From Lausanne To An Independent State: The Turkish Republic of Northern Cyprus

Öz

The island of Cyprus, which holds an extremely important position for Turkey's security, has a structure with two distinctly separated communities. This land, where Turkish and Greek communities with different races, languages, religions and cultures have lived together for centuries, is a center of issue. This issue, which is a national cause for both Turkey and Greece, also maintains its importance because of the natural resources surrounding the island. This study about the Cyprus issue, which has always held a sensitive place in the eyes of the Turkish nation, is done accepting the Treaty of Lausanne as starting point. It has been tried to shedding light on the role of this Treaty in the establishment of the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC) and also the issue has been examined with its other historical and legal aspects, chronologically from Lausanne to the establishment of the TRNC. This study aims to contribute to understanding the place of the Treaty of Lausanne within the context of the Cyprus issue, by examining the issue on the basis of the Treaty. The other aims are providing academic contribution to the awareness of the Cyprus issue and future research on this topic.

Anahtar Kelimeler

• Treaty of Lausanne
• Turkish Republic of Northern Cyprus
• Cyprus Peace Operation
• Republic of Cyprus
• guarantor

Lozan'dan Bağımsız Bir Devlete: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Öz

Gerek stratejik yönden, gerekse Türkiye’nin güvenliği için son derece önemli konumdaki Kıbrıs Adası, birbirinden belirgin şekilde ayrışmış iki toplumlu bir yapıya sahiptir. Irk, dil, din ve kültürleri açısından farklı nitelikteki Türk ve Rum toplumlarının yüzyıllardır birlikte yaşadığı bu toprak parçası, bir sorun merkezi durumundadır. Türkiye ve Yunanistan açısından milli dava mahiyetindeki bu mesele, ada etrafında bulunan doğal kaynakların da etkisiyle önemini arttırarak korumaktadır. Türk Milleti nezdinde her daim hassas bir yer teşkil eden Kıbrıs sorunu hakkındaki bu inceleme, Lozan Barış Antlaşması başlangıç noktası kabul edilerek yapılmıştır. Böylece bu Antlaşma’nın, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kurulmasındaki rolüne ışık tutulmak suretiyle, mesele tarihsel ve hukuki diğer yönleriyle birlikte, Lozan’dan KKTC’nin kuruluşuna kadar olan süreçte kronolojik olarak irdelenmiştir. Çalışmayla, Kıbrıs sorununun Lozan Barış Antlaşması temelinde incelenmesiyle, zaman zaman çeşitli nedenlerle eleştirilen bu Antlaşma’nın, söz konusu mesele bağlamındaki yerinin anlaşılmasına katkı sağlanması hedeflenmiştir. Güncel, yaşayan bir sorun ve milli dava mahiyetindeki Kıbrıs konusundaki farkındalığa; keza inceleme kapsamında çok sayıda kaynağın irdelenmesine özen gösterilmesi nedeniyle bu konuda yapılacak diğer çalışmalara akademik bir destek sunulması diğer amaçlardır.

Anahtar Kelimeler

• Lozan Barış Antlaşması
• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
• Kıbrıs Barış Harekâtı
• Kıbrıs Cumhuriyeti
• garantör

Kaynakça

1. ADAOĞLU, Hacer Soykan, ‘AB ve KKTC Hukuku Açısından Yeşil Hat Tüzüğü’, Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 1, Yıl: 2005, ss. 15-28.
2. AHMAD, Ishtiaq, The Divided Island: A Pakistani Perspective on Cyprus, 1. Baskı, PanGraphics, Islamabad, 1999.
3. AKŞİN, Sina, Kısa 20. Yüzyıl Tarihi, 5. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2017.
4. AKYOL, Taha, Bilinmeyen Lozan, 1. Baskı, Doğan Kitap, İstanbul, 2014.
5. ARI, Tayyar, Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika, 5. Baskı, Alfa Yayınları, İstanbul, 2004.
6. ARMAOĞLU, Fahir, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914-1990), Cilt I, 8. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara, 1992.
7. ARSAVA, Füsun, ‘Kıbrıs Sorunun Uluslararası Hukuk Açısından Değerlendirilmesi’, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt: 51, Sayı: 1, Yıl: 1996, ss. 43-51.
8. AYDOĞDU, Ahmet, Kıbrıs Sorunu Çözüm Arayışları, 1. Baskı, Asil Yayınevi, Ankara, 2005.

