GENEL KAMU HUKUKU AÇISINDAN MERKEZİ-ÇEVRESEL FEODALİZM AYRIMI

Öz

Bu makale, feodalizmin dünya ölçeğinde farklı tarihsel biçimler aldığını ileri sürerek, feodal toplumsal formasyonların merkezi ve çevresel feodalizm ayrımı üzerinden kapsayıcı biçimde kavranabileceğini göstermeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda ilk olarak feodal üretim tarzının temel üretim ilişkileri ele alınmış, merkezi ve çevresel feodal toplumsal formasyonların ortak özellikleri belirlenmiştir. Ardından bu iki formasyon tipi belirli açılardan karşılaştırılmış, aralarındaki farklar tespit edilmiştir. Makale ayrıca bu ayrımın modern devletin ortaya çıkışına ilişkin hâkim anlatıyı yeniden düşünmek açısından önemli sonuçlar doğurduğunu savunmaktadır. Hâkim anlatı, modern devletin Avrupa’da ortaya çıktığını vurgulayarak yalnızca Avrupa feodalizmini incelemek gerektiğini ileri sürer. Bunun bir sonucu, feodalizmi yalnızca Batı Avrupa feodalizmine indirgemektir. Diğer sonuç ise, modern devletin ortaya çıkışını Avrupa içi dinamiklerle açıklamaya çalışmaktır. Avrupa feodalizmi, feodalizmin dünya ölçeğindeki örnekleri arasına yerleştirildiğinde görülen odur ki her ne kadar Avrupa içi sınıfsal ve toplumsal dinamikler önemliyseler de modern devletin ortaya çıkışını sağlayan gelişmelerin başlangıcı bakımından belirleyici olan Avrupa feodalizminin Doğudaki formasyonların oluşturduğu küresel ticari ekosistem içindeki zayıf konumudur.

Anahtar Kelimeler

• Feodalizm
• Üretim tarzı
• Merkezi feodalizm
• Çevresel feodalizm
• Modern devlet

THE CENTRAL-PERIPHERAL FEUDALISM DISTINCTION FROM THE PERSPECTIVE OF GENERAL PUBLIC LAW

Öz

This article argues that feudalism assumed different historical forms on a world scale and aims to demonstrate that feudal social formations can be comprehensively understood through the distinction between central and peripheral feudalism. In this context, the article first examines the fundamental relations of production that characterize the feudal mode of production and identifies the common features of central and peripheral feudal social formations. It then compares these two types of formations from several perspectives and identifies the differences between them. The article further contends that this distinction has important implications for rethinking the dominant narrative concerning the emergence of the modern state. The dominant narrative emphasizes that the modern state emerged in Europe and therefore maintains that only European feudalism needs to be examined. One consequence of this approach is the reduction of feudalism to Western European feudalism. Another consequence is the attempt to explain the emergence of the modern state solely through intra-European dynamics. When European feudalism is situated within the broader set of feudal formations across the world, it becomes apparent that, although internal European class and social dynamics were important, the decisive factor in initiating the developments that led to the emergence of the modern state was the relatively weak position of European feudalism within the global commercial ecosystem shaped by the Eastern formations.

Anahtar Kelimeler

• Feudalism
• Mode of production
• central feudalism
• Peripheral feudalism
• Modern state

Kaynakça

1. AKAD, Mehmet / VURAL DİNÇKOL, Bihterin / BULUT, Nihat, Genel Kamu Hu- kuku, 17. Basım, Der, İstanbul, 2021.
2. AKAL, Cemal Bali, İktidarın Üç Yüzü, Dost, Ankara, 2012.
3. AKAL, Cemal Bali, Modern Düşüncenin Doğuşu (İspanyol Altın Çağı), 8. Basım, Dost, Ankara, 2023.
4. AMIN, Samir, ‘Colonialism and the Rise of Capitalism: A Comment’, Science & Society, Cilt: 54, Sayı: 1, Yıl: 1990, ss. 67-72.
5. AMIN, Samir, ‘Modes of Productions and Social Formations’, Ufahamu: A Journal of African Studies, Cilt: 4, Sayı: 3, Yıl: 1974, ss. 57-85.
6. AMIN, Samir, Avrupa-Merkezcilik: Bir İdeolojinin Eleştirisi, (çev. Mehmet Sert), Yordam, İstanbul, 2018.
7. AMIN, Samir, Eşitsiz Gelişme: Çevre Kapitalizmi Toplumsal Kuruluşları Üzerine Bir Deneme, (çev. Ahmet Kotil), Arba, İstanbul, 1991.
8. ANDERSON, Perry, Antikiteden Feodalizme Geçişler, (çev. Uygur Kocabaşoğlu), İletişim, İstanbul, 2017.

