“Lack of Justification for the Verdict” As a Case of Absolute Grounds For Reversal

Öz

Justification of judgment forms the basis for judges' and court decisions. The right to a reasoned verdict is an integral component of the right to a fair trial and is under constitutional guarantee, requiring all judicial decisions to be rendered with their respective legal justifications. Pursuant to Article 289 of the Code of Criminal Procedure, the lack of justification for the verdict is regulated as a state of absolute contrariety to the law. This occurs when the reasoning fails to incorporate the essential elements prescribed in Article 230 of the same Code. It must be accepted that a judgment lacks justification in instances where the formal obligation is seemingly met but the substantive content fails to clarify the grounds and legal basis of the verdict. Therefore, the judicial review of the justification of judgment and the issue of literal reasoning have been discussed in light of current precedents from the Court of Cassation and the Constitutional Court. In this study, the mandatory elements for various types of judgments are examined by highlighting systemic flaws in the legislative framework. It is further emphasized that the failure to stipulate the same mandatory elements for other types of judgments may lead to the lack of justification for the verdict. Furthermore, the provisions of Articles 232/3 and 232/5 of the Code of Criminal Procedure, which permit a newly appointed judge to draft the justification, are evaluated within the context of the principle of immediacy and the right to a reasoned verdict. In conclusion, legislative proposals are submitted to synchronize the pronouncement of the verdict with the disclosure of its justification, with a particular focus on conviction judgments.

Anahtar Kelimeler

• Justification of Judgment
• Right to a Reasoned Verdict
• Absolute Grounds for Reversal
• Lack of Justification for the Verdict
• The Right to a Fair Trial.

Hukuka Kesin Aykırılık Hali Olarak “Hükmün Gerekçeden Yoksunluğu”

Öz

Gerekçe, hakim ve mahkeme kararlarının dayanağını oluşturmaktadır. Adil yargılanma hakkının bir parçası olan gerekçeli karar hakkı, tüm hakim ve mahkeme kararlarının gerekçeli olarak yazılması zorunluluğu ile anayasal güvence altına alınmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 289/1-g uyarınca “hukuka kesin aykırılık” hali olarak düzenlenen gerekçeden yoksunluk; gerekçenin, kanunun 230. maddesinde gösterilen unsurları içermemesidir. Şeklen gerekçe yükümlülüğünün yerine getirildiği, ancak mahiyeti itibarıyla hükmün sebebini ve dayanaklarını anlamayı mümkün kılmayan hallerde de hükmün gerekçeden yoksun olduğunun kabulü gerektiğinden; çalışmada, güncel Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında gerekçenin denetimi ve “lafzi gerekçe” sorunu tartışılmıştır. Gerçek ve şekli anlamdaki hüküm türleri bakımından gerekçede bulunması gereken hususlar, kanun yapma sistematiğindeki aksaklıklara işaret edilerek ele alınmıştır. Mahkumiyet hükmünün gerekçesi bakımından aranan unsurlara diğer gerçek anlamda hüküm çeşitleri bakımından yer verilmemesinin, bu hüküm türlerinin gereği gibi gerekçelendirilmemesine neden olabileceğine dikkat çekilmiştir. Özellikle uygulamada sıkça karşılaşılan hakim değişiklikleri nedeniyle, hükmü tefhim eden hakimden farklı olan yeni hakimin, hükme uygun olarak gerekçe yazmasını zorunlu kılan Ceza Muhakemesi Kanunu m. 232/3 ve 232/5 düzenlemeleri; doğrudan doğruyalık ilkesi ve gerekçeli karar hakkı bağlamında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, mahkumiyet hükmü başta olmak üzere, hükmün tefhimi ile gerekçenin açıklanmasının eş zamanlı hale getirilmesine yönelik yasal değişiklik önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Hükmün Gerekçeli Olması
• Gerekçeli Karar Hakkı
• Hukuka Kesin Aykırılık
• Hükmün Gerekçeden Yoksunluğu
• Adil Yargılanma Hakkı

Kaynakça

1. ASLAN, Mehmet, ‘Ceza Muhakemesinde Mahkumiyet Hükmünün Gerekçesinin Yazılması: Yeni CMK ve Eski CMUK Hükümleri ile Mehaz Kanunun Uygulan- ması Işığında’, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl: 7, Sayı: 27, Yıl: Temmuz 2016, ss. 549-608.
2. AŞÇIOĞLU, Çetin, ‘Yargıda Gerekçe Sorunu’, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı: 48, Yıl: 2003, ss. 109-116.
3. BALCI, Murat, ‘Ceza Muhakemesinde Hüküm ve Türk Ceza Kanununda Kabul Edi- len Suç Teorisi (CMK 223)’, Terazi Hukuk Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 74, Yıl: Ekim 2012, ss. 14-19.
4. BEKAR, Elif, ‘Ceza Muhakemesinde Hüküm Çeşitleri (CMK m. 223)’, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 75, Sayı: 2, Yıl: 2017, ss. 15-60.
5. BİRTEK, Fatih, Ceza Muhakemesinde Delil ve İspat, Adalet Yayınevi, Ankara, 2016.
6. CENTEL, Nur / ZAFER, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 10. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2013.
7. ÇAKIR, Kerim / AKAR, İbrahim, ‘Yargılama Sürecinde Hâkim Heyet Değişikliği Yaşanması: Doğrudan Doğruyalık İlkesi Bağlamında Bir Değerlendirme’, İstan- bul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 10, Sayı: 2, Yıl: Eylül 2025, ss. 501-535.
8. ÇINAR, İsmail, ‘Ceza Muhakemesinde Hüküm Verme Sürecine Metodolojik Bir Ba- kış’, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Cilt: Yok, Sayı: 56, Yıl: Ekim 2023, ss. 331-352.

