EVALUATION OF THE USE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE BY EMPLOYEES IN TERMS OF THE DUTY TO PERFORM WORK: AN ANALYSIS WITHIN THE FRAMEWORK OF THE PRINCIPLE OF PERSONAL PERFORMANCE AND THE DUTY OF CARE

Öz

The process of digitalization has significantly influenced the fundamental concepts of labor law regarding the formation, continuation, and termination of employment contracts. The integration of artificial intelligence (AI) into work processes has accelerated this impact. AI-based tools, which have become widespread in recent years, have necessitated a reassessment of the scope and content of the employee's duty to perform work. According to traditional labor law doctrine, the duty to perform work requires the employee to provide physical or intellectual labor in accordance with the employer's instructions. However, this duty must be fulfilled personally and with due care. The use of AI tools requires a modern interpretation of the principle of “personal performance” It must be evaluated whether these tools serve merely as technical support or as elements that partially substitute the employee's performance. The security risks and the generation of erroneous outputs associated with AI usage affect the obligation of “performance with care” which is another element of the employee's duty to perform work. This situation necessitates a reinterpretation of the provisions of the Turkish Code of Obligations No. 6098 and the Labor Law No. 4857. The question arises whether the employee's utilization of AI while fulfilling their duty to perform work should be considered a breach of that duty or a technological necessity. Studies systematically addressing this subject in Turkish labor law are limited. This study aims to examine the effects of AI usage on personal performance and the duty of care. During the analysis, it will be clarified whether the outputs generated by AI satisfy the condition of personal performance. This study aims to provide a theoretical framework for fulfilling the duty to perform work using AI and to offer guiding recommendations for practitioners in the field of labor law.

Anahtar Kelimeler

• duty to perform work
• artificial intelligence
• personal performance
• duty of care

İŞÇİNİN YAPAY ZEKA KULLANIMININ İŞ GÖRME BORCU BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ: BİZZAT İFA İLKESİ VE ÖZEN BORCU ÇERÇEVESİNDE BİR İNCELEME

Öz

Dijitalleşme süreci, iş sözleşmelerinin kurulması, devamı ve sona ermesi bakımından iş hukukunun temel kavramlarını etkilemiştir. Yapay zekanın iş görme süreçlerine dahil olması bu etkiyi hızlandırmıştır. Son yıllarda yaygınlaşan yapay zeka temelli araçlar, işçinin iş görme borcunun kapsamını ve içeriğini yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılmıştır. Geleneksel iş hukuku öğretisine göre iş görme borcu, işçinin bedensel veya fikri emeğini işverenin talimatları doğrultusunda yerine getirmeyi gerektirir. Ancak bu borç yerine getirilirken bizzat ve özenle yerine yapılmalıdır. Yapay zeka araçlarının kullanımı, “bizzat ifa” ilkesinin güncel yorumunu gerektirmektedir. Bu araçların yalnızca teknik destek mi yoksa işçinin edimini kısmen ikame eden unsurlar mı olduğu değerlendirilmelidir. Yapay zeka kullanımının getirdiği güvenlik riskleri ve hatalı çıktı üretimi, işçinin iş görme borcunun diğer bir unsuru olan “özenle ifa” yükümlülüğünü etkilemektedir. Söz konusu durum 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerinin yeniden yorumlanmasını gerektirmektedir. İşçinin iş görme borcunu yerine getirirken yapay zekadan yararlanmasının, iş görme borcunun ihlali mi yoksa teknolojik bir gereklilik mi sayılacağı sorusu gündeme gelmektedir. Türk iş hukukunda konuyu sistematik biçimde ele alan çalışmalar sınırlıdır. Çalışma, yapay zeka kullanımının bizzat ifa ve özen borcu üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. İncelemeyi yaparken, yapay zekanın ürettiği çıktıların bizzat ifa koşulunu karşılamayıp karşılamadığı açıklanmaya çalışılacaktır. Bu çalışma ile iş görme borcunun yapay zeka kullanılarak yerine getirilmesine yönelik teorik bir çerçeve sunmak ve iş hukuku alanında çalışanlara yol gösterici önerilerde bulunmak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• iş görme borcu
• yapay zeka
• bizzat ifa
• özen borcu
• hukuki sorumluluk