9. AZARKAN, Ezeli, ‘Devletlerin Tanınması ve 1933 Montevideo Sözleşmesi’, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 4, Yıl: 2016, ss. 1055- 1068.
10. BAŞBUĞ, İlker, Unutulan Ada Kıbrıs, 1. Baskı, Kırmızı Kedi Yayınları, İstanbul, 2016.
11. BATUR, Nur, Yeniden Yaşasaydım Rauf Denktaş, 1. Baskı, Doğan Kitap, İstanbul, 2007.
12. BERKUT, Nabi, ‘Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 50. Yılı - Uluslararası Hukuk Perspektifinde Kıbrıs Sorunu’, Marmara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Araştırma ve Uygulama Merkezi, Sayı: 12, Yıl: 2024, ss. 1-6.
13. BİRAND, Mehmet Ali, 30 Sıcak Gün, 12. Baskı, Milliyet Yayınları, 1986.
14. BORA, Tanıl, Demirel, 1. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2023.
15. CROZAT, Charles, ‘Devletler Hukukunda Tanıma’ (çev. Edip F. Çelik), İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 19, Sayı: 1-2, Yıl: 1953, ss. 3-32.
16. ÇAKIROĞLU, Mehmet, ‘Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Kanunların Anayasa- ya Uygunluğunun Yargısal Denetimi’, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 2, Yıl: 2024, ss. 57-87.
17. ÇAKIROĞLU, Mehmet, 1924 Anayasası Çok Partili Döneminde Parlamenter Denetim, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2026.
18. ÇAVDAR, Tevfik, Türkiye’nin Demokrasi Tarihi 1950’den Günümüze, 4. Baskı, İmge Kitabevi, Ankara, 2008.
19. ÇEÇEN, Anıl, Kıbrıs Çıkmazı, 2. Baskı, Fark Yayınları, Ankara, 2008.
20. ÇİLİNGİR, Atilla, Kıbrıs 20 Temmuz 1974 ve Sonrası Unutulanlar, Unutturulanlar ya da Hatırlayamadıklarımız, 1. Baskı, Otopsi Yayınları, İstanbul, 2004.
21. DENKTAŞ, Rauf, Kıbrıs Girit Olmasın, 2. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2004.
22. DENKTAŞ, Rauf, The Cyprus Triangle, 1. Baskı, K.Rustem&Brother, Londra, 1988.
23. DURAN, Hasan, ‘BM ve AB Çerçevesinde Kıbrıs Sorununa Güncel Bir Bakış’, Dum- lupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 21, Yıl: 2008, ss. 119-139.
24. ERÇAKICA, Mustafa, Kendi Kaderini Tayin Etme Hakkı ve Devletlerin Tanınması İlişkisi: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Örneği Çerçevesinde Bir İnceleme, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
25. ERGÜÇLÜ, Süleyman, Rauf Denktaş’ın Kaleminden 20 Temmuz’a Doğru, 1. Baskı, Bizim Kitaplar Yayınevi, İstanbul, 2015.
26. ERHÜRMAN, Tufan, ‘Çok Katmanlı Toplumlarda İstikrarlı Demokrasi: Birleşik Kıbrıs Örneği’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 61, Sayı: 1, Yıl: 2012, ss. 107-147.
27. ERTUĞRUL, N. İlter, Cumhuriyet Tarihi El Kitabı 1923-2008, 3. Baskı, ODTÜ Yayıncılık, Ankara, 2011.
28. FIRAT, Melek M., 1960-71 Arası Türk Dış Politikası ve Kıbrıs Sorunu, 1. Baskı, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1997.
29. GIBBONS, Harry Scott, Kıbrıs’ta Soykırım, (çev. Alparslan Yılmaz ve Erol Fehim), 2. Baskı, Özyurt Matbaası, Ankara, 2003.
30. GÖKTEPE, Cihat, “Demokrat Parti Dönemi İç ve Dış Siyasi Gelişmeler (1950- 1960)”, Adem Çaylak, Mehmet Dikkaya, Cihat Göktepe ve Hüsnü Kapu (der.), Osmanlı’dan İkibinli Yıllara Türkiye’nin Politik Tarihi, 2. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2010, s. 361-394.
