Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, bilimsel bilginin üretilmesi, değerlendirilmesi ve yayımlanması süreçlerinde dürüstlük, şeffaflık, hesap verebilirlik, tarafsızlık ve bilimsel bütünlük ilkelerini benimsemektedir. Dergi, yayın süreçlerinde ulusal ve uluslararası etik standartları esas almakta olup başta Committee on Publication Ethics (COPE), International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE), World Association of Medical Editors (WAME) olmak üzere kabul görmüş yayıncılık ilkelerine uygun hareket etmektedir. Derginin yayın sürecinde yer alan tüm paydaşlar; yazarlar, editörler, hakemler, yayın kurulu üyeleri ve yayıncı kuruluş bu etik ilkeler doğrultusunda sorumluluk taşımaktadır.

Yazarların Etik Sorumlulukları ve Yükümlülükleri

Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi’ne çalışma gönderen yazarlar, sundukları araştırmanın bilimsel ve etik açıdan kabul edilebilir standartlara uygun olarak yürütüldüğünü ve raporlandığını taahhüt ederler. Dergiye gönderilen çalışmaların özgün olması, daha önce herhangi bir yayın organında yayımlanmamış olması ve eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunmaması gerekmektedir. Bilimsel yayıncılığın temel ilkelerinden biri olan özgünlük, yalnızca metinsel benzerliğin bulunmaması anlamına gelmemekte; aynı zamanda verilerin, bulguların ve yorumların araştırmacılar tarafından dürüst biçimde sunulmasını da kapsamaktadır.

Yazarların araştırma sürecinde elde ettikleri verileri doğru, eksiksiz ve şeffaf biçimde raporlamaları beklenmektedir. Veri uydurma, veri çarpıtma, seçici veri kullanımı, sonuçları manipüle etme veya araştırma bulgularını olduğundan farklı gösterme gibi bilimsel dürüstlükle bağdaşmayan uygulamalar etik ihlal olarak değerlendirilir. Araştırmada kullanılan yöntemlerin ve analiz süreçlerinin gerektiğinde doğrulanabilecek ayrıntıda sunulması önem taşımaktadır. Editörlük tarafından talep edilmesi halinde yazarların araştırmaya ilişkin ham verileri ve analiz dosyalarını paylaşmaları beklenebilir.

Yazarlık hakkı yalnızca çalışmanın tasarımına, veri toplama sürecine, analizine, yorumlanmasına veya makalenin yazımına anlamlı düzeyde katkı sağlayan kişiler için geçerlidir. Bilimsel katkı sağlamayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi, katkı sağlayan kişilerin ise yazar listesine dahil edilmemesi etik dışı bir uygulama olarak kabul edilir. Sorumlu yazar, tüm yazarların makalenin son halini onayladığını ve yayın sürecine ilişkin sorumluluğu paylaştığını garanti etmekle yükümlüdür.

İnsan katılımcılarla yürütülen araştırmalarda ilgili etik kurul onayının alınmış olması zorunludur. Makalede etik kurulun adı, karar numarası ve karar tarihi açıkça belirtilmelidir. Katılımcıların araştırmaya gönüllü olarak katıldığı ve bilgilendirilmiş onamlarının alındığı açıklanmalıdır. Katılımcı mahremiyetinin korunması, kişisel verilerin gizliliğinin sağlanması ve araştırma sürecinde insan haklarına saygı gösterilmesi temel bir yükümlülüktür. Hayvanlar üzerinde yürütülen araştırmalarda ise ulusal ve uluslararası hayvan refahı ilkelerine uyulduğunun belirtilmesi gerekmektedir.

Yazarlar, çalışmalarını hazırlarken yararlandıkları tüm kaynakları uygun biçimde göstermeli ve intihalden kaçınmalıdır. Başkalarına ait fikirlerin, verilerin, şekillerin veya metinlerin kaynak gösterilmeksizin kullanılması etik ihlal olarak değerlendirilir. Benzer şekilde, daha önce yayımlanmış çalışmalardan uygun atıf yapılmaksızın yapılan alıntılar, öz intihal, dilimleme yayın ve tekrar yayın uygulamaları da kabul edilemez.

Araştırmanın finansal olarak desteklenmesi durumunda fon sağlayan kurum veya kuruluşlar açıkça belirtilmelidir. Ayrıca araştırmanın sonuçlarını etkileyebilecek her türlü mali, akademik veya kişisel çıkar çatışmasının beyan edilmesi gerekmektedir. Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında sonradan fark ettikleri önemli bir hata veya yanlışlık bulunması halinde editörlüğü gecikmeksizin bilgilendirmeli ve gerekli düzeltme veya geri çekme süreçlerinde iş birliği yapmalıdır.

Hakemlerin Etik Sorumlulukları ve Yükümlülükleri

Hakemlik süreci, bilimsel yayıncılığın kalite güvencesini sağlayan temel mekanizmalardan biridir. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi’nde görev alan hakemlerin değerlendirme süreçlerini tarafsızlık, gizlilik ve bilimsel nesnellik ilkeleri doğrultusunda yürütmeleri beklenmektedir.

Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarıyla doğrudan ilişkili çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmeli ve bilimsel yeterliliklerinin dışında kalan konularda görevi reddetmelidir. Değerlendirme sürecinde edinilen tüm bilgi ve belgeler gizli kabul edilir. Hakemlerin makaleleri üçüncü kişilerle paylaşmaları, değerlendirme sürecinde elde edilen bilgileri kişisel veya akademik çıkarları doğrultusunda kullanmaları etik ihlal olarak değerlendirilir.

Hakemlerin değerlendirmelerini yazarların kişisel özelliklerinden bağımsız olarak yalnızca çalışmanın bilimsel niteliği üzerinden gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Eleştiriler yapıcı, açıklayıcı ve geliştirici nitelikte olmalı; kişisel saldırı veya küçümseyici ifadeler içermemelidir. Hakem görüşlerinin temel amacı çalışmanın bilimsel kalitesinin artırılmasına katkı sağlamaktır.

Hakemler değerlendirme sürecinde çalışmanın daha önce yayımlanmış eserlerle önemli ölçüde benzerlik gösterdiğini, intihal içerdiğini, etik ihlal barındırdığını veya bilimsel açıdan ciddi sorunlar taşıdığını fark ettiklerinde editörlüğü bilgilendirmelidir. Ayrıca yazarlarla, kurumlarla veya araştırmanın konusu ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunması halinde değerlendirme sürecinden çekilmeleri beklenmektedir.

Editörlerin Etik Sorumlulukları ve Yükümlülükleri

Editörler, derginin bilimsel niteliğinin korunmasından ve yayın süreçlerinin etik ilkelere uygun şekilde yürütülmesinden sorumludur. Editoryal kararlar yalnızca çalışmanın özgünlüğü, bilimsel değeri, metodolojik yeterliliği, etik uygunluğu ve derginin kapsamına katkısı dikkate alınarak verilir. Yazarların milliyeti, cinsiyeti, etnik kökeni, dini inancı, siyasi görüşü, akademik unvanı veya kurumsal aidiyeti editoryal kararları etkileyemez.

Editörler hakem seçiminde uzmanlık alanı, bilimsel yeterlilik ve tarafsızlık ilkelerini esas alır. Hakem değerlendirme sürecinin adil ve etkin biçimde yürütülmesini sağlar ve tüm süreç boyunca gizlilik ilkesini korur. Hakem ve yazar kimliklerinin korunması, çift kör hakemlik sisteminin gerekliliklerinin yerine getirilmesi editörlerin temel sorumlulukları arasındadır.

Editörler, araştırma ve yayın etiği ihlali şüphesi doğuran durumlarda gerekli incelemeleri yürütmekle yükümlüdür. İntihal, veri sahteciliği, etik kurul eksikliği, çıkar çatışmasının gizlenmesi veya diğer etik ihlallerle ilgili iddialar titizlikle değerlendirilir. İnceleme sonucunda gerekli görülmesi halinde makalenin reddedilmesi, düzeltilmesi, geri çekilmesi veya ilgili kurumların bilgilendirilmesi gibi işlemler uygulanabilir.

Editörler aynı zamanda yayın sürecinde ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarını yönetmek ve kendi çıkar çatışmalarının bulunduğu durumlarda editoryal süreçten çekilmekle yükümlüdür. Derginin akademik bağımsızlığını ve bilimsel güvenilirliğini korumak editoryal sorumluluğun temelini oluşturmaktadır.

Yayıncı ve Yayın Kurulunun Sorumlulukları

Yayıncı ve yayın kurulu, editoryal bağımsızlığın korunmasını ve yayın süreçlerinin etik ilkelere uygun biçimde yürütülmesini desteklemektedir. Yayın kararlarına ticari, kurumsal veya kişisel çıkarların müdahale etmesine izin verilmez. Derginin bilimsel itibarı ve yayın bütünlüğü her türlü ekonomik veya idari kaygının üzerinde tutulmaktadır.

Yayın kurulu, yayın politikalarının güncel etik standartlara uygun biçimde geliştirilmesini sağlamakta, etik ihlal iddialarının değerlendirilmesi sürecinde editörlüğe destek vermekte ve yayın süreçlerinin sürekli iyileştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Gerektiğinde düzeltme, geri çekme, editöryal açıklama veya endişe bildirimi yayımlanarak bilimsel kayıtların doğruluğu ve güvenilirliği korunmaktadır.

Etik İhlallerin Bildirilmesi ve Değerlendirilmesi

Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, bilimsel yayıncılığın güvenilirliğini tehdit eden her türlü etik ihlal iddiasını ciddiyetle ele almaktadır. İntihal, veri uydurma, veri tahrifatı, tekrar yayın, dilimleme yayın, uygunsuz yazarlık, çıkar çatışmasının gizlenmesi ve etik kurul kurallarına aykırı uygulamalar başlıca etik ihlal türleri arasında değerlendirilmektedir.

Dergiye iletilen etik ihlal bildirimleri gizlilik içerisinde incelenmekte ve değerlendirme sürecinde COPE tarafından önerilen uluslararası prosedürler izlenmektedir. İnceleme sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda gerekli editoryal ve kurumsal işlemler uygulanmakta; böylece bilimsel yayınların doğruluğu, güvenilirliği ve etik standartlara uygunluğu korunmaktadır.