Kaynakça

1. AKÇOMAK, İbrahim Semih, ‘Teknoloji, Küreselleşme ve İşgücü Piyasaları’, Bilim Teknoloji ve Yenilik: Kavramlar, Kuramlar ve Politika, Bilgi Üniversitesi Yayın- ları, 1. Baskı, İstanbul, 2016, ss. 301-316.
2. AKİPEK ÖCAL, Şebnem, ‘Yapay Zekâ ve Hukuki Niteliği’, Hukuk Perspektifinden Yapay Zekâ, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2022, ss. 7-28.
3. AKKURT, Sinan Sami, ‘Yapay Zekânın Otonom Davranışlarından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk’, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Sayı: 13, Yıl: 2019, ss. 39-59.
4. AKSOY, Ecem, Yapay Zeka’nın Sorumluluk Hukukundaki Konumu ve Büyük Veri ile İlişkisi, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2022.
5. AKSU, Mustafa, ‘Yapay Zekâ ve Hukuk - Teknik ve Hukuki Altyapı ve Çerçeve-’, Yapay Zekâ ve Hukuk, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2023, ss. 1-305.
6. ALPAGUT, Gülsevil / KARACA YAĞCI, Aybüke, ‘İşyerinde Yapay Zekâ Uygula- ması ve Ayrımcılık’ Sicil İş Hukuku Dergisi, Sayı: 49, Yıl: 2023/II, ss. 11-44.
7. ALTAŞ, Alkan, ‘Yapay Zekânın Şirket Yönetiminde Yer Almasının Değerlendirilmesi’ Sel- çuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 31, Sayı: 3, Yıl: 2023, ss. 1357-1380.
8. ANTALYA, Gökhan, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt III, 1. Baskı, Legal Ya- yıncılık, İstanbul, 2017.