31. GÖKTEPE, Cihat, “Türkiye’de 27 Mayıs Darbesi Sonrası İç ve Dış Siyasi Geliş- meler (1961-1964)”, Adem Çaylak, Mehmet Dikkaya, Cihat Göktepe ve Hüsnü Kapu (der.), Osmanlı’dan İkibinli Yıllara Türkiye’nin Politik Tarihi, 2. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2010, s. 395-420.
32. GÖZLER, Kemal, Devletin Genel Teorisi, 10. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa, 2019.
33. GÜNDÜZ, Aslan, Milletlerarası Hukuk, 9. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2018.
34. GÜREL, Ayla, Kıbrıs’ta Yerinden Olmak (Sivil ve Askeri Çatışmanın Sonuçları-Rapor 4-Kıbrıslı Türklerin Yarattığı Yasal Çerçeve), Peace Research Institute, Oslo, 2012.
35. GÜREL, Şükrü Sina, Kıbrıs Tarihi (1878-1960) Cilt 1-2, 1. Baskı, Kaynak Yayınevi, 1984.
36. HOFFMEİSTER, Frank, Cyprus (last updated: October 2019), Max Planck Encyclopedias of International Law [MPIL]. HÜRSOY, Siret, ‘Kuramlar ve Kıbrıs Sorunu Üzerine Çıkarımlar’, Ege Akademik Bakış, Cilt: 13, Sayı: 2, Yıl: 2013, ss. 259-271.
37. İSMAİL, Sabahattin, 150 Soruda Kıbrıs Sorunu, 1. Baskı, Kastaş Yayınevi, İstanbul, 1998.
38. İSMAİL, Sabahattin, Kıbrıs Barış Harekâtının Nedenleri, Gelişimi, Sonuçları, 1. Baskı, Akdeniz Haber Ajansı Yayınları, İstanbul, 1988.
39. İSMAİL, Sabahattin, Kıbrıs Sorununun Kökleri, 1. Baskı, AHA Yayınları, 2000.
40. KARACAN, Ali Naci, Lozan, 7. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2018.
41. KARPAT, Kemal H., Türk Dış Politikası Tarihi, 1. Baskı, Timaş Yayınları, İstanbul, 2012.
42. KESER, Ulvi, Kıbrıs’ta Türk-Yunan Fırtınası (1940-1950-1960-1970), 1. Baskı, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 2006.
43. KURT, Deniz / PEHLİVAN, Yavuz / KORKMAZ, Erdal, 50’nci Yılında Kıbrıs Barış Harekâtı ve Türk Hava Kuvvetleri, 1. Baskı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı Hava Basımevi ve Neşriyat Komutanlığı, Ankara, 2024.
44. MANİSALI, Erol, Avrupa Kıskacında Kıbrıs, 1. Baskı, Derin Yayınları, İstanbul, 2003.
45. MANİZADE, Derviş, Kıbrıs, Dün, Bugün, Yarın, 1. Baskı, Kıbrıs Türk Kültür Derneği İstanbul Bölgesi Yayınları, İstanbul, 1975.
46. MERAY, Seha L., Lozan Barış Konferansı-Tutanaklar, Belgeler, 3. Baskı, YKY, İstanbul, 2001.
47. MORAN, Michael, Sovereignty Divided (Essays on The International Dimensions of The Cyprus Problem), 3. Baskı, Cyrep Yayınları, Lefkoşa, 1999.
48. MÜTERCİMLER, Erol, Satılık Ada Kıbrıs, 8. Baskı, Alfa Yayınları, İstanbul, 2010.
49. NAŞİT, Engin, Dünden Bugüne Kıbrıs (Kitabın EDOK Kütüphanesi’nden yararlanılan nüshasındaki ilk sayfaları bulunmadığından, yayınevi ve basım tarihine ilişkin bilgilere ulaşılamamıştır).
50. NECATİGİL, Zaim M., The Cyprus Question and The Turkish Position in International Law, 2. Baskı, Oxford University Press, New York, 1996.
51. ÖRSTEN ESİRGEN, Seda, Hukuki Sonuçlarıyla Lozan, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2023.
52. ÖTERBÜLBÜL, Selim, ‘İşgale Nihayet, Kıbrıs’a Hürriyet: Aydınlık Hareketi’nin Kıbrıs Sorununa ve 1974 Askeri Müdahalesi’ne Bakışı’, The Turkish Yearbook of International Relations, Cilt: 56, Yıl: 2025, ss. 179-204.
53. ÖZERSAY, Kudret, Kıbrıs Sorunu-Hukuksal Bir İnceleme, 3. Baskı, Ankara Üniversitesi Avrupa Toplulukları Araştırma ve Uygulama Merkezi Araştırma Dizisi No: 32, Ankara, 2009.
