Fiziksel Şiddetten Bireysel ve Toplumsal Korunma

Öz

Doktrinde şiddet, yöneldiği varlığa göre sınıflandırılmaktadır. Şiddet; eğer mal varlığımıza yönelik ise ekonomik şiddet; kişisel varlığımıza yönelik ise psikolojik şiddet olarak adlandırılmaktadır. Fiziksel şiddet ise kişisel varlığımıza ya da mal varlığımıza yönelik olabilir. Aile içi veya kadına karşı işlenen şiddet mevzuatımızda özel olarak düzenlenmiş ve bu alanda mağduru koruyucu, şiddetin tekrarını önleyici tedbirler getirilmiştir. Bu çalışmada, yalnızca kişisel varlığımıza karşı işlenen fiziksel şiddet ele alınarak, özel düzenlemelerde şiddet mağdurunu koruyan tedbirlerin yanı sıra toplumu ve şiddeti gerçekleştiren kişinin kendisini de koruyacak hukuki önlemler değerlendirilecektir. Fiziksel şiddet, ister mal varlığına ister kişisel varlığa yönelik olsun, suç teşkil eder. İşlenen her suç ise toplumsal değerlerin çiğnenmesi anlamına gelir. Toplumsal değerlerimizi zedeleyen bu eylemler, eş deyişle suçlar, hukuk tarafından hoş görülmez ve yaptırımla karşı karşıya kalırlar. Ceza hukukunda yaptırım konusunda iki temel yöntem vardır: “Cezalandırma” ve “Rehabilitasyon” yöntemleri. Türkiye’de ve birçok ülkede fiziksel şiddet suçlarına karşı, suçlunun toplumdan tecrit edilmesini öngören hapis cezaları uygulanmaktadır. Oysa suçlunun topluma yeniden kazandırılmasını amaçlayan rehabilitasyon yöntemi, uzun vadeli çaba gerektiren ancak bir o kadarda insani bir yaklaşımdır. Nitekim Kantçı hukuk anlayışına göre de hukukun temel amacı, kişinin topluma uyum sağlamasını ve topluma zarar vermesinin engellenmesinin sağlanmasıdır. Uzmanlara göre şiddetin en temel nedenleri psikolojik ve biyolojiktir. Bu nedenle şiddet eyleminde bulunan ya da böyle bir potansiyeli taşıyan kişiler tedavi edilmedikleri sürece, geçici olarak tecrit edilmeleri, ne toplumu ne de bu kişilerin kendilerine karşı korunması sağlanamayacaktır. Birçok ülkede, toplum için tehdit oluşturan kişilerin zorunlu tedavi, eğitim ve rehabilitasyonunu öngören kanunlar vardır. Bu çalışmada, çeşitli ülkelerdeki düzenlemelerin yanı sıra Türk Medeni Kanunu’nda yer alan “Koruma Amaçlı Özgürlüğün Kısıtlanması” hükümleri ve “Ruh Sağlığı Yasa Taslağı” değerlendirilerek, suç potansiyeli yüksek kişilerin rehabilitasyon yoluyla toplumun ve bu kişinin şiddet suçunu işlemesine engel olarak kendisine karşı korunması konusu da ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Fiziksel Şiddet
• Toplumun Şiddetten Korunması
• Rehabilitasyon Yöntemi
• Koruma Amaçlı Özgürlüğün Kısıtlanması
• Topluma Uyarlanma
• Ruh Sağlığı Yasa Taslağı.

Kaynakça

1. AKINTÜRK Turgut / ATEŞ KAHRAMAN, Derya, Aile Hukuku, İstanbul, 2010.
2. AKTAŞ, Sururi, ‘Cezalandırmanın Amacı Üzerine’, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Dergisi, Cilt: XIII, Sayı: 1-2, 2009.
3. ALP, Mustafa, ‘Ölçülülük İlkesinin Özel Hukuk ve İş Hukukunda Özellikle de Hiz- met Akdinin Feshinde Uygulanması -Alman Hukukuna Göre-’, Yasa Hukuk Der- gisi, Cilt: 17, Sayı: 205, Ocak 1999.
4. ARIKAN, Rasim, ‘Ruh Hastalığı Nedeniyle Tehlikelilik: Hukukçular ve Hekimlerin İşbirliğini Gerektiren Bir Konu’ Ankara Barosu Dergisi, Sayı: 1, 2002.
5. AYAN, Serkan, Evlilik Birliğinin Korunması, Ankara, 2004.
6. AYDIN ÖZDEMİR, Elif, ‘19.12.2008 tarihli İsviçre Medeni Kanun Değişikliği ile Karşılaştırmalı Olarak Türk Medeni Kanunu’nda Koruma Amaçlı Özgürlüğün Kısıtlanması Düzenlemesi’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 2, 2013, 171 - 209.
7. BOZKURT ŞENER, Ekin, Kadına Yönelik Aile İçi Şiddeti Önlemede 4320 sayılı Ai- lenin Korunmasına Dair Kanun ve Değerlendirilmesi, T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Ankara, 2011.
8. BÖLÜKBAŞI, Özge, Kadının ve Aile Bireylerinin Korunması, Ankara, 2015.