9. ARSLAN ERTÜRK, Arzu, Türk iş Hukukunda İşçinin Sadakat Borcu, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2010.
10. AYAN, Hasan Alparslan, ‘İşçinin ChatGPT Kullanımından Kaynaklanabilecek Hu- kuki Sorunlar’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 74, Sayı: 3, Yıl: 2025, ss. 1347-1385.
11. BAK, Başak, ‘Medeni Hukuk Açısından Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Yapay Zekâ Kullanımından Doğan Hukuki Sorumluluk’, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Sayı: 35, Yıl: 2018, ss. 211-232.
12. BAYAMLIOĞLU, Emre, ‘Akıllı Yazılımlar ve Hukuki Statüsü: Yapay Zekâ ve Kişilik Üzerine Bir Deneme’, Uğur Alacakaptan’a Armağan, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, Cilt: 2, Baskı: 1, İstanbul, 2008, ss. 131-140.
13. BAYCIK, Gaye, Bölge Adliye Mahkemelerinin İş Sözleşmesi ve Sözleşmeden Doğan Borçlarına İlişkin 2021 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi, İş Hukuku Değerlendirme Sempozyumu 2022, TİSK, Türk-İş ve Adalet Akademisi İşbirliği, Antalya, Türkiye, 21 - 22 Mayıs 2022, Cilt: 1, Ankara, 2023, ss. 32-72.
14. BAYCIK, Gaye, Türk - İsviçre Hukukunda İşçinin Hukuki Sorumluluğu, Yetkin Yayınevi, Ankara, 2015.
15. BECKERS, Anna / TEUBNER, Gunther, Three Liability Regimes for Artificial Intel- ligence: Algorithmic Actants, Hybrids, Crowds, Hart Publishing, Oxford, 2021.
16. BENLİ, Erman / ŞENEL, Gayenur, ‘Yapay Zekâ ve Haksız Fiil Hukuku’, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 2, Yıl: 2020, ss. 296-336.
17. BOZKURT GÜMRÜKÇÜOĞLU, Yeliz / YAKACAK, Gülnihal Ahter, ‘Yapay Zekânın İşe Alım Süreçlerinde Kullanımı ve Algoritmik Ayrımcılık’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 72 (4), Yıl: 2023, ss. 1701-1757.
18. BOZKURT YÜKSEL, Armağan Ebru / BAK, Başak / REYHANİ YÜKSEL, Sera / ASLANOVA, Kemale, Futurist Hukuk, Aristo Yayınları, İstanbul, 2018.
19. BOZKURT YÜKSEL, Armağan Ebru, ‘Avrupa Komisyonu’nun Yapay Zekâ Tüzük Teklifine Genel Bir Bakış’, TAAD, Sayı: 51, Yıl: 2022, ss. 19-46.
20. BÜYÜKSAĞİŞ, Erdem, ‘Responsabilité pour les systèmes d’intelligence artificiel- le’, Haftung und Versicherung (Schulthess Juristische Medien AG, 2021).
21. CHATTERJI, Aaron / CUNNINGHAM, Thomas / DEMING, David J. / HITZIG, Zoë / ONG, Christopher / SHAN, Carl Yan / WADMAN, Kevin, ‘How People Use ChatGPT’, NBER Working Paper, No. 34255, National Bureau of Economic Research, Cambridge MA, 2025, ss. 1-62.
22. ÇANKAYA, Yiğitcan, Yapay Zekanın İş İlişkisine Etkisi, 1. Baskı, On İki Levha Yayınevi, İstanbul, 2024.
23. ÇELİK, Nuri / CANİKLİOĞLU, Nurşen / CANBOLAT, Talat / ÖZKARACA, Ercü- ment, İş Hukuku Dersleri, 36. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2023.
24. DEMİR, Fevzi / DEMİR, Gönenç, ‘İşçinin Sadakat Borcu ve Uygulaması’, Kamu-İş, Cilt: 11, Sayı: 1, Yıl: 2009, ss. 1-37. DEMİR, Fevzi, En Son Yargıtay Kararları Işığında İş Hukuku ve Uygulaması, 11. Baskı, Albi Yayıncılık, İzmir, 2018.
25. DOĞAN, Erdem, Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Sorumluluğu, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2022.
26. EREN, Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 22. Baskı, Yetkin Yayınları, Anka- ra, 2017.
27. ERSOY, Çağlar, Robotlar Yapay Zekâ ve Hukuk, 2. Bası, On İki Levha Yayınevi, İstanbul, 2017.
28. ERTAŞ, Kudret, Türk Hukukunda İşçinin Sadakat Borcu, Şafak Matbaası, Ankara, 1982.
29. EYRENCİ, Öner / TAŞKENT, Savaş / ULUCAN, Devrim, Bireysel İş Hukuku, 9. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2019.
30. GREDKA-LIGARSKA, Iwona, ‘Employer as an AI System Operator and Tortious Liability for Damage Caused by AI Systems: European and US Perspectives’, The Chinese Journal of Comparative Law, Cilt: 12, Yıl: 2024, cxae015, DOI: 10.1093/ cjcl/cxae015.
31. GÜMÜŞ, Mustafa Alper, Türk-İsviçre Borçlar Hukukunda Vekilin Özen Borcu, Beta Yayınevi, İstanbul, 2001.