9. BANAJI, Jairus, Tarih Olarak Teori: Üretim ve Sömürü Biçimleri, (çev. Akın Sarı), Dipnot, Ankara, 2017.
10. BARTLETT, Robert, The Making of Europe: Conquest, Colonization, and Cultural Change 950-1350, Penguin, London, 1994.
11. BERKTAY, Halil, Kabileden Feodalizme, Kaynak, İstanbul, 1989.
12. BLAUT, J. M., ‘Colonialism and the Rise of Capitalism’, Science & Society, Cilt: 53, Sayı: 3, Yıl: 1989, ss. 260-296.
13. BLAUT, J. M., Sömürgeciliğin Dünya Modeli. Coğrafi Yayılmacılık ve Avrupa-mer- kezci Tarih, (çev. Serbun Behçet), Dergâh, İstanbul, 2015.
14. BLOCH, Marc, Feodal Toplum, (çev. Melek Fırat), Islık, İstanbul, 2019.
15. BLUM, Jerome, ‘The Rise of Serfdom in Eastern Europe’, The American Historical Review, Cilt: 62, Sayı: 4, Yıl: 1957, ss. 807-836.
16. BORAN, Behice, ‘I - Marksist Metod Nedir?’, Yön Haftalık Gazete, Sayı: 50, Yıl: 1962.
17. BORAN, Behice, ‘II - Osmanlılarda Mülkiyet Meselesi’, Yön Haftalık Gazete, Sayı: 51, Yıl: 1962.
18. BULUT, Nihat, Feodaliteden Küreselleşmeye Ekonomik İktidar Siyasal İktidar İliş- kisi, Seçkin, Ankara, 2003.
19. COMNINEL, George, ‘Feodalizm’, (çev. Sinan Yıldırmaz), Ben Fine / Alfred Saad- Filho (der.), Marksist İktisat Kılavuzu, (çev. ed. İbrahim Yıldız), Dipnot, Ankara, 2015.
20. DİNÇKOL, Bihterin, ‘İngiltere’de Parlamenter Monarşinin Erken Dönemi’, MÜHF- HAD, Cilt: 27, Sayı: 2, Yıl: 2021, ss. 877-897.
21. DOBB, Maurice, ‘Yanıt’, Feodalizmden Kapitalizme Geçiş, (çev. Müge Gürer / Se- mih Sökmen), Metis, İstanbul, 1984. ELIAS, Norbert, Uygarlık Süreci, Cilt 2, (çev. Erol Özbek), İletişim, İstanbul, 2015.
22. ENGELS, Friedrich, Anti-Dühring, (çev. Kenan Somer), Sol, Ankara, 2018.
23. ERDOST, Muzaffer İlhan, Osmanlı İmparatorluğunda Mülkiyet İlişkileri, Asya Biçi- mi ve Feodalizm, Onur, Ankara, 1989.
24. FRANK, Andre Gunder, Yeniden Doğu: Asya Çağında Küresel Ekonomi, (çev. Kâmil Kurtul), İmge, Ankara, 2010.
25. GOODY, Jack, Tarih Hırsızlığı, (çev. Gül Çağalı Güven), Türkiye İş Bankası, İstanbul, 2025.
26. GÜLER, Birgül Ayman, Devlet Bilimi: Göçebe ve Yerleşik Devlet, İmge, Ankara, 2024.
27. HELLER, Henry, Kapitalizmin Doğuşu. 21. Yüzyıldan Kapitalizme Bakış, (çev. Gökhan Aydın), Doruk, Ankara, 2017.
28. HILTON, Rodney, The Decline of Serfdom in Medieval England, Macmillan, London, 1969.
29. HOBSON, John M., Eastern Origins of Western Civilisation, Cambridge University, Cambridge, 2004.
30. HUBERMAN, Leo, Feodal Toplumdan Yirminci Yüzyıla, (çev. Murat Belge), İletişim, İstanbul, 2012.
31. KARATANİ, Kojin, Dünya Tarihinin Yapısı. Üretim Tarzlarından Mübadele Tarzlarına, (çev. Ali Karatay), Metis, İstanbul, 2017.
32. KAVUNCUOĞLU, Soner, Asya-Tipi Üretim Tarzı: Kavram, Uygulama Örnekleri ve Türkiye, İmge, Ankara, 2025.
