechanisms to increase senior tourists’ travels, within Europe and from third countries, in the low and medium seasons” Brussels, Belgium. Erişim Tarihi:12.02.2026
6. Eurostat, (2026). https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Tourism_trends_and_ageing, Erişim Tarihi: 02.02.2026
7. Fistola, R., & Rocca, R. A. L. (2019). Analyzing senior tourism. Federico Ii Open Access University Press.
8. Forbes, (2023) https://www.forbes.com/sites/lealane/2023/06/30/best-and-worst-destinations-for-senior-travel-according-to-new-data/, Erişim Tarihi: 18.02.2026

9. Hochschild, A. R. (1975). Disengagement theory: A critique and proposal. American Sociological Review, 553-569.
10. Hou, P., Ren, L., Li, Y., Jia, B., & Jenkins, C. L. (2025). Tourism constraints for the senior: Scale development. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 1-25.
11. Jang, S., & Ham, S. (2009). A double-hurdle analysis of travel expenditure: Baby boomer seniors versus older seniors. Tourism Management, 30(3), 372–380.
12. Le Serre, D. (2008). Who is the senior consumer for the tourism industry. Amphitheatre Economic, 10(special 2), 195-206.
13. Mabry, J. B., & Bengtson, V. L. (2005). Disengagement theory. Encyclopedia of ageism, 113-117.
14. Maddox, G. L. (1965). Fact and artifact: Evidence bearing on disengagement theory from the Duke Geriatrics Project. Human Development, 8(2-3), 117-130.
15. Markson, E. W. (1975). Disengagement theory revisited. The International Journal of Aging and Human Development, 6(3), 183-186.
16. Moschis, G. P., & Ünal, B. (2008). Travel and leisure services preferences and patronage motives of older consumers. Journal of Travel & Tourism Marketing, 24(4), 259-269.
17. Otoo, F. E., & Kim, S. (2020). Analysis of studies on the travel motivations of senior tourists from 1980 to 2017: Progress and future directions. Current Issues in Tourism, 23(4), 393-417.
18. Patterson, I., & Balderas, A. (2020). Continuing and emerging trends of senior tourism: A review of the literature. Journal of Population Ageing, 13(3), 385-399.
19. Patuelli, R., & Nijkamp, P. (2016). Travel motivations of seniors: A review and a meta-analytical assessment. Tourism Economics, 22(4), 847-862.
20. Przybysz, K., & Stanimir, A. (2022). Tourism-related needs in the context of seniors’ living and social conditions. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(22), 15325. https://doi.org/10.3390/ijerph192215325
21. Scheyvens, R., & Biddulph, R. (2018). Inclusive tourism development. Tourism Geographies, 20(4), 589-609.
22. Sert, A. N. (2019). Senior tourism in the aging world. Theory and practice in social sciences, 488-498. St. Klıment Ohrıdskı Unıversıty Press.
23. Taloş, A. M., Lequeux-Dincă, A. I., Preda, M., Surugiu, C., Mareci, A., & Vijulie, I. (2021). Silver tourism and recreational activities as possible factors to support active ageing and the resilience of the tourism sector. Journal of Settlements & Spatial Planning.
24. Tornstam, L. (1989). Gero-transcendence: A reformulation of the disengagement theory. Aging Clinical and Experimental Research, 1, 55-63.
25. TÜİK, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2024-53783, Erişim Tarihi: 12.02.2026.
26. United Nation (2015). United Nations world population prospects: The 2015 revision. http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/ageing/WPA20 15_Report.pdf, Erişim Tarihi: 12.02.2026.
27. WHO. (2002) Active Ageing. A Policy Framework; World Health Organization: Geneva, Switzerland, 2002. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/67215/WHO_NMH_NPH_02.8.pdf;jsessionid=30B9E6B9C57A8CF4A643AE76160D7DEE?sequence=1, Erişim Tarihi: 25.02.2026.
28. WHO. (2015). World report on ageing and health 2015. https://www.who.int/ ageing/events/world-report-2015-launch/en, Erişim Tarihi: 12.02.2026
29. WTO. (1997). Senior Tourism. World Tourism Organization, Madrid.
30. Zhang, X., & Lin, H. (2022). Disengagement theory. In Encyclopedia of gerontology and population aging (pp. 1471-1476). Springer International Publishing.
31. Zielińska-Szczepkowska, J. (2021). What are the needs of senior tourists? Evidence from remote regions of Europe. Economies, 9(4), 148.
32. Żmuda-Pałka, M., and Siwek, M. (2019). Senior tourism- Opportunity and challenges of accommodation facilities in the context of an aging population, Based on the Example of Krynica-Zdrój in Poland. Studies of the Industrial Geography Commission of the Polish Geographical Society 33, 176–87