9. CENTEL, Nur, Cezaların Amacı ve Belirlenmesi’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Turhan Tufan Yüce’ye Armağan), 2001.
10. CUMALIOĞLU, Emre, ‘Koruma Amacıyla Özgülüğün Kısıtlanması: Özellikle Psi- kososyal Engelli Bireyler Bakımından ‘Elverişli kurum’ Sorunu’, İzmir Baro Der- gisi, Ocak 2021.
11. ÇETİNER, Selma, ‘Hukukumuzda ‘Aile’ Kavramı’, Terazi Hukuk Dergisi, Sayı: 41, Ocak 2010, ss. 61-69.
12. DAĞLI, Mehmet, Türk Medeni Hukukunda Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlan- ması, Ankara, Turhan Kitabevi, 2011.
13. DALKILIÇ, E. Evrim, ‘Türkiye’de Zihinsel veya Ruhsal Engellilerin ‘Zorla’ Tedavi- sinin Eleştirisi’, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı: 117, 2015, s. 11-34.
14. DEMİRBAŞ, Timur, ‘Şiddet Suçlarına Genel Bir Bakış’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 65, Sayı: 4, 2016, ss. 3345-3353.
15. DİLBEROĞLU, A. Vedat, ‘Cezalar ve Güvenlik Tedbirlerinin Amacı ve Niteliği’, An- kara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 65, Sayı: 4, 2016, ss. 1517 - 1544.
16. DOĞAN, Murat / YAKAN, Burak, ‘Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması Kapsamında Kuruma Yerleştirme ve Kurumdan Çıkarma Kararı ve Bu Kararla- ra Karşı Başvurulabilecek Yollar’, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: XVIII, Sayı: 1, 2023.
17. DURAL, Mustafa / ÖĞÜZ, Tufan / GÜMÜŞ, Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku C. 3 Aile Hukuku, İstanbul, 2016.
18. DURSUN, Yücel, ‘Şiddetin İzini Sürmek?: Şiddet Nedir?, FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 12, 2011, ss. 1-18.
19. DUTERTRE, Gilles, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinden Örnekler, Avrupa Kon- seyi Yayınları, Ankara, Eylül 2007.
20. EDİZ, Ayşe / ALTAN, Şenol, ‘Türkiye’de Kadına Yönelik Şiddet Üzerine Bir alan Araştırması’, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2017, ss. 397-410.
21. Erdem, Jülide Gül, ‘Ölçülülük İlkesinin İdarenin Takdir Yetkisinin Kullanımındaki Yeri’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 62, S. 4, 2013, ss. 971- 1006.
22. ERSOY, Uğur, ‘Ceza Hukukunun Gri Alanı: Tehlike Suçları’, Türkiye Adalet Akade- misi Dergisi, Sayı: 41, Ocak 2020.
23. GENÇCAN, Ömer Uğur, Vesayet Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2009.
24. Gözler, Kemal, ‘Anayasa Değişikliğinin Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırıla- sı Bakımından Getirdikleri ve Götürdükleri’, www.anayasa.gen.tr, (erişim tarihi: 08.08.2025).
25. GRAMATICA, Filippo Toplumsal Savunma İlkeleri, (Çev. S. Selçuk) İmge Kitabevi, Ankara, 2005.
26. GÜMÜŞ, M. Alper, ‘Kısıtlı ve Kısıtlı Olmayan Ergin Kişilerin Koruma Amaçlı Öz- gürlüğünün Kısıtlanması (TMK 432-437)’, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakülte- si Dergisi, Cilt: 1, Aralık 2004, ss. 189-228.
27. Hakyemez, Ş. Yusuf, ‘Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlanmasında Ölçülülük İlke- si’, Prof. Dr. Hayri Domaniç’e 80. Yaş Günü Armağanı, Cilt: 2, İstanbul, 2001.
28. IŞIKTAÇ, Yasemin, “Ceza Adaleti Açısından Hapis Cezası ve Rehabilitasyon İlişki- si’, İÜHFM, Cilt: LXXI, Sayı 1, 2013.
29. IŞINTAN ÇAVUŞOĞLU, Pelin, ‘Türk Hukukunda Yeni Bir Müessese: Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması (MK 432-437)’, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 1, 2004, ss. 297-306.
30. İÇLİ, Tülin, ‘Türkiye’de Kadın Suçluluğunun Aile İçi İlişkiler ve Aile Yapısı Açısın- dan İncelenmesi’, 20. Yüzyılın Sonunda Kadınlar ve Gelecek Konferansı, Ankara Türkiye ve Orta doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları Kasım, 1997.