33. MARX, Karl / ENGELS, Friedrich, Alman İdeolojisi, (çev. Tonguç Ok / Olcay Geri- dönmez), Evrensel, İstanbul, 2013.
34. MARX, Karl, Formen, (çev. Sol Yayınları Yayın Kurulu), Sol, Ankara, 2009.
35. MARX, Karl, Kapital: Ekonomi Politiğin Eleştirisi Cilt III, (çev. Mehmet Selik / Erkin Özalp), Yordam, İstanbul, 2015.
36. OYAN, Oğuz, ‘Osmanlı İktisat Tarihi Üzerine’, 11. Tez, Sayı: 8, Yıl: 1988, ss. 280- 301.
37. OYAN, Oğuz, Feodalizmden Kapitalizme, Osmanlı’dan Türkiye’ye, Yordam, İstanbul, 2016.
38. ÖZDEMİR, Ali Murat / SAYGILI, Abdurrahman / ZABUNOĞLU, Hamdi Gökçe / AKYILDIZ, Necat / KETİZMEN, Muammer / DEMİRLİ, Aynur / AYKUT, Ebu- bekir / TÜRKOĞLU KARACAOVA, Ezgi Nur / UĞURLU, Göksu / ŞAHİN, Ozan Giray, Genel Kamu Hukuku: Kuramsal Yaklaşım, İmge, Ankara, 2022.
39. POMERANZ, Kenneth, Büyük Ayrışma: Çin, Avrupa ve Modern Dünya Ekonomisi- nin Oluşumu, (çev. Recep Yılmaz), Kutadgu, İstanbul, 2024.
40. SAĞDIÇ GÜVEN, Şeyma, Osmanlı’dan Türkiye’ye Kapitalist Hukuksal Kuruluş, İmge, Ankara, 2025.
41. SCHMITT, Carl, Writings on War, (der. ve çev. Timothy Nunan), Polity, Cambridge, 2011.
42. STEENBERGEN, Jo Van, ‘From Temür to Selim: Trajectories of Turko-Mongol State Formation in Islamic West-Asia’s Long Fifteenth Century’, Jo Van Steen- bergen (der.), Trajectories of State Formation across Fifteenth-Century Islamic West-Asia: Eurasian Parallels, Connections and Divergences, Brill, Leiden, 2020.
43. ŞAHİN, Çağatay, Tarımsal Kapitalizme Geçiş Sürecinde İngiliz Çitleme Hareketi ve Toprak Mülkiyetinin Hukuki Dönüşümü, On İki Levha, İstanbul, 2024.
44. ŞAHİN, Ozan Giray, Törenin Ekonomi Politiği, 2. Basım, İmge, Ankara, 2025.
45. USLU, Ateş, Siyasal Düşüncelerin Toplumsal Tarihi. İktidarı Tanrılaştırmak (Eskiçağ’dan Feodalizmin Krizine), Cilt 1, Yordam, İstanbul, 2021.
46. UYGUN, Oktay, Devlet Teorisi, On İki Levha, İstanbul, 2014.
47. WALLERSTEIN, Immanuel, Modern Dünya Sistemi. Kapitalist Tarım ve 16. Yüzyıl’da Avrupa Dünya-Ekonomisinin Kökenleri, (çev. Latif Boyacı), Yarın, İstanbul, 2012.
48. WERNER, Ernst, Büyük Bir Devletin Doğuşu: Osmanlılar (1300-1481), (çev. Yıl- maz Öner / Orhan Esen), Yordam, İstanbul, 2019.
49. WOOD, Ellen Meiksins, Kapitalizmin Kökeni. Geniş Bir Bakış, (çev. A. Cevdet Aş- kın), Epos, Ankara, 2003.
50. ZABUNOĞLU, Yahya Kazım / MUMCUOĞLU, Maksut / SAYGILI, Abdurrahman / ZABUNOĞLU, Hamdi Gökçe, Devletin Genel Kuramı Dersleri, Cilt 1, Yetkin, Ankara, 2021.
51. ZAGOLOV, A. (ed.), Ekonomi Politiğin Temelleri, (çev. Bilge Dicleli), May, İstanbul, 1979.
52. ZUBRITSKI, Y. / MITROPOLSKI, D. K. / KEROV, V., İlkel Topluluk, Köleci Toplum, Feodal Toplum, (çev. Sevim Belli), Sol, Ankara, 2021.