32. GÜR, Yunus Emre / AYDEN, Cem / YÜCEL, Atilla, ‘Yapay Zekâ Alanındaki Geliş- melerin İnsan Kaynakları Yönetimine Etkisi’, Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 2, Yıl: 2019, ss. 137-158. Yıl: Haziran 2026 • Sayı: 33 431 KARA KILIÇARSLAN, Seda, ‘Yapay Zekanın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar’, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı: 2019/2, Yıl: 4, ss. 363-389.
33. KAUFMANN, Muriel / CHAKRABARTİ Josefine, ‘Künstliche Intelligenz im Betri- eb - Neue Herausforderungen für die betriebliche Mitbestimmung?’, NZA, 2025, ss. 372-376.
34. KILIÇOĞLU, Ahmet, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 21. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2017.
35. MAKAS, Recep, ‘Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanununa Göre İşçinin Özen Borcu ve Borca Aykırılığın Hukuki Sonuçları’, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: XVI, Sayı 4, Yıl: 2012, ss. 149-180.
36. MOLLAMAHMUTOĞLU, Hamdi / ASTARLI, Muhittin / BAYSAL, Ulaş, İş Huku- ku, 7. Baskı, Lykeion Yayınevi, Ankara, 2022. MOLLAMAHMUTOĞLU, Hamdi, ‘İş Hukukunda İşçinin Sözleşmeden Doğan Sorumluluğu ve Sınırlandırılması Yönünden Bir Yaklaşım’, Yargıtay Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 1-2, Yıl: 1987, ss. 114-122.
37. NARMANLIOĞLU, Ünal, İş Hukuku I Ferdi İş İlişkileri, 5. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2014.
38. OĞUZMAN, M. Kemal / ÖZ, M. Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Vedat Kitapçılık, Cilt: 1, İstanbul, 2013.
39. OĞUZMAN, Kemal / ÖZ, Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt II, 10. Bas- kı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2013.
40. OZAN ÖZPARLAK, Başak / ENGİN, Murat, ‘İşe Girişte Yapay Zekâ ve Ayrımcılık’, Hukuk Perspektifinden Yapay Zekâ, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2022, ss. 227-280.
41. ÖZKAN, Zeynep Aslı, İş Sözleşmesi Kapsamında İşçinin İş Görme Borcu, 1. Baskı, On İki Levha Yayınevi, İstanbul, 2019. ÖZTÜRK, Berna, İşçinin Talimatlara Uyma Borcu, On İki Levha Yayınevi, İstanbul, 2021.
42. SEÇKİN, Muhammed Türkalp, İşverenin Araç ve Malzeme Sağlama ve Giderlere Katlanma Borcu, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
43. SENYEN-KAPLAN, E. Tuncay, Bireysel İş Hukuku, 9. Baskı, Gazi Kitabevi, An- kara, 2018.
44. SOYER, Polat, İşçinin İş Görme Borcu, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İzmir, 1979.
45. SPINDLER, Gerald, ‘Zivilrechtliche Fragen beim Einsatz von Robotern’, in: Eric Hilgendorf (Ed.), Robotik im Kontext von Recht und Moral, Nomos, Baden-Ba- den, 2014, ss. 63-80.
46. SÜZEK, Sarper / BAŞTERZİ, Süleyman, İş Hukuku, 25. Bası, Beta Yayınevi, An- kara, 2025.
47. TEUBNER, Gunther, ‘Digitale Rechtssubjekte? Zum privatrechtlichen Status auto- nomer Softwareagenten’, Archiv für die civilistische Praxis (AcP), Cilt: 218, Yıl: 2018, ss. 155-205.
48. TUNÇOMAĞ, Kenan / CENTEL, Tankut, İş Hukukunun Esasları, 9. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2018.
49. TURAN BAŞARA, Gamze, ‘Avrupa Dijital Düzenleme Sisteminde Yapay Zekâ Ya- sası’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 73 (4), Yıl: 2024, ss. 2983-3016.
50. YILDIZ, Muhammed Enes, ‘Karanlık Fabrikalar ve Yapay Zekânın İş İlişkilerine Et- kisi’, Yapay Zekâ ve Hukuk, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2023, ss. 495-528.
51. YİĞİT, Yusuf, ‘İşyerinde İnternetin Özel Amaçlı Kullanımı Nedeniyle İş Sözleşme- sinin Feshi’, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 2, Yıl: 2010, ss. 161-214.
52. YUVALI, Ertuğrul / YABA, Tuğçe, ‘İşverenin Yönetim Hakkının ve İşçinin Tali- matlara Uyma Borcunun Bir Sınırı Olarak Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik’, Prof. Dr. M. Fatih UŞAN’a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına Teşekkür Armağanı, YBHD, Sayı: 2022/2, Yıl: 7, ss. 1685-1714.