31. İMAMOĞLU, Hülya, ‘Hukuki Açıdan, Özellikle Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kı- sıtlanmasına İlişkin Hükümlerin Çerçevesinde Zorla Tedavi’, Erciyes Üniversite- si Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: VII, Sayı: 3-4, 2012, ss. 29-59.
32. KARABAĞ BULUT, Nil, ‘Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması Kurumunun Ağır Tehlike Arz eden Salgın Hastalık Hali Bakımından Elverişliliğinin Değer- lendirilmesi’, İstanbul Hukuk Mecmuası, Sayı: 78, 2020, ss. 517-561.
33. KILIÇOĞLU, Ahmet, Türk Medeni Kanun’umuzun Getirdiği Yenilikler, Ankara, 2003.
34. KOCAAĞA, Köksal, ‘Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması’, Gazi Üniversi- tesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 50, Sayı: 1, 2006, ss. 33-54.
35. OĞURLU, Yücel, ‘AİHM Kararları ve Türk İdare Hukukunda Temel Hak ve Öz- gürlüklerin Sınırlandırılmasında Bir Yargısal Denetim Ölçütü Olarak ‘Ölçülülük İlkesi’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 2001, 485-521.
36. ÖNDER, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Cilt: 3, Beta Yayınları, İstanbul, 1989.
37. ÖRÜM, Hamdi M., ‘Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması Kurumu (TMK. 432) Uygulamada Tam Olarak Koruyucu Mu?’, Boğaziçi Tıp Dergisi, 2022.
38. ÖZTAN, Bilge: Şahsın Hukuku, Ankara, 1997.
39. POLAT, Oğuz, Şiddet, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2021.
40. SARUHAN, Kemal, ‘Psikiyatri Hastasının İstemsiz Yatış/Tedavisi’, Ankara Baro Dergisi, (Cumhuriyet 100. Yıl Özel Sayısı), Ekim 2023. ss. 497 - 529.
41. SERT Gürkan / ÖZÇELİK Hatice / YILDIRIM Gülay, ‘Türkiye’de Akıl Hastalığı Olan Hastalarda Zorla Yatırma ve Zorla Tedavi / Hukuki ve Etik Sorunlar’, Lok- man Hekim Dergisi, 2019, ss. 393-404.
42. SUBAŞI, N. / AKIN, A., ‘Kadına Karşı Şiddet; Nedenleri ve Sonuçları’, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2003, ss. 231-249.
43. TANYEL, H. Alper, Hukukun Ekonomipolitiği Çerçevesinde Serseri Kavramı, Yayım- lanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2015, https://openaccess.bilgi.edu.tr/server/api/core/bitstreams/4fdcf887- 9240-400f-b9aa-3588695e059f/content, (erişim tarihi: 12.07.2025).
44. TIĞLI, Hüseyin, ‘Ailenin Korunmasına Dair Kanunda Yer Alan Tedbirler ve Bunla- rın Uygulanması’, Türkiye Adalet Dergisi, Sayı: 5, Nisan 2011, ss. 487-538.
45. TOKGÖZ, B. Havva, ‘Cezalandırmanın Amacı ve Bu Bağlamda Ütopyalar Üzerine Bir Değerlendirme’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 22, Sayı: 1, 2020.
46. TOLSTOY, Leo N, Aşkın Yasası Şiddetin Yasası (Çev. P. Arda), İstanbul, 2015.
47. TURAN, Burcu, ‘Kamu Düzeni İnsan Onuru ve Bireyin Kendine Karşı Korunması’, KTO Karatay Üniversitesi Hukuk Fakültesi Cilt: 5, Sayı: 1, Ocak 2020.
48. UÇAR, Mehmet Ali, Aile İçi Şiddet ve Aile koruma Yasası, Ankara, 2003.
49. ÜNAL, Osman G, ‘Tehlike Suçu ve Zarar Suçu Arasındaki Suçların İçtimaı Konu- sunun Uzlaştırma Kurumu Bakımından Sonuçları’, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Haziran 2022.
50. VELİDEDEOĞLU, Hıfzı. V., Türk Medeni Hukuku, İstanbul, 1963.
51. YAĞCIOĞLU, Ali Haydar, ‘6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar’, DEÜHF Dergisi, C. 19, Özel Sayı (Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan) İzmir, 2017, ss. 913-966.
52. YALÇINKAYA, Volkan, TCK ve TMK Kapsamında Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlılarına Uygulanan Zorla Tedavi ve Etik Boyutu, Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2018, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/sss.jsp, (erişim tarihi: 05.08.2025).
53. YÜKSEL, Metin, ‘Temel Hakların Sınırlandırılması ve Ölçülülük’, SDÜHFD, Cilt: 7, Sayı: 1, 2017, s. 1-74.