54. PAZARCI, Hüseyin, Uluslararası Hukuk, 8. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2009.
55. SARICA, Murat / TEZİÇ, Erdoğan / ESKİYURT, Özer, Kıbrıs Sorunu, 1. Baskı, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1975. SARICA, Murat, Siyasal Tarih, 1. Baskı, Filiz Yayınevi, İstanbul, 1980.
56. SEPER, Özer, ‘1950-1960 Devresinde Türkiye’de Şehirleşme Hareketleri’, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, Cilt: 24, Sayı: 1-2, Yıl: 1964, ss. 155-181.
57. SERTER, Vehbi Z., Adım Adım Kıbrıs Cumhuriyeti, 1. Baskı, Genelkurmay ATESE Yayınları, Ankara, 2014.
58. SERTER, Vehbi Z., Kıbrıs Tarihi, 1. Baskı, Halkın Sesi Ltd., Lefkoşa, 1981.
59. SÖNMEZOĞLU, Faruk, ‘Kıbrıs Sorunu ve Birleşmiş Milletler: 1954-1975’, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, Cilt: 38: Sayı: 3-4, Yıl: 1984, ss. 223- 255.
60. STEPHEN, Michael, The Cyprus Question, 1. Baskı, Londra, 2000.
61. ŞAHİN, İsmail, ‘Lozan Antlaşması’nın Kıbrıs Türklerine Etkisi’, Demokrasi Platfor- mu Dergisi Cilt: 12, Sayı: 39, Yıl: 2023, ss. 258-278.
62. TAMÇELİK, Soyalp, Kıbrıs’ın İngiliz İdaresine Geçişi (1878-1919), 1. Baskı, KKTC Cumhurbaşkanlığı Yayınları, 1997.
63. TARAKÇI, Mustafa, Kıbrıs Barış Harekâtı, 1. Baskı, Hiperlink Yayınevi, İstanbul, 2010.
64. TAŞDEMİR, Fatma, ‘Uluslararası Hukukta Toprak Bütünlüğü İlkesi, Tanıma Doktrini ve Bir Norm Olarak Ayrılma Hakkı’, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilim- ler Fakültesi Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 3, Yıl: 2016, ss. 644-668.
65. TBMM Tutanak Dergisi / Zabıt Ceridesi.
66. TOLUNER, Sevin, Kıbrıs Uyuşmazlığı ve Milletlerarası Hukuk, 1. Baskı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1977.
67. TURHAN, Turgut, ‘Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyet - Azerbaycan İlişkileri’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 60, Sayı: 1, Yıl: 2011, ss. 175-196.
68. TURHAN, Turgut, ‘Tarihsel Bakış Açısıyla Kıbrıs Türk Hukuk Sistemi’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 57, Sayı: 2, Yıl: 2008, ss. 253-286.
69. UÇAROL, Rifat, Siyasi Tarih (1789-2014), 10. Baskı, DER Yayınevi, İstanbul, 2015.
70. ULUSOY, Demet Çelik, ‘Federal Toplumu Anlamak: Federal Sistemlerin Sosyolojik Yaklaşımı’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 64, Sayı: 3, Yıl: 2015, ss. 595-636.
71. USLU, Nasuh, “1965-1970 Dönemi Dış Politika”, Adem Çaylak, Mehmet Dikkaya, Cihat Göktepe ve Hüsnü Kapu (der.), Osmanlı’dan İkibinli Yıllara Türkiye’nin Politik Tarihi, 2. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2010, s. 461-488.
72. UZER, Uğur / CENGİZ, Mehmet, Kıbrıs Sorunu, 1. Baskı, Ankara Barosu Yayını, Ankara, 2001.
73. ÜNAL, Gonca, ‘Devletlerin Uluslararası Antlaşmalardan Kaynaklanan Yükümlülük- lerinin Birleşmiş Milletler Antlaşması’nın Üstünlük Koşulu Bağlamında Değer- lendirilmesi’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 73, Sayı: 3, Yıl: 2024, ss. 1679-1707.
74. YUMUŞAK, Tayfur, ‘Uluslararası Hukuk Bakımından Kıbrıs Sorunu: 1959-1960 Antlaşmalarının Hukuki Geçerliliği’, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Der- gisi, Cilt: 14, Sayı: 2, Yıl: 2024, ss. 987-1025.