9. DOĞAN, Koray, ‘Ceza Muhakemesinde Hüküm’, Ceza Hukuku Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 7, Yıl: Ağustos 2008, ss. 171-201.
10. DOĞAN, Koray, ‘Cezaların Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi’, Ceza Hukuku Dergisi, Sayı: 4, Yıl: Ağustos 2007, ss. 274-304.
11. EKER KAZANCI, Behiye, Ceza Muhakemesi Hukukunda Temyiz, Seçkin Yayıncı- lık, Ankara, 2021.
12. GEDİK, Doğan, ‘Ceza Muhakemesinde Hâkimin Delilleri Değerlendirme Serbestisi (CMK m. 127)’, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, İzmir, 2019, ss. 913- 963.
13. GEDİK, Doğan, ‘İstinaf Yasa Yolunda Bir Bozma Sebebi Olarak Hükmün CMK 230. Madde Gereğince Gerekçeyi İçermemesi (CMK m. 289/1-G)’, Terazi Hukuk Der- gisi, Cilt: 12, Sayı: 126, Yıl: Şubat 2017, ss. 78-91.
14. GÖKCEN, Ahmet / ALŞAHİN, M. Emin / ÇAKIR, Kerim, Ceza Muhakemesi Huku- ku, 8. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
15. GÖKCEN, Ahmet, ‘Ceza Muhakemesinde Son Karar (Hüküm) Devresi’, Prof. Dr. Mustafa Avcı’ya Armağan, 2024, ss. 1146- 1175.
16. İÇER, Zafer, Ceza Muhakemesinde Gerekçeli Karar Hakkının Anayasa Mahkemesi- ne Bireysel Başvuru Yoluyla Korunması, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
17. KARAKEHYA, Hakan, ‘Ceza Muhakemesinde Sanığın Meramını Anlatabilme Hak- kının Unsurları’, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 2, Yıl: 2015, ss. 199-226.
18. KUNTER, Nurullah, ‘Ceza Muhakemesinde İspat, CMK ve Uygulamamız’, Ceza Hukuku Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 2, Yıl: Aralık 2006, ss. 103-205.
19. KURŞUN, Günal, Ceza Muhakemesinde Hüküm, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2016.
20. ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / BACAKSIZ, Pınar, Ceza Muhakemesi Huku- ku, 17. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
21. ÖZTÜRK, Bahri / TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / ALAN, Esra / GE- ZER, Özge Sırma / SAYGILAR, Yasemin F. / ÖZAYDIN, Özdem / TÜTÜNCÜ, Efser Erden / TOK, Mehmet Can, Ceza Muhakemesi Hukuku (Nazari ve Uygula- malı), 18. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
22. ŞAHİN, Cumhur / GÖKTÜRK, Neslihan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
23. TURİNAY, Faruk Y., ‘Ceza Muhakemesinde Vicdani Kanaat ve Delillerin Serbestçe Takdiri Sistemi Üzerine Bir İnceleme’, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt: 84, Sayı: 1, Yıl: 2026, ss. 326-363.
24. TURİNAY, Faruk Y., ‘Yeterli Şüphe Kıstası Çerçevesinde Cumhuriyet Savcısının Suçun Unsurlarını Değerlendirme Yetkisi’, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 2021-2, Yıl: 2021, ss. 1633-1688.
25. YENERER ÇAKMUT, Özlem, ‘Ceza Muhakemesinde Esas Mahkemenin Verdiği Hüküm’, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 10, Sayı: 3-4, Yıl: 2007, ss. 29-61.
26. YENİSEY, Feridun / NUHOĞLU, Ayşe, Ceza Muhakemesi Hukuku, 12. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
27. YENİSEY, Feridun / OKTAR, Salih / OKTAR, Ayla, Alman Ceza Muhakemesi Kanunu, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2020.
28. YERDELEN, Erdal, Ceza Muhakemesinde Hükmün Gerekçesi, Adalet Yayınevi, Ankara, 2015.
29. YILMAZ, Zahit, Hükmün Konusunun Belirlenmesinde Mahkemenin Yetkisi ve Ek Savunma Hakkı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
30. YURTCAN, Erdener, Ceza Muhakemesi Kanunu Şerhi, 9. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2019.
31. YURTLU, Fatih, ‘Ceza Mahkemesi Kararlarının Gerekçeli Olma Zorunluluğu ve Silahsız Terör Örgütü Tartışmaları (Hizb-ut Tahrir Örneği)’, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 2, Yıl: Aralık 2021, ss. 261-293.