Collective Memory As a Tool of Social Construction: The Example of Dumlupınar Martyrdom

Yıl 2026, Cilt: 3 Sayı: 1, 1 - 26, 26.01.2026

Kadir Bendaş

https://doi.org/10.65743/kronotop.1703424

https://izlik.org/JA98DG42PN

Öz

The Battle of the Commander-in-Chief, a critical milestone in the foundation of the Turkish nation-state, began on August 26, 1922, at Kocatepe (Afyonkarahisar) and ended in a decisive victory in Dumlupınar on August 30, 1922. This success brought immense joy to the Turkish people and marked the end of a prolonged struggle for independence. Since then, August 30 has been officially celebrated as Victory Day in Turkey. Given the historical significance of this victory, various spatial commemorations were initiated to preserve its memory within the Turkish national consciousness. Among these efforts was the establishment of the Dumlupınar Martyrdom Memorial in Kütahya province. Designed as an open-air museum, the site includes symbolic structures such as the Monument of the Three Commanders, the Militiamen Monument, the Father and Son Martyrs Monument, the Mehmetçik Monument, 500 symbolic martyr graves with epitaphs, a Namazgah, and a Shadirvan. This study analyzes the Dumlupınar Martyrdom Memorial within the framework of collective memory, employing semiotic analysis to interpret its spatial and symbolic elements. By examining the denotative and connotative meanings of the objects within the memorial, the research aims to identify the societal meanings they evoke. The findings indicate that the memorial plays a vital role in reinforcing and transmitting the Turkish nation’s collective memory across generations, ensuring the remembrance of independence and sacrifice.

Anahtar Kelimeler

Dumlupınar Martyrdom , Collective Memory , Semiology , Space , Memory

Toplumsal İnşa Aracı Olarak Kolektif Hafıza: Dumlupınar Şehitliği Örneği

https://izlik.org/JA98DG42PN

Öz

Türk ulus devletinin kurulmasına giden yolda çok önemli bir zaferi temsil eden Başkomutan Meydan Muharebesi, 26 Ağustos 1922 yılında Afyonkarahisar’ın Kocatepe mevkiinden başlamış, 30 Ağustos 1922’de Dumlupınar’da çok büyük bir zaferle son bulmuştur. Elde edilen bu büyük zafer Türk milletine büyük bir sevinç yaşatmış ve Türkler, uzun yıllar süren bağımsızlık mücadelesini kazanmıştır. Bu büyük zafer sonrası Türkiye’de 30 Ağustos tarihi, artık Zafer Bayramı olarak kutlanmaya başlanmıştır. Bu bağlamda 30 Ağustos ve Dumlupınar’ın Türk tarihinde çok önemli bir yeri vardır. Türk ulusal belleğinde, yapılan bu mücadelelerin ve kazanılan bağımsızlığın silinmemesi ve kuşaktan kuşağa aktarılabilmesi için dönemin hükümetleri tarafından mekânsal düzenlemelere gidilmiş; Dumlupınar bölgesinde bir şehitlik yapılmıştır. Açık hava müzesi şeklinde yapılan bu şehitlikte Üç Komutan Anıtı, Milisler Anıtı, Şehit Baba Oğul Anıtı, Mehmetçik Anıtı, 500 kişilik sembolik şehit mezarları, kitabeler, ayrıca Namazgâh ve Şadırvan bulunmaktadır. Yapılan bu çalışmada kolektif hafızanın mekânsal tezahürü olan anıtsal yapılar kolektif hafıza bağlamında incelenmiştir. Örneklem olarak Türkiye’nin Kütahya iline bağlı Dumlupınar’da yer alan Dumlupınar Şehitliği ele alınmıştır. Bu çalışmayla Türk kolektif hafızasında çok önemli bir yer tutan ve mekânsal olarak düzenlenen bu şehitlik, göstergebilimsel analiz yöntemiyle incelenmiş ve şehitlikte yer alan objelerin Türk toplumunun hafızasında canlandırdığı olguların ne olduğunun ortaya çıkartılması amaçlanmıştır. Yapılan incelemelerde şehitlikte bulunan objelerin düz anlam ve yan anlamlarına bakılarak gösterenle ilişkisi sorgulanmış ve sonucunda Şehitliğin Türk toplumunun kolektif hafızasının canlı tutulmasında çok önemli bir rol oynadığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dumlupınar Şehitliği , Kolektif Hafıza , Göstergebilim , Mekân , Hafıza

Etik Beyan

Çalışma için etik kurul izni gerekmemektedir.

Kaynakça

• Assmann, J. (2015). Kültürel Bellek (Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik). (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Aydın, İ. ve Uyar, Y. E. (2022). Göstergebilimsel Bir Çözümleme Örneği Olarak Cemil Kavukçu’nun Ablam Adlı Öyküsü. Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Bahar, 263-298.
• Barash, J. A. (2007). Belleğin Kaynakları. Cogito Bellek: Öncesiz, Sonrasız. Yapı Kredi Yayınları.
• Daşlı, G. (2017). Kolektif Hafıza ve Toplu Mezarlar: İspanya ve Türkiye Deneyimleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Draaisma, D. (2014). Bellek Metaforları. Metis Yayınları.
• Erdoğan, Ş. B. (2013). Toplumsal Bellek ve Medya: Toplumsal Hatırlama ve Unutturma Biçimleri (Seksenler TV Dizisi). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Erman, T. Ve Özaloğlu, S. (2017). Bir Varmış Bir Yokmuş. Toplumsal Bellek, Mekân ve Kimlik Üzerine Araştırmalar. Koç Üniversitesi Yayınları.
• Fiske, J. (2003). İletişim Çalışmalarına Giriş. (S. İrfan, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
• Gedi, N., ve Elam, Y. (1996). Collective Memory — What Is It? History and Memory, 8(1), 30–50. Erişim (01.10.2024). http://www.jstor.org/stable/25618696.
• Günay, D. (2002). Göstergebilim Yazıları. Multilingual Yayınları.
• Huyssen, A. (1999). Alacakaranlık Anıları-Bellek Yitimi Kültüründe Zamanı Belirlemek. Metis Yayınevi.
• İnce, G. B. (2010). Medya ve Toplumsal Hafıza. Kültür ve İletişim Dergisi, 13(1), 9-30.
• Nora, P. (2006). Hafıza Mekanları. Dost Kitabevi.
• Olick, J. K. (2014). Kolektif Bellek: İki Farklı Kültür (M. Gümüşdoğmuş, Çev.), Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 1(2), 175-211.
• Sancar, M. (2007). Geçmişle Hesaplaşma: Unutma Kültüründen Hatırlama Kültürüne. İletişim Yayıncılık.
• Sassure, F. D. (1998). Genel Dilbilim Dersleri. (B. Vardar, Çev.). Multilingual Yayınları.
• Sumbas, A. (2013). Türk Modernleşmesini Ankara Palas Üzerinden Okumak: Doğu’dan Batı’ya Açılan Bir Pencere. H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 31 (1), 171-198.
• Susam, A. (2015). Toplumsal Bellek ve Belgesel Sinema. Ayrıntı Yayınları.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Dumlupınar Şehitliği. Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kutahya/gezilecekyer/dumlupinar-sehtlg
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Dumlupınar Şehitliği. Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/ dumlupinar-sehtlgi, Urry, J. (2015). Mekanları Tüketmek (R. G. Öğdül, Çev.). Ayrıntı